Ngành bán dẫn châu Á 'thiếu khí thở' vì xung đột Trung Đông

Khi dòng chảy khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ khu vực Qatar bị gián đoạn và tuyến hàng hải trọng yếu qua eo biển Hormuz rơi vào trạng thái tê liệt, các trung tâm sản xuất vi mạch hàng đầu châu Á đang phải đối diện với một mối đe dọa mới mang tên khí helium. Sự phụ thuộc nặng nề vào các nguồn cung từ vùng Vịnh đang phơi bày những điểm yếu chí mạng trong cấu trúc vận hành của Hàn Quốc, Đài Loan (TQ) và Trung Quốc đại lục. Diễn biến này đặt ra một bài toán hóc búa về quản trị chi phí và tính liên tục của chuỗi cung ứng công nghệ cao.

Thiếu khí Heli, ngành sản xuất bán dẫn khó hoạt động

Phân hóa mức độ rủi ro trên bản đồ bán dẫn châu Á

Khí helium, một sản phẩm phụ được tạo ra từ quá trình khai thác khí tự nhiên, đóng vai trò sống còn và gần như không thể thay thế trong quy trình sản xuất chất bán dẫn hiện đại. Vật liệu này được ứng dụng rộng rãi nhờ đặc tính làm mát siêu sạch, khả năng phát hiện rò rỉ chính xác và tạo ra các màng chắn trơ bảo vệ những phiến wafer mỏng manh.

Việc Mỹ và Israel tiến hành các đợt không kích nhắm vào Iran đã làm xáo trộn nghiêm trọng hoạt động sản xuất LNG tại Qatar, một trong những cứ điểm cung cấp helium lớn nhất thế giới. Kết hợp với sự đóng băng của eo biển Hormuz, dòng chảy vật liệu quan trọng này đang đứng trước nguy cơ đứt gãy ở mức độ báo động.

Theo phân tích chuyên sâu từ tổ chức xếp hạng tín nhiệm Fitch Ratings, Hàn Quốc đang nằm trong nhóm chịu rủi ro cao nhất khu vực. Cỗ máy xuất khẩu công nghệ này đã phụ thuộc tới 64,7% lượng helium nhập khẩu từ Qatar trong năm ngoái. Đài Loan cũng đối diện với tình trạng tương tự khi phần lớn nguồn cung vật liệu phục vụ sản xuất chip được nhập trực tiếp từ vùng Vịnh. Mặc dù Cơ quan phụ trách Kinh tế Đài Loan và tập đoàn TSMC đã nhanh chóng lên tiếng trấn an thị trường bằng các tuyên bố về sự ổn định của lượng hàng tồn kho và chiến lược đa dạng hóa nguồn cung từ Mỹ hay Australia, áp lực trong trung hạn vẫn là một biến số khó lường nếu tình trạng ách tắc logistics tiếp tục kéo dài.

Trái ngược với sự mong manh của Hàn Quốc và Đài Loan, nền công nghiệp bán dẫn Nhật Bản thể hiện một cấu trúc phòng vệ đa dạng và vững chắc hơn nhiều. Khoảng một nửa lượng helium của xứ sở mặt trời mọc được nhập khẩu an toàn từ Mỹ, trong khi tỷ trọng từ Qatar chỉ dao động ở mức 28 đến 33%. Sự phân bổ nguồn lực đồng đều này, kết hợp với các kho dự trữ chiến lược đặt tại nhiều địa điểm khác nhau, giúp các nhà sản xuất Nhật Bản duy trì được nhịp độ vận hành tương đối ổn định giữa tâm bão thiếu hụt nguyên liệu.

Tại Trung Quốc đại lục, bài toán nguồn cung nguyên vật liệu cũng đang gây ra nhiều trăn trở cho giới hoạch định chính sách và các doanh nghiệp công nghệ. Dữ liệu từ nhà cung cấp thông tin hàng hóa SCI99 chỉ ra rằng nền kinh tế lớn thứ hai thế giới phải nhập khẩu hơn 80% nhu cầu helium để phục vụ sản xuất.

