Nền kinh tế lao đao vì chiến tranh Mỹ - Iran, Chính phủ Qatar giảm mạnh chi tiêu

Thủ đô Doha của Qatar - Ảnh: Al Jazeera.

Theo tờ báo Financial Times, trong bối cảnh nền kinh tế gặp khó khăn như vậy, Chính phủ Qatar đã quyết định cắt giảm ngân sách của các bộ tới 30% và giảm viện trợ nước ngoài khoảng 85%.

Cuộc chiến kéo dài 6 tháng đã gây ra những hệ quả kinh tế nặng nề cho Qatar. Quốc gia này phải tạm ngừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) - mặt hàng xuất khẩu chủ lực - do các cuộc tấn công của Iran gây thiệt hại cho cơ sở sản xuất LNG chính và khó khăn trong việc vận tải LNG qua eo biển Hormuz.

Các biện pháp cắt giảm ngân sách là một phần trong phản ứng của Doha trước sự sụt giảm mạnh mẽ của nguồn thu từ LNG. Lượng ngân sách cụ thể bị cắt giảm chưa được công bố, nhưng tổng ngân sách chính phủ của Qatar năm 2026 ước tính khoảng 61 tỷ USD.

NỀN KINH TẾ QATAR CÓ THỂ GIẢM 9% TRONG NĂM NAY

Trao đổi với Financial Times, ông Tarik Yousef - một chuyên gia cao cấp tại tổ chức nghiên cứu Middle East Council on Global Affairs - cho biết Chính phủ Qatar đang "nghiêm túc xem xét" việc cắt giảm chi tiêu mạnh hơn nữa trong năm tới nếu cuộc khủng hoảng kéo dài đến quý 4 năm nay. “Qatar đã quản lý cuộc khủng hoảng này một cách hiệu quả, nhưng tác động là rất lớn. Họ đã phải sử dụng các nguồn tài chính tích lũy để duy trì nền kinh tế và đảm bảo thanh khoản, nhưng điều này cuối cùng đã để lại một lỗ hổng lớn trong ngân sách”, ông Yousef nhận xét.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo GDP của Qatar sẽ giảm 8,6% trong năm nay, mức suy giảm lớn nhất trong số 6 quốc gia Vùng Vịnh - những nền kinh tế có mức độ phụ thuộc lớn vào eo biển Hormuz để xuất khẩu năng lượng và duy trì dòng chảy thương mại trong nhiều thập kỷ qua.

Qatar, nước đóng vai trò trung tâm trong các nỗ lực hòa giải nhằm đi đến một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, có các nguồn tài chính đáng kể để ứng phó với cuộc khủng hoảng. Nước này có quỹ tài sản quốc gia trị giá 500 tỷ USD mang tên Cơ quan Đầu tư Qatar và dân số chỉ 3,2 triệu người.

Tuy nhiên, do xung đột kéo dài và chưa có giải pháp nào trước mắt, cuộc chiến này có thể tiếp tục ảnh hưởng đến chi tiêu trong nước tại các quốc gia Vùng Vịnh. Ngoài ra, xung đột cũng có thể ảnh hưởng đến các khoản đầu tư ở nước ngoài của các quỹ đầu tư quốc gia trong khu vực - những quỹ quản lý tổng số tài sản khoảng 5 nghìn tỷ USD.

Sau khi Saudi Arabia và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) khởi xướng một cuộc cấm vận khu vực chống lại Qatar vào năm 2017, Cơ quan Đầu tư Qatar - một trong những quỹ đầu tư quốc gia năng động nhất của Vùng Vịnh - đã buộc phải rút hơn 20 tỷ USD tiền gửi về nước để ổn định thị trường tài chính trong nước.

Một quan chức Qatar nói với Financial Times: "Qatar được trang bị tốt để vượt qua khó khăn kinh tế trong khu vực. Khả năng phục hồi của chúng tôi qua các cuộc khủng hoảng trước đây, bao gồm cả cuộc khủng hoảng cấm vận và Covid-19, cho chúng tôi năng lực để có thể vượt qua cuộc khủng hoảng hiện tại mà không thay đổi quỹ đạo kinh tế dài hạn của đất nước”.

Không có con số cụ thể về ngân sách của Qatar cho viện trợ nước ngoài, nhưng năm ngoái, nước này đã quyên góp 1,5 tỷ USD cho Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên hiệp quốc. Con số này đưa Qatar vào danh sách 5 nhà tài trợ lớn nhất cho cơ quan này - theo một tuyên bố của Bộ Ngoại giao Qatar vào tháng 12/2025.

Tác động kinh tế của cuộc chiến Mỹ - Iran đối với các quốc gia vùng Vịnh là khác nhau, nhưng tất cả đều bị là mục tiêu của các cuộc tấn công tên lửa và máy bay không người lái của Iran khi Tehran trả đũa các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Saudi Arabia và UAE đã có thể giảm thiểu một số thiệt hại kinh tế bằng cách xuất khẩu dầu qua các đường ống tránh eo biển Hormuz. Giá dầu thô cao hơn cũng đã bù đắp cho sự giảm sút về khối lượng xuất khẩu dầu.

