NATO bối rối chuyện quân số Mỹ ở châu Âu

Mùa hè năm 2025, các thành viên châu Âu của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã đồng ý tăng hơn gấp đôi chi tiêu cho quốc phòng và an ninh. Châu Âu coi động thái này một phần là cách để giữ cho chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục tham gia tích cực vào liên minh, ngay cả khi Mỹ chuyển trọng tâm quân sự sang các khu vực khác trên thế giới.

Trong những tháng sau đó, ông Trump và các quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc đã ca ngợi sự thay đổi chi tiêu của châu Âu. Tháng trước, Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ Elbridge Colby cũng ca ngợi chiến lược quân sự mới của Đức nhằm mở rộng lực lượng quân sự của nước này là “một hướng đi rõ ràng và đáng tin cậy”.

Các đại biểu trong hội nghị các ngoại trưởng NATO ở Helsingborg (Thụy Điển) hôm 22-5. Ảnh: Jonathan Nackstrand/AFP

Tuy nhiên, trong tháng 5, Mỹ đã có những động thái bất ngờ liên quan quân số Mỹ ở châu Âu, khiến phần còn lại của NATO không khỏi bối rối.

Mỹ tuyên bố rút quân, rồi lại điều thêm quân ở châu Âu

Ngày 21-5, Tổng thống Trump thông báo Washington sẽ gửi thêm 5.000 binh sĩ đến Ba Lan. Ông Trump viện dẫn mối quan hệ của ông với Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki như là lý do đằng sau quyết định gửi thêm quân, theo hãng tin Reuters.

"Dựa trên việc ông Karol Nawrocki, hiện là Tổng thống Ba Lan, người mà tôi tự hào ủng hộ, và mối quan hệ của chúng tôi với ông ấy, tôi vui mừng thông báo rằng Mỹ sẽ gửi thêm 5.000 binh sĩ đến Ba Lan" – ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

Tuyên bố của ông Trump được đưa ra trước thềm hội nghị các ngoại trưởng NATO tại Thụy Điển.

Trùng hợp thay, 5.000 quân cũng là con số mà chính quyền Trump tuyên bố sẽ rút khỏi Đức vào đầu tháng 5, trong bối cảnh phía Mỹ tỏ ra ngày càng thất vọng với sự do dự của các nhà lãnh đạo châu Âu trong việc trực tiếp tham gia vào cuộc chiến với Iran.

Hôm 22-5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết việc đánh giá lại sự hiện diện quân sự của Mỹ tại các nước NATO sẽ còn tiếp tục. Ông Rubio cũng cho biết Mỹ có các mục tiêu toàn cầu “về việc triển khai lực lượng, và điều đó liên tục đòi hỏi chúng tôi phải xem xét lại việc đặt quân ở đâu”.

“Tôi nghĩ đó là một quá trình sẽ tiếp tục theo hướng rất tích cực và hiệu quả” – ngoại trưởng Mỹ cho biết.

Tuy nhiên, ông Rubio cũng lưu ý rằng sự “thất vọng” của ông Trump đối với các nhà lãnh đạo châu Âu về vấn đề Iran “cần phải được giải quyết”.

Trong cuộc gặp với các ngoại trưởng NATO, ông Rubio cũng cho biết các quyết định về số lượng quân đội Mỹ ở châu Âu là “toàn bộ công việc kỹ thuật do các chuyên gia quân sự thực hiện” và rằng “đây không phải là các quyết định chính trị”.

Cùng ngày, ông Rubio cho biết Mỹ vẫn đang đánh giá lại sự hiện diện quân sự ở châu Âu.

“Đây không phải là một hành động trừng phạt, mà chỉ là một điều đang diễn ra” – ông nói. Theo ông Rubio, việc điều chỉnh lực lượng không phải là “một quyết định được đưa ra trên giấy nháp” mà là một quá trình bàn thảo.

