Nga tiết lộ chiến thuật giúp hệ thống S-400 lập kỷ lục bắn hạ máy bay Ukraine

Thông tin được đăng tải trên tạp chí Voyennaya Mysl (Tư tưởng Quân sự) thuộc Bộ Quốc phòng Nga, trong bài viết do Thiếu tướng Alexander Romanenkov, Tham mưu trưởng Lực lượng Tên lửa Phòng không thuộc Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga, đồng chấp bút.

Hệ thống phòng không S-400 của Nga. (Ảnh: Getty Images)

Theo bài viết, trong số 24 máy bay bị bắn hạ có 10 tiêm kích MiG-29 của Ukraine bị phá hủy chỉ trong 1 ngày. Thời điểm đó, Kiev vừa tiếp nhận thêm nhiều máy bay MiG-29 do các nước thành viên NATO viện trợ và tăng cường đáng kể các hoạt động không quân.

S-400 được bố trí phục kích ngay gần tiền tuyến

Thay vì triển khai các tổ hợp S-400 ở những vị trí phòng thủ truyền thống, quân đội Nga cho biết đã bố trí các bệ phóng tại những địa điểm bí mật gần tiền tuyến để thực hiện các đòn đánh phục kích.

Theo mô tả, cách bố trí này giúp các tổ hợp S-400 có thể tấn công máy bay Ukraine gần như ngay sau khi chúng cất cánh.

Yếu tố được cho là tạo nên khác biệt nằm ở phương thức dẫn bắn mới. Thay vì chỉ dựa vào radar của chính tổ hợp S-400, các bệ phóng còn nhận dữ liệu mục tiêu từ những cảm biến bên ngoài, cho phép tấn công các mục tiêu nằm ngoài đường chân trời và ngoài phạm vi quan sát trực tiếp của radar mặt đất.

Nguồn dữ liệu này được cho là đến từ nhiều hệ thống trinh sát khác nhau, trong đó có máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không A-50U. Nhờ đó, phạm vi tác chiến thực tế của S-400 được mở rộng đáng kể so với cách vận hành truyền thống.

Ukraine bất ngờ trước phương thức tác chiến mới

Theo bài viết, các phi công Ukraine có thể đã duy trì khoảng cách an toàn với các trận địa phòng không Nga theo những tính toán thông thường. Tuy nhiên, việc S-400 sử dụng dữ liệu chỉ thị mục tiêu từ bên ngoài đã khiến nhiều máy bay bị tấn công ở khoảng cách mà họ không lường trước.

Máy bay chiến đấu MiG-29 của Không quân Ukraina (Ảnh: MW)

Ngoài 10 chiếc MiG-29, danh tính của 14 máy bay còn lại không được công bố. Những con số này tương đồng với tuyên bố của Bộ trưởng Quốc phòng Nga khi đó là Sergei Shoigu vào tháng 10/2023. Khi đó, ông cho biết việc áp dụng phương thức sử dụng mới đã giúp lực lượng phòng không Nga bắn hạ 24 máy bay Ukraine chỉ trong vòng 5 ngày.

Dù MiG-29 được đánh giá là một trong những tiêm kích có khả năng cơ động cao, các biến thể mà Ukraine sử dụng đều đã phục vụ nhiều thập kỷ, thiếu các công nghệ tàng hình và tác chiến điện tử hiện đại. Vì vậy, nếu lọt vào phạm vi tác chiến của S-400, chúng được cho là dễ bị tổn thương hơn.

Trong suốt cuộc xung đột, việc giữ khoảng cách với các hệ thống phòng không tầm xa của Nga luôn được xem là một trong những ưu tiên hàng đầu đối với không quân Ukraine.

Các tác giả bài viết thừa nhận Ukraine hiện đã nghiên cứu kỹ phương thức tác chiến này, nên khả năng tái lập những kết quả tương tự sẽ khó khăn hơn trước.

Tuy nhiên, họ cho rằng mô hình triển khai S-400 theo kiểu "phục kích" vẫn có giá trị chiến thuật và nên tiếp tục được áp dụng khi điều kiện cho phép.

Theo đó, các bệ phóng tên lửa tầm xa cần được bố trí tại những vị trí có thể khống chế khu vực gần các sân bay đối phương, tạo điều kiện tấn công máy bay ngay sau khi cất cánh, trước khi chúng có đủ thời gian cơ động né tránh hoặc thực hiện nhiệm vụ.

Một trong những yếu tố hỗ trợ chiến thuật này là tên lửa 40N6, loại đạn đánh chặn tầm xa được tích hợp vào S-400 từ cuối những năm 2010.

Tên lửa có tầm bắn danh nghĩa khoảng 400 km. Trong quá trình tác chiến, 40N6 được thiết kế bay lên độ cao lớn trước khi lao xuống mục tiêu và có thể nhận dữ liệu chỉ thị mục tiêu từ các cảm biến bên ngoài trong suốt quá trình bay. Phương thức này đã được thử nghiệm rộng rãi tại chiến trường Ukraine.

Việc những thông tin trên được đăng tải trên tạp chí Voyennaya Mysl cũng thu hút sự chú ý của giới quan sát. Đây là một trong những ấn phẩm học thuật quan trọng của Bộ Quốc phòng Nga, thường đăng tải các bài phân tích do sĩ quan cấp cao thực hiện nhằm tổng kết kinh nghiệm từ các cuộc xung đột và định hình học thuyết quân sự trong tương lai.

Theo đánh giá trong bài viết, chiến thuật phục kích kết hợp khả năng chỉ thị mục tiêu vượt đường chân trời đã trở thành một phần trong học thuyết phòng không của Nga, dù những điều kiện giúp chiến thuật này đạt hiệu quả cao vào năm 2023 có thể khó lặp lại.

S-400 tiếp tục được Nga quảng bá sau nhiều chiến dịch

S-400 lần đầu được Nga đưa vào chiến đấu trong cuộc xung đột Ukraine từ tháng 2/2022.

Ngoài chiến trường Ukraine, hệ thống này cũng được cho là giữ vai trò quan trọng trong chiến dịch không kích của Ấn Độ nhằm vào Pakistan hồi tháng 5/2025. Theo các thông tin được dẫn lại trong bài viết, S-400 đã bắn hạ 5 máy bay trong cuộc giao tranh ngắn đó.

Tháng 12/2025, Tổng giám đốc Tập đoàn Almaz-Antey, đơn vị phát triển S-400, ông Yan Novikov, cho biết hệ thống vẫn còn tiềm năng nâng cấp rất lớn.

Theo ông, khả năng hiện đại hóa này cho phép S-400 nhanh chóng thích ứng với các mối đe dọa mới xuất hiện trên chiến trường, đồng thời bổ sung nhiều tính năng và năng lực mà các hệ thống phòng không khác hiện chưa có.