Sửa luật kế toán, kiểm toán: Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Đưa kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Ảnh: Đức Minh

Với lĩnh vực kiểm toán, thời gian giải quyết thủ tục cấp, cấp lại, điều chỉnh giấy chứng nhận dự kiến giảm hơn 50%.

Bỏ toàn bộ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập được xây dựng theo hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, chuyển mạnh phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Việt Nam hiện có gần 1,1 triệu doanh nghiệp, trong đó khoảng 98% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, siêu nhỏ. Chưa kể hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và các đơn vị kế toán công, nhu cầu thuê dịch vụ kế toán trong nền kinh tế tương đối lớn.

Tuy nhiên, theo Luật Kế toán 2015, cá nhân muốn kinh doanh dịch vụ kế toán phải có chứng chỉ kế toán viên hoặc chứng chỉ kiểm toán viên, phải hành nghề trong doanh nghiệp dịch vụ kế toán và không được cung cấp dịch vụ dưới danh nghĩa cá nhân. Mỗi doanh nghiệp cũng phải có ít nhất 2 kế toán viên hành nghề.

Theo Bộ Tài chính, những quy định này là một trong những nguyên nhân khiến số lượng, quy mô cá nhân và tổ chức đăng ký kinh doanh dịch vụ kế toán còn hạn chế. Để tháo gỡ vướng mắc, dự thảo Luật đề xuất đưa hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; đồng thời bãi bỏ toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính trong lĩnh vực này.

Theo đó, cá nhân đáp ứng đủ tiêu chuẩn có thể kinh doanh dịch vụ kế toán mà không phải nộp phí, đăng ký với Bộ Tài chính để được cấp giấy phép trước khi cung cấp dịch vụ. Dự thảo cũng mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ theo hướng cá nhân được trực tiếp ký hợp đồng với khách hàng và không còn giới hạn loại hình doanh nghiệp cung cấp dịch vụ kế toán.

Đáng chú ý, dự thảo không áp dụng một tiêu chuẩn chuyên môn đồng nhất cho tất cả các loại dịch vụ. Cá nhân chỉ cung cấp dịch vụ ghi sổ kế toán, không ký báo cáo tài chính cho khách hàng, chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn như người làm kế toán của đơn vị.

Trong khi đó, cá nhân ký tên trên báo cáo tài chính của khách hàng phải có Giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán. Cá nhân cung cấp dịch vụ làm kế toán trưởng còn phải có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng và ít nhất 2 năm công tác thực tế về kế toán.

Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm cũng được thể hiện qua phương thức quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán. Dự thảo giao Bộ Tài chính quy định về quản lý, kiểm tra hoạt động này. Theo định hướng xây dựng thông tư hướng dẫn, cá nhân, tổ chức có nhu cầu kinh doanh dịch vụ kế toán sẽ tự nguyện khai báo, cập nhật thông tin để Bộ Tài chính xây dựng cơ sở dữ liệu công khai, giúp khách hàng có căn cứ lựa chọn đơn vị cung cấp. Cơ quan Nhà nước đồng thời tăng cường quản lý, giám sát, kiểm tra hoạt động dịch vụ kế toán. Trường hợp chất lượng dịch vụ không bảo đảm sẽ bị xử lý vi phạm.

Về quy định chuyển tiếp, chứng chỉ hành nghề kế toán, chứng chỉ kế toán viên do Bộ Tài chính cấp trước ngày 1/3/2027 và chứng chỉ kiểm toán viên có giá trị như Giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán. Quy định này nhằm bảo đảm quyền lợi của người đã có chứng chỉ, đồng thời mở rộng cơ hội tham gia thị trường cho những người đã có chứng chỉ nhưng chưa cung cấp dịch vụ kế toán.

Rút thời gian cấp phép từ 30 ngày xuống 10 ngày

Đối với lĩnh vực dịch vụ kiểm toán, dự thảo Luật đề xuất cắt giảm một điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và rút ngắn hơn 50% thời gian giải quyết thủ tục cấp, cấp lại, điều chỉnh Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán.

Cụ thể, thời gian giải quyết thủ tục cấp giấy chứng nhận lần đầu giảm từ 30 ngày xuống còn 10 ngày làm việc; thủ tục cấp lại, điều chỉnh giảm từ 20 ngày xuống còn 5 ngày làm việc.

Dự thảo cũng tăng cường sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp không phải cung cấp những thành phần hồ sơ mà cơ quan nhà nước đã có dữ liệu.

Theo Bộ Tài chính, khi dự án Luật được thông qua và có hiệu lực, người dân, doanh nghiệp sẽ giảm chi phí tuân thủ; cá nhân, tổ chức có năng lực thuận lợi hơn khi tham gia thị trường dịch vụ kế toán, trong khi doanh nghiệp kiểm toán thực hiện thủ tục nhanh gọn hơn.

Dự án Luật đang được các đại biểu Quốc hội thảo luận tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.