Tuy nhiên, Qatar và Kuwait phụ thuộc gần như hoàn toàn vào eo biển Hormuz để xuất khẩu năng lượng, và tất cả các quốc gia Vùng Vịnh đều chịu ảnh hưởng tiêu cực trong các lĩnh vực thương mại, du lịch, thực phẩm và đồ uống và các động lực tăng trưởng ngoài dầu khí khác.

Ông Farouk Soussa, nhà kinh tế Trung Đông tại ngân hàng Goldman Sachs, ước tính rằng thiệt hại trong lĩnh vực xuất khẩu năng lượng đang khiến Qatar và Kuwait mất từ 1,5 tỷ đến 2 tỷ USD doanh thu mỗi tuần.

“MỘT SỰ THỤT LÙI LỚN” ĐỐI VỚI VÙNG VỊNH

Trong khi đó, Bahrain, với nguồn tài nguyên dầu mỏ ít ỏi và tỷ lệ nợ công trên tổng sản phẩm trong nước (GDP) là 150% theo dữ liệu của IMF, đang đứng trước áp lực ngày càng tăng đối với bảng cân đối kế toán của Chính phủ.

Dự trữ ngoại hối của nước này chỉ còn hơn 2 tỷ USD vào thời điểm tháng 6, giảm từ 6 tỷ USD vào tháng 3 - theo công ty nghiên cứu kinh tế Capital Economics. Đang có đánh giá cho rằng nước này có thể cần một gói cứu trợ khác từ Saudi Arabia hoặc UAE. Hồi tháng 4, Abu Dhabi đã nhất trí một thỏa thuận hoán đổi tiền tệ trị giá 5,4 tỷ USD với Bahrain như một dấu hiệu hỗ trợ nước này.

Hầu hết các quốc gia vùng Vịnh đủ giàu để hấp thụ tác động kinh tế của cuộc chiến, nhưng xung đột đang gây tổn thương cho tất cả. "Đây là một sự thụt lùi rất lớn đối với các quốc gia vùng Vịnh. Cuộc chiến gây ra tổn thất lớn và có rất nhiều tổn thất mà các chính phủ phải gánh chịu. Hầu hết các nước Vùng Vịnh đều giàu có và có thể hấp thụ những tác động này, nhưng câu hỏi khó trả lời là liệu có tác động lâu dài từ cuộc chiến này hay không và tác động đó sẽ lớn tới mức nào đối với tiềm năng tăng trưởng hoặc mức tăng trưởng trong tương lai”, ông Soussa nói.

Đối với Qatar, nhà sản xuất LNG lớn thứ hai thế giới, tác động của cuộc chiến được thể hiện gần như ngay lập tức. Một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của Iran đã nhắm vào khu công nghiệp Ras Laffan của nước này - cơ sở xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới - vào thời điểm chỉ 4 ngày sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào cuối tháng 2. Trong tháng 3, một cuộc tấn công tên lửa khác đã đánh trúng Ras Laffan, khiến công suất xuất khẩu LNG của Qatar sụt giảm 17% và gây ra thiệt hại sẽ mất tới 5 năm để khắc phục hoàn toàn.

Một phần tổn thất về xuất khẩu khí đốt của Qatar đã được bù đắp bởi dự án Golden Pass trị giá 10 tỷ USD tại Mỹ với ExxonMobil - nhà máy đã xuất khẩu lô LNG lần đầu tiên vào tháng 4.

Trước khi cuộc chiến bắt đầu, Doha đã chuẩn bị đón nhận một sự tăng trưởng mạnh mẽ trong doanh thu xuất khẩu khí đốt từ dự án mở rộng sản xuất trị giá 30 tỷ USD ở North Field, mỏ khí đốt lớn nhất thế giới. Kế hoạch mở rộng này sẽ tăng công suất sản xuất LNG của Qatar lên 126 triệu tấn mỗi năm vào năm 2027 - tương đương khoảng 30% nhu cầu LNG toàn cầu vào năm 2024.

Để chuẩn bị cho sự gia tăng nguồn thu như vậy, Cơ quan Đầu tư Qatar đã đẩy mạnh việc tuyển dụng, tăng gấp đôi nhân sự trong vòng 5 năm qua, trên cơ sở dự báo rằng lượng tài sản mà cơ quan này quản lý có thể nhân đôi trong vòng 5 năm.

Các nguồn thạo tin cho biết hiện Qatar vẫn tiếp tục thực hiện các kế hoạch mở rộng công suất LNG để đảm bảo có thể đẩy mạnh xuất khẩu khí đốt ngay khi có một giải pháp cuối cùng cho cuộc chiến giữa Mỹ và Iran.