Ngành Thuế thay đổi chiến lược thanh tra bằng cách quản lý rủi ro và ứng dụng công nghệ
Ngành Thuế đang chuyển dịch mạnh mẽ từ phương pháp kiểm tra máy móc theo chu kỳ sang lựa chọn đối tượng dựa trên đánh giá rủi ro kết hợp với hệ thống cảnh báo sớm. Cách tiếp cận mới này nhằm giảm bớt áp lực kiểm tra đối với các doanh nghiệp tuân thủ tốt, đồng thời tối ưu hóa nguồn lực tập trung vào những trường hợp có nguy cơ vi phạm tài chính cao.
Quản lý rủi ro và phân bổ nguồn lực kiểm tra hiệu quả
Tại Hội thảo thường niên về thuế và pháp lý vừa qua, Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành đã chia sẻ thẳng thắn về tâm lý lo ngại của các doanh nghiệp mỗi khi đối diện với các cuộc kiểm tra. Để tháo gỡ tâm lý này và nâng cao hiệu quả quản lý, cơ quan thuế đang chuyển hướng sang tăng cường tuyên truyền, phát đi các cảnh báo và nhắc nhở để doanh nghiệp tự chủ động khắc phục sai sót thay vì chờ đến khi bị xử lý vi phạm.
Đáng chú ý nhất trong chiến lược này là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích báo cáo tài chính và sàng lọc các nguồn dữ liệu liên quan. Hệ thống sẽ tự động nhận diện và cảnh báo những dấu hiệu bất thường, giúp cơ quan thuế lựa chọn đối tượng kiểm tra một cách khách quan dựa trên mức độ rủi ro. Nhờ phương pháp này, không phải doanh nghiệp nào cũng bị thanh tra liên tục qua các năm. Kết quả thực tế cho thấy trong năm 2025, tổng số cuộc kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế đã giảm đáng kể. Những doanh nghiệp duy trì mức độ tuân thủ tốt và kiểm soát hiệu quả có khả năng không phải trải qua các đợt thanh tra trong thời gian dài.
Chủ động rà soát hệ thống và tuân thủ tự nguyện
Sự chuyển dịch của cơ quan quản lý đòi hỏi các doanh nghiệp phải thay đổi tư duy, không thể thụ động chờ đợi cơ quan chức năng đến làm việc. Lãnh đạo ngành Thuế khuyến nghị các đơn vị kinh doanh cần nhanh chóng hoàn thiện hệ thống kế toán, tăng cường các chốt kiểm soát nội bộ và cập nhật các chuẩn mực thông lệ quốc tế.
Đồng quan điểm này, đại diện từ KPMG Việt Nam, bà Nguyễn Thu Hường, cũng khuyến nghị các doanh nghiệp nên thường xuyên tổ chức tự rà soát "sức khỏe" về mức độ tuân thủ thuế (health check). Việc tự kiểm tra không nên chỉ diễn ra khi có lịch hẹn từ cơ quan thuế mà phải trở thành hoạt động quản trị thường niên. Khi phát hiện các điểm chưa phù hợp, doanh nghiệp cần chủ động trao đổi và đề nghị cơ quan thuế hướng dẫn trước để tìm hướng khắc phục. Bản chất của các cuộc thanh tra kiểm tra hiện nay không đơn thuần là tăng số thu phạt mà là thúc đẩy ý thức tuân thủ pháp luật.
Trong tương lai gần, hệ thống công nghệ thông tin của ngành Thuế dự kiến hoàn thành vào năm 2028 sẽ kết nối trực tiếp với phần mềm kế toán của doanh nghiệp để tự động hóa việc lập báo cáo kê khai. Sự phối hợp chặt chẽ này không chỉ giảm bớt áp lực chi phí thủ tục cho người dân mà còn xây dựng môi trường quản lý minh bạch, hạn chế tối đa sự can thiệp thủ công từ con người.