Nền móng cho thị trường tài sản mã hóa phát triển bền vững

Khoảng trống lớn về nhân lực chuyên sâu

Sự phát triển nhanh chóng của tài sản mã hóa đang mở ra những cơ hội lớn cho Việt Nam trong tiến trình chuyển đổi số và hội nhập tài chính quốc tế. Theo nhiều tổ chức nghiên cứu quốc tế, quy mô thị trường tài sản mã hóa toàn cầu tiếp tục tăng trưởng mạnh, với số lượng người dùng dự kiến đạt khoảng 600 triệu người trong năm 2026. Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ phát triển nhanh tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, sở hữu cộng đồng nhà đầu tư và người dùng tài sản số thuộc nhóm lớn trên thế giới.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức không nhỏ. Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước xây dựng thị trường tài sản mã hóa chính thức, vấn đề nhân lực nổi lên như một trong những khoảng trống đáng lo ngại nhất.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển thị trường tài sản mã hóa nhờ lợi thế dân số hơn 100 triệu người. Ảnh: SHUTTERSTOCK

Ông Phan Đức Trung - Chủ tịch Hiệp hội Blockchain Việt Nam (VBA), Chủ tịch HĐQT 1Matrix cho rằng, để vận hành một thị trường tài sản mã hóa được quản lý chính thức, cần có đội ngũ nhân sự chuyên sâu trong nhiều lĩnh vực như vận hành hệ thống giao dịch, quản trị rủi ro, tuân thủ pháp lý, phòng chống rửa tiền, an toàn dữ liệu và bảo mật công nghệ. Đây đều là những yêu cầu bắt buộc đối với bất kỳ thị trường tài chính số hiện đại nào.

Theo ông Trung, nếu thiếu sự chuẩn bị về nguồn nhân lực, việc triển khai thị trường sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro trong quá trình vận hành. Không chỉ dừng ở việc đào tạo kỹ năng chuyên môn, thị trường còn cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn nghề nghiệp, chứng chỉ hành nghề và bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp để tạo nền tảng phát triển bền vững.

Thực tế quốc tế cho thấy các trung tâm tài chính hàng đầu như Mỹ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Singapore hay Hong Kong (Trung Quốc) đều đặt trọng tâm vào việc phát triển nguồn nhân lực và chuẩn hóa hoạt động nghề nghiệp song song với xây dựng khung pháp lý.

Từ những kinh nghiệm quốc tế, ông Phan Đức Trung cho rằng, Việt Nam không nên chỉ tập trung vào câu chuyện cấp phép hay phát triển công nghệ, mà cần đầu tư đồng bộ vào năng lực con người và chuẩn mực nghề nghiệp. Nếu như ở thị trường chứng khoán truyền thống, chứng chỉ hành nghề đã trở thành yêu cầu bắt buộc từ những ngày đầu hình thành thị trường thì với tài sản mã hóa, yêu cầu này càng quan trọng hơn. Nguyên nhân là bởi đây là lĩnh vực có tốc độ thay đổi nhanh, nền tảng công nghệ phức tạp và mức độ rủi ro cao hơn đáng kể.

Một sàn giao dịch tài sản mã hóa không đơn thuần là công ty tài chính mà còn là doanh nghiệp công nghệ, có khả năng phục vụ hàng triệu tài khoản với khối lượng giao dịch rất lớn. Do đó, rủi ro công nghệ, rủi ro vận hành hay nguy cơ bị lợi dụng để rửa tiền đều cao hơn nhiều so với mô hình tài chính truyền thống. Theo ông Trung, Việt Nam cần sớm xây dựng hệ thống đào tạo chuyên biệt cho thị trường tài sản mã hóa, phù hợp với thực tiễn trong nước. Nội dung đào tạo phải bao quát từ kiến thức đầu tư, công nghệ blockchain, tuân thủ pháp luật, phòng chống rửa tiền cho tới quản trị rủi ro và đạo đức nghề nghiệp.

Đào tạo bài bản để đón đầu cơ hội tài chính số

Theo TS. Nguyễn Minh Hằng - Trường Đại học Luật Hà Nội, tốc độ phát triển của thị trường tài sản mã hóa đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy đào tạo nguồn nhân lực. Khác với lĩnh vực tài chính truyền thống, nhân sự tham gia thị trường tài sản mã hóa phải sở hữu kiến thức liên ngành. Bên cạnh nền tảng tài chính, họ còn cần hiểu biết sâu về công nghệ blockchain, hợp đồng thông minh, bảo mật hệ thống, quản trị dữ liệu và các quy trình phòng chống rửa tiền.

Theo bà Hằng, thách thức lớn nhất không chỉ là trang bị kiến thức chuyên môn mà còn là hình thành tư duy mới cho người lao động. Bởi thị trường tài sản mã hóa vận hành trên nền tảng phi tập trung, đề cao tính minh bạch, khả năng xác thực và ứng dụng công nghệ ở mức độ rất cao.

Điều này đòi hỏi lực lượng lao động phải có khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi liên tục của công nghệ cũng như các quy định pháp lý. Trong một lĩnh vực mà công nghệ có thể thay đổi chỉ sau vài tháng, khả năng học tập liên tục và cập nhật kiến thức trở thành yêu cầu bắt buộc.

Bên cạnh đó, do tài sản mã hóa là thị trường mang tính toàn cầu, nhân lực tương lai cần có năng lực ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh chuyên ngành, để tiếp cận tri thức quốc tế, cập nhật xu hướng mới và tham gia các hoạt động hợp tác xuyên biên giới.

Các chuyên gia cho rằng chương trình đào tạo trong thời gian tới cần được thiết kế theo hướng liên ngành, kết hợp giữa tài chính, công nghệ, luật và quản trị rủi ro. Đồng thời, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng giáo trình, tổ chức thực hành và đào tạo thực tế để rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường.

Còn ông Chris Chiew - Cố vấn cao cấp Công ty cổ phần Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Thịnh Vượng Việt Nam (CAEX) cho rằng, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển thị trường tài sản mã hóa nhờ lợi thế dân số hơn 100 triệu người, tỷ lệ tiếp cận công nghệ cao và cộng đồng người dùng tài sản số đông đảo.

Theo ông Chris Chiew, trong vòng 5 - 10 năm tới, xu hướng hội tụ giữa tài sản thực và tài sản số sẽ diễn ra mạnh mẽ. Công nghệ blockchain có thể giúp số hóa quyền sở hữu đối với nhiều loại tài sản như bất động sản, vàng, hàng hóa, hạ tầng, dự án năng lượng hay khu công nghiệp, qua đó mở rộng cơ hội đầu tư và nâng cao tính thanh khoản cho nền kinh tế. Nếu tận dụng tốt cơ hội và xây dựng được hệ sinh thái đủ mạnh, Việt Nam hoàn toàn có khả năng trở thành một trung tâm phát triển tài sản số quan trọng của khu vực.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, các chuyên gia cho rằng việc hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao năng lực giám sát và bảo đảm an ninh hệ thống là cần thiết, nhưng vẫn chưa đủ. Nền tảng quan trọng nhất vẫn là xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao có khả năng vận hành thị trường theo chuẩn mực quốc tế.

Nhân lực không chỉ là yếu tố hỗ trợ mà chính là trụ cột quyết định sự thành công của thị trường tài sản mã hóa trong tương lai. Khi khoảng trống về chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và năng lực quản trị được lấp đầy, Việt Nam mới có thể khai thác hiệu quả tiềm năng của tài sản số, đồng thời bảo đảm sự an toàn cho nhà đầu tư và hệ thống tài chính quốc gia.