Ngành Ngân hàng hướng tới xây dựng hệ sinh thái số đồng bộ

Thanh toán số tăng tốc, hạ tầng số mở rộng xuyên biên giới

Những năm gần đây, chuyển đổi số đang trở thành một trong những trục vận hành quan trọng nhất của ngành Ngân hàng. Từ thanh toán không dùng tiền mặt, định danh điện tử, xác thực sinh trắc học đến kết nối dữ liệu dân cư và mở rộng thanh toán xuyên biên giới, hoạt động ngân hàng đang dịch chuyển nhanh từ mô hình giao dịch truyền thống sang hệ sinh thái số. Không chỉ thay đổi cách cung ứng dịch vụ, quá trình này còn kéo theo yêu cầu tái cấu trúc quản trị dữ liệu, bảo mật, an toàn hệ thống và chất lượng nguồn nhân lực công nghệ.

Chia sẻ với phóng viên bên lề Hội thi “Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026”, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước cho biết, quá trình chuyển đổi số của ngành Ngân hàng đang đem lại những kết quả rõ nét thông qua sự gia tăng mạnh của thanh toán không dùng tiền mặt.

Theo ông Tuấn, trong 5 tháng đầu năm 2026, tốc độ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam tăng khoảng 38% so với cuối năm 2025. Trong đó, giao dịch trên internet tăng 66%, giao dịch trên kênh di động tăng 33%, riêng thanh toán qua mã QR tăng trên 50%.

Cùng với tốc độ tăng trưởng giao dịch, hạ tầng thanh toán số cũng được mở rộng theo hướng kết nối xuyên biên giới. Ngành Ngân hàng đã triển khai thanh toán song phương qua mã QR với Trung Quốc và Hàn Quốc. Ông Phạm Anh Tuấn cho biết, việc thúc đẩy thanh toán song phương qua mã QR là một trong những nội dung nằm trong chiến lược phát triển hệ thống thanh toán của các ngân hàng thương mại theo Quyết định 234 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Theo kế hoạch, trong năm 2026, sẽ khai trương thanh toán song phương giữa Việt Nam và Singapore, đồng thời tiếp tục triển khai với Đài Loan (Trung Quốc), Ấn Độ và Nhật Bản.

Phần trình diễn của các đội thi tại Hội thi “Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026”

Bức tranh chuyển đổi số của ngành Ngân hàng cũng được thể hiện qua những con số về quy mô giao dịch. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, trong 4 tháng đầu năm 2026, hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng đã xử lý hơn 53,4 triệu giao dịch với giá trị đạt 186,9 triệu tỷ đồng, tăng 7,68% về số lượng và 66,87% về giá trị so với năm 2025.

Đến cuối năm 2025, hơn 88,9% người Việt Nam trưởng thành đã có tài khoản ngân hàng; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 28,17 lần GDP. Theo đánh giá của Ngân hàng Nhà nước, hầu hết các dịch vụ cơ bản của ngành ngân hàng hiện đã được số hóa hoàn toàn, nhiều tổ chức tín dụng đạt tỷ lệ giao dịch số trên 95%.

Trong quá trình này, dữ liệu dân cư quốc gia và nền tảng VNeID đang trở thành một cấu phần quan trọng trong xác thực và định danh khách hàng. Bà Phùng Nguyễn Hải Yến, Phó Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) cho biết, ngân hàng đã được chia sẻ dữ liệu dân cư quốc gia qua VNeID, tạo nền tảng cho việc xác thực khách hàng nhanh chóng và an toàn.

“Chúng tôi ứng dụng công nghệ QR động giúp khách hàng giảm 75% thời gian giao dịch và giảm 100% lỗi nhập liệu thủ công. Công nghệ này hỗ trợ xác thực nhanh chóng, đồng thời đảm bảo an toàn, an ninh trong hoạt động ngân hàng”, bà Yến chia sẻ.

Song song với việc phát triển dịch vụ số, Ngân hàng Nhà nước cũng tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý cho ngân hàng số và thanh toán không dùng tiền mặt. Theo báo cáo của ngành, nhiều văn bản pháp luật đã được ban hành như Luật Phòng, chống rửa tiền, Luật Các tổ chức tín dụng, Nghị định về thanh toán không dùng tiền mặt và Nghị định 94/2025/NĐ-CP về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) trong lĩnh vực ngân hàng.

Ngoài ra, Nghị định 368/2025/NĐ-CP về dịch vụ tiền di động cũng được ban hành nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thanh toán tại khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.