"Cuối cùng, tôi nghĩ rằng trong liên minh, các nước đều hiểu rõ rằng sự hiện diện của quân đội Mỹ ở châu Âu sẽ cần được điều chỉnh. Tôi không nói rằng các nước sẽ vui mừng về điều đó, nhưng chắc chắn họ nhận thức được điều đó” – ông Rubio nói.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio (trái) và Tổng thư ký NATO Mark Rutte. Ảnh: X

NATO bối rối sau những động thái từ Mỹ

Lãnh đạo NATO và các thành viên châu Âu có phản ứng khác nhau sau những động thái từ Mỹ.

Sau bài đăng của ông Trump về Ba Lan, Tổng thư ký NATO Mark Rutte bày tỏ sự hoan nghênh. Tuy nhiên, ông cũng cho biết phía Mỹ đang “xem xét chi tiết” và thông báo này không làm thay đổi kế hoạch thu hẹp sự hiện diện quân sự của Mỹ tại châu Âu.

Ông Rutte cho biết NATO vẫn đang trên con đường “đảm bảo rằng theo thời gian, từng bước một, chúng ta sẽ ít phụ thuộc hơn vào một đồng minh duy nhất, đó là Mỹ”, trong khi các nước châu Âu “tăng cường vai trò hơn nữa”.

Các quan chức châu Âu cũng bày tỏ sự quan tâm đối với các động thái của Mỹ liên quan quân số của nước này tại các nước NATO.

Theo tờ The Washington Post, các nhà lãnh đạo châu Âu cũng dự đoán được rằng Mỹ sẽ giảm dần sự hiện diện quân sự tại châu Âu. Tuy nhiên, phía châu Âu dường như cũng mong muốn rằng cuộc rút quân của Mỹ cần được phối hợp, tạo thời gian cho các đồng minh NATO lấp đầy khoảng trống.

Bộ trưởng Ngoại giao Thụy Điển Maria Malmer Stenergard cho rằng các tuyên bố khác nhau của Mỹ “thực sự gây khó hiểu và không phải lúc nào cũng dễ dự đoán”.

“Nhưng chúng ta cần tiếp tục tập trung vào những gì chúng ta làm chứ không phải những gì người khác nói. Vì vậy, chúng ta cần tiếp tục đầu tư vào quốc phòng của chính mình” – bà nói.

Những bất ổn này, cùng với việc ông Trump chỉ trích NATO và những thay đổi liên tục của Mỹ trong chính sách đối ngoại với Nga, đã đẩy NATO đến một ngã rẽ mới.

Theo tờ The Wall Street Journal, nhiều nhà lãnh đạo châu Âu cũng hy vọng ông Trump có thể cân nhắc đến các lợi ích quốc gia của Mỹ trước khi có những động thái liên quan việc rút quân Mỹ khỏi NATO.

Theo đó, Mỹ cần các căn cứ quân sự trên khắp châu Âu để phục vụ các hoạt động ở Trung Đông và châu Phi, cũng như tiếp cận các khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, thực hiện các cuộc tuần tra quân sự của Mỹ và châu Âu ở Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương.

Các binh sĩ Mỹ trong lần được điều động đến châu Âu hỗ trợ các đồng minh NATO vào năm 2022. Ảnh: LỤC QUÂN MỸ

Ở chiều ngược lại, một số nhà lãnh đạo châu Âu cho rằng họ nên cứng rắn với Mỹ.

“Tôi nghĩ đã đến lúc phải có biện pháp cứng rắn. [Người châu Âu] nên hành động như ông ấy [ông Trump], tức là, theo kiểu giao dịch” – cựu Tổng Thư ký NATO Anders Fogh Rasmussen nói.

Ông Rasmussen cũng cho rằng châu Âu nên dựa vào sự ủng hộ dành cho Mỹ ở eo biển Hormuz để yêu cầu Washington sự đối xử tốt hơn về thuế quan cho châu Âu và cung cấp nhiều sự hỗ trợ nhiều hơn cho Ukraine.