Trong năm 2025, lượng nhập khẩu của nước này đạt hơn 4.924 tấn, áp đảo hoàn toàn so với mức sản xuất nội địa vỏn vẹn 827 tấn. Dù Nga là một nguồn cung thay thế đáng kể, sự sụt giảm sản lượng đột ngột từ Qatar vẫn đủ sức tạo ra những nút thắt cục bộ đối với các nhà máy sản xuất linh kiện điện tử tại quốc gia này.

Áp lực chi phí và phản ứng của thị trường tài chính

Sự bất định từ cuộc chiến tại Trung Đông đã lập tức dội những gáo nước lạnh lên tâm lý của giới đầu tư tài chính toàn cầu. Các thị trường chứng khoán châu Á đang chịu áp lực bán tháo mạnh mẽ khi giới phân tích bắt buộc phải đánh giá lại triển vọng tăng trưởng của những nền kinh tế định hướng xuất khẩu nhưng lại phụ thuộc quá lớn vào nguồn năng lượng và nguyên vật liệu nhập khẩu.

Kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2, chỉ số Kospi tại thủ đô Seoul đã lao dốc 5%, trong khi chỉ số Nikkei 225 của Tokyo cũng bốc hơi gần 6% giá trị vốn hóa. Sự sụt giảm diện rộng này phản ánh nỗi lo sợ của dòng tiền về một chu kỳ đình đốn sản xuất mới có thể quét qua khu vực châu Á.

Dưới góc độ quản trị doanh nghiệp, các chuyên gia phân tích nhận định rằng cú sốc nguồn cung helium thiên về việc tạo ra rủi ro vận hành hơn là rủi ro xói mòn biên lợi nhuận. Các tập đoàn sản xuất chip hàng đầu thường được bảo vệ bằng các hợp đồng cung ứng dài hạn, tỷ lệ tái chế khí nội bộ rất cao trong các nhà máy và quyền lực định giá vượt trội trên thị trường đầu ra.

Những lớp đệm an toàn này giúp họ hấp thụ phần lớn các đợt tăng giá vật liệu ngắn hạn. Dù vậy, Fitch Ratings vẫn vạch ra những kịch bản tài chính đầy thách thức. Nếu tình trạng thiếu hụt chuyển sang mức độ trầm trọng, giá helium trên thị trường giao ngay hoàn toàn có thể vọt lên mức 50 đến 200%. Ngay cả đối với các hợp đồng dài hạn vốn có tính ổn định cao, mức giá tái đàm phán cũng được dự báo sẽ tăng từ 20 đến 40%.

Khi chu kỳ bổ sung hàng tồn kho nguyên vật liệu trở nên kéo dài và khó quản lý hơn, các nhà sản xuất sẽ phải đối mặt với bài toán hóc búa về việc làm sao để duy trì công suất tối đa mà không đội chi phí lên quá cao. Một sự cố đứt gãy kéo dài tại eo biển Hormuz sẽ buộc các hãng vận tải phải sử dụng các tuyến đường vòng vèo và đắt đỏ hơn, làm tăng vọt chi phí logistics và trì hoãn thời gian giao hàng.

Các ông lớn trong ngành bán dẫn có thể dùng sức mạnh tài chính để tạm thời vượt qua cơn bão, nhưng những doanh nghiệp vệ tinh quy mô nhỏ hơn nằm sâu trong chuỗi cung ứng sẽ phải chật vật xoay sở dòng tiền để sinh tồn. Tình trạng căng thẳng này đe dọa trực tiếp đến tiến độ cung ứng vi mạch, kéo theo nguy cơ làm đình trệ nhịp độ sản xuất của hàng loạt ngành công nghiệp hạ nguồn quan trọng như chế tạo ô tô điện, lắp ráp điện thoại thông minh và thiết kế thiết bị trí tuệ nhân tạo trên toàn cầu.

Bùi Tú