Nạo vét hồ chứa kết hợp tận thu cát, sỏi

Một bãi bồi tích tụ nhiều đất, cát, sỏi nổi lên khi hồ thủy điện cạn nước. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Sau nhiều năm vận hành, không ít hồ thủy điện bị bùn đất, cát, sỏi và cây cối bồi lắng, làm giảm dung tích trữ nước, cản trở dòng chảy về hồ trong mùa khô.

Vì vậy, việc nạo vét lòng hồ là cần thiết nhằm tăng khả năng tích nước mùa cạn, đồng thời cải thiện dung tích điều tiết lũ trong mùa mưa.

Để tranh thủ thời gian khô hạn, nhất là khi chịu tác động của hiện tượng El Niño, cần xem xét đơn giản hóa thủ tục hoặc áp dụng quy trình rút gọn theo quy định, đẩy nhanh tiến độ nạo vét kết hợp khai thác, tận thu cát, sỏi làm vật liệu xây dựng phục vụ các công trình đầu tư công.

Trữ lượng cát sỏi lớn

Nhà máy thủy điện Đăk Pring (khu vực Chà Vàl, xã Nam Giang) có công suất lắp máy 7,5MW, vận hành theo chế độ điều tiết ngày. Sau 9 năm hoạt động, lòng hồ bị bồi lấp nghiêm trọng do đất, cát, sỏi từ lưu vực suối Đăk Pring, phụ lưu cấp 1 của sông Bung, đổ về.

Thời gian qua, một phần cát, sỏi tại đây đã được khai thác, tận thu phục vụ xây dựng các trường liên cấp khu vực biên giới. Dù vậy, đánh giá sơ bộ cho thấy trữ lượng cát, sỏi bồi lắng còn rất lớn.

Đầu tháng 10/2026, đơn vị quản lý, vận hành nhà máy kiến nghị UBND thành phố cho phép nạo vét lòng hồ kết hợp khai thác, tận thu cát, sỏi nhằm khôi phục dung tích trữ nước, bảo đảm vận hành trong mùa khô, nhất là cao điểm nắng nóng; đồng thời bổ sung nguồn vật liệu xây dựng phục vụ các công trình đầu tư công trên địa bàn.

Trao đổi với phóng viên, ông Đỗ Châu Tuấn, Giám đốc Xí nghiệp Thủy điện Đăk Pring (Công ty Dịch vụ Điện lực miền Trung) cho biết: “Bùn, đất, cát, sỏi từ thượng nguồn bồi lắng chủ yếu ở khu vực đầu lòng hồ. Quan sát bằng mắt thường có thể thấy lượng cát khá lớn, song cần khảo sát, thăm dò và đánh giá thực tế mới xác định chính xác trữ lượng... Vừa qua, tại cuộc họp với lãnh đạo thành phố và các sở, ban, ngành, công ty đã đề xuất phương án nạo vét. Do lòng hồ nhỏ, khi mưa vừa nước sẽ dâng cao và chảy qua tràn tự do; nhưng khi hết mưa, nhà máy chỉ phát điện khoảng một tuần là hồ khô cạn, rất thuận lợi để triển khai nạo vét, tận thu cát, sỏi”.

Khi các hồ thủy điện cạn nước, những vị trí bị bồi lấp đất, cát, sỏi lộ diện cần được nạo vét. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Lập đề án nạo vét hồ thủy lợi

Sở Công Thương cho biết, Văn phòng UBND thành phố vừa ban hành Thông báo số 1012/TB-VP ngày 12/10/2026 truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng.

Theo đó, thành phố thống nhất chủ trương nạo vét các lòng hồ thủy điện bị bồi lắng, kết hợp tận thu sản phẩm (cát, sỏi...) phục vụ công trình đầu tư công và các công trình cấp bách trên địa bàn.

Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các đơn vị tự lập phương án hoặc liên danh, thuê đơn vị tư vấn có thẩm quyền lập phương án nạo vét kết hợp tận thu sản phẩm gửi Sở Công Thương chủ trì giải quyết trước ngày 30/10 và trình UBND thành phố xem xét, xử lý theo quy định trước ngày 30/11/2026.

Phương án nạo vét phải kèm hồ sơ thiết kế, xác định cụ thể khối lượng nạo vét, sản phẩm tận thu và nội dung đánh giá tác động môi trường, không phải thực hiện thủ tục đánh giá tác động môi trường riêng. Đây là chủ trương chung của thành phố đối với các hồ thủy điện, không yêu cầu phê duyệt riêng từng hồ.

Cát, sỏi tận thu được ưu tiên cung cấp cho các công trình, dự án đầu tư công trên địa bàn các xã theo đơn giá Nhà nước. Các đơn vị thực hiện phải bảo đảm đầy đủ nghĩa vụ tài chính, tránh thất thoát tài nguyên, ô nhiễm môi trường và không đổ chất thải trở lại lòng hồ.

Không chỉ hồ thủy điện, nhiều hồ thủy lợi trên địa bàn thành phố cũng bị bồi lắng nghiêm trọng sau nhiều năm vận hành, làm suy giảm khả năng tích trữ nước phục vụ sản xuất.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, phần lớn hồ thủy lợi, nhất là các hồ do địa phương quản lý, đều bị bồi lắng đáng kể. Trong đó, hồ Mười Tấn bị bồi lấp hoàn toàn; các hồ Chấn Sơn, Cây Xoay, Cửu Kiến giảm khoảng 50% dung tích chứa; hồ Ồ Ồ, Khe Bò, Hóc Lách giảm hơn 30%. Ngay cả những hồ lớn như Đồng Nghệ, Hòa Trung cũng bị bồi lắng lượng lớn đất, cát, sỏi, ảnh hưởng đến khả năng điều tiết và cung cấp nước.

Theo Chi cục Tài nguyên nước và thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường), tại Quyết định số 4432/QĐ-UBND ngày 29/9/2026 của UBND thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì lập Đề án nạo vét các lòng hồ thủy lợi trên địa bàn thành phố - một đề án mới được bổ sung trong năm 2026.

Hiện các đơn vị liên quan đang lập đề án này để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, sớm triển khai nạo vét các lòng hồ bị bồi lấp, qua đó bảo đảm khả năng trữ nước và đáp ứng yêu cầu sử dụng nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt.