Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5 - 2026: Lan tỏa văn hóa đọc trong kỷ nguyên số

Độc giả lựa chọn sách tại một hội chợ sách được tổ chức bên hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội). Ảnh: Thư Hoàng

Mỗi cuốn sách, một hành trình trưởng thành

Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4) không chỉ tôn vinh những giá trị tri thức truyền thống mà còn đánh dấu bước chuyển mình trong phương thức đọc và tiếp cận tri thức trong kỷ nguyên số.

Sách từ lâu được coi là kết tinh trí tuệ của nhân loại. Mỗi cuốn sách là một thế giới thu nhỏ, chứa đựng tri thức, kinh nghiệm và những giá trị nhân văn sâu sắc. Đọc sách không chỉ là tiếp nhận thông tin mà còn là quá trình chọn lọc, suy ngẫm và hoàn thiện bản thân.

Trong bối cảnh thông tin trên internet phong phú nhưng khó kiểm chứng, sách vẫn giữ vai trò là nguồn tri thức có độ tin cậy cao, được biên tập, chọn lọc kỹ lưỡng. Việc đọc giúp hình thành tư duy logic, khả năng phân tích và nhìn nhận vấn đề đa chiều, từ đó mở rộng hiểu biết về lịch sử, văn hóa, khoa học và đời sống.

Theo ông Nguyễn Xuân Dũng - Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam: “Sách và văn hóa đọc giữ vai trò nền tảng tri thức, đồng thời trở thành động lực kích hoạt sự sáng tạo và năng lực thích ứng của mỗi người. Việc đọc không chỉ là tiếp thu thông tin mà còn là quá trình chọn lọc, phân tích và kiến tạo lại tri thức, qua đó hình thành cách thức đọc mới với góc nhìn mở và khả năng tư duy độc lập”.

Trong khi đó, nhà văn Lê Phương Liên - tác giả của nhiều cuốn sách được thiếu nhi yêu thích, nhấn mạnh sách góp phần quan trọng nuôi dưỡng đời sống tinh thần. Những tác phẩm văn học, triết học hay lịch sử giúp khơi dậy cảm xúc, lòng nhân ái và sự đồng cảm. Qua từng trang sách, người đọc có thể “sống” nhiều cuộc đời khác nhau, từ đó biết trân trọng và yêu thương cuộc sống hơn.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đọc sách còn là cách để con người vừa hiểu sâu bản sắc dân tộc, vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Điều này góp phần hình thành tư duy cởi mở, khả năng thích ứng và năng lực hội nhập trong một thế giới nhiều biến động.

Cùng với đó, chuyển đổi số đang mở rộng không gian đọc. Sách điện tử, thư viện số và các nền tảng trực tuyến giúp việc tiếp cận tri thức trở nên linh hoạt, thuận tiện hơn. Dù ở hình thức nào, giá trị cốt lõi của việc đọc vẫn không thay đổi: đó là hành trang lâu dài cho mỗi cá nhân và nền tảng của một xã hội học tập.

Nhận thức rõ vai trò của sách và văn hóa đọc, nhiều chủ trương, chính sách đã được ban hành nhằm phát triển lĩnh vực này. Các nghị quyết về phát triển văn hóa đều đặt con người ở vị trí trung tâm, coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội; trong đó báo chí và xuất bản giữ vai trò nòng cốt trong lan tỏa tri thức, định hướng nhận thức và xây dựng hệ giá trị.

Chỉ thị mới về công tác xuất bản cũng nhấn mạnh yêu cầu chăm lo, nuôi dưỡng và phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng; hình thành thói quen và kỹ năng đọc, tạo nền tảng cho học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập.

Khi văn hóa đọc trở thành nếp sống

Từ chủ trương đến thực tiễn, văn hóa đọc đang dần trở thành một giá trị chung trong đời sống. Tại Hà Nội, nhiều hoạt động như Ngày Sách và Văn hóa đọc, hội sách, các cuộc thi “Gia đình đọc sách”, “Đại sứ văn hóa đọc”, “Góc đọc cuối tuần”… được tổ chức thường xuyên, góp phần lan tỏa thói quen đọc trong cộng đồng.

Tuy nhiên, để văn hóa đọc thực sự trở thành thói quen bền vững, cần những giải pháp đồng bộ từ nhiều phía. Nhà văn Đào Bá Đoàn - Tổng Biên tập NXB Hội Nhà văn cho rằng, trước hết cần đổi mới phương thức tiếp cận thông qua chuyển đổi số. Bên cạnh sách giấy truyền thống, việc phát triển sách điện tử là xu hướng tất yếu, giúp xóa bỏ rào cản không gian, tạo điều kiện để độc giả tiếp cận tri thức mọi lúc, mọi nơi. Đồng thời, ngành xuất bản cần chủ động hội nhập quốc tế, đưa sách Việt ra thế giới thông qua các bản dịch chất lượng và các giải thưởng uy tín, qua đó quảng bá văn hóa dân tộc và nâng cao vị thế của xuất bản Việt Nam.

Bên cạnh đó, công tác truyền thông và quảng bá sách cần được chú trọng hơn. Một cuốn sách hay nếu không được giới thiệu đúng cách sẽ khó tiếp cận bạn đọc, trong khi yêu cầu về chất lượng nội dung và hình thức ngày càng cao.

Ở góc độ giáo dục, bà Trần Thúy Hà - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Bát Tràng nhấn mạnh vai trò của việc “đánh thức” niềm yêu sách thông qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Khi việc đọc không chỉ là tiếp nhận thụ động mà trở thành hành trình khám phá sinh động, học sinh sẽ cảm nhận được niềm vui từ từng trang sách.

Cùng với đó, việc xây dựng không gian đọc mở, thân thiện trong trường học là yếu tố quan