Hội thi “Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026”

Dữ liệu, an ninh và nhân lực trở thành trọng tâm mới

Cùng với tốc độ phát triển giao dịch số, vấn đề an ninh, an toàn và chất lượng dữ liệu đang trở thành yêu cầu trung tâm của quá trình chuyển đổi số ngân hàng.

Ông Phạm Anh Tuấn cho rằng, khi dịch vụ thanh toán phát triển mạnh thì nguy cơ lừa đảo, gian lận cũng gia tăng tương ứng. Vì vậy, Ngân hàng Nhà nước đã chủ động ban hành các quy định và văn bản pháp lý nhằm tạo nền tảng cho các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán triển khai các giải pháp an ninh, bảo mật.

Theo ông Tuấn, Thông tư 50 và Thông tư 77 được xem là “kim chỉ nam” yêu cầu các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán và trung gian thanh toán phải đáp ứng các tiêu chuẩn cao về an ninh bảo mật. Đồng thời, các quy định về mở tài khoản, mở thẻ, mở ví điện tử cũng được siết chặt thông qua việc tăng cường đối chiếu sinh trắc học bằng căn cước công dân gắn chip hoặc VNeID nhằm đảm bảo định danh chính xác người dùng.

Ngân hàng Nhà nước cũng đã triển khai Thông tư 25 sửa đổi Thông tư 17 và Thông tư 41 sửa đổi Thông tư 40 liên quan tới đối chiếu thông tin sinh trắc học của khách hàng tổ chức. Theo quy định mới, nhiều hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ sẽ phải thực hiện đối chiếu sinh trắc học để hạn chế nguy cơ lừa đảo từ việc sử dụng điện thoại cá nhân.

Liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, ông Phạm Anh Tuấn cho biết, các quy định của Ngân hàng Nhà nước về bảo mật và dữ liệu cá nhân hiện đã được ban hành tương đối đầy đủ trước thời điểm Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, ngành Ngân hàng đang triển khai phương châm dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch, sống”. Đến nay đã có hơn 163,39 triệu hồ sơ khách hàng được đối chiếu sinh trắc học thành công qua căn cước công dân gắn chip và VNeID, bao gồm 161,2 triệu hồ sơ cá nhân và 2,19 triệu hồ sơ tổ chức.

Toàn bộ 154 triệu tài khoản và 36 triệu hồ sơ trong cơ sở dữ liệu phòng chống rửa tiền, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt cũng đã được làm sạch. Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia Việt Nam hoàn thành làm sạch gần 44,5 triệu hồ sơ khách hàng.

Một trong những điểm được ngành ngân hàng nhấn mạnh là chuyển đổi số không chỉ nhằm gia tăng tiện ích mà còn gắn với bảo vệ khách hàng và phòng ngừa rủi ro. Theo Ngân hàng Nhà nước, Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro cho khách hàng (SIMO) đã gửi cảnh báo tới hơn 4 triệu lượt khách hàng tính đến ngày 17/5/2026. Trong đó có hơn 1,3 triệu lượt khách hàng tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận cảnh báo, với tổng giá trị giao dịch khoảng 4,4 nghìn tỷ đồng.

Bên cạnh hạ tầng và dữ liệu, câu chuyện nhân lực cũng được nhìn nhận là một “điểm nghẽn” của chuyển đổi số. Ông Phạm Anh Tuấn cho rằng, yếu tố quan trọng nhất trong chuyển đổi số vẫn là con người, những người trực tiếp vận hành công nghệ và cung cấp dịch vụ cho người dân, doanh nghiệp.

Theo ông, nhu cầu nguồn nhân lực chuyển đổi số hiện không chỉ là vấn đề của các ngân hàng thương mại mà cả Ngân hàng Nhà nước. Vì vậy, ngành Ngân hàng kỳ vọng sự tham gia của các trường đại học trong đào tạo nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu thị trường để từng bước tháo gỡ điểm nghẽn nhân lực số.

Ngân hàng Nhà nước cũng cho biết, thông qua phong trào “Bình dân học vụ số”, ngành đã xây dựng được hơn 2.600 “Đại sứ số” và “Hạt nhân số” tại các đơn vị.

“Năm nay, thông qua cuộc thi chuyển đổi số ngành Ngân hàng, chúng ta sẽ tiếp cận với một tư duy mới đó là: chuyển đổi số không chỉ là số hóa các quy trình mà là tái cấu trúc hệ thống vận hành của ngành ngân hàng”, ông Tuấn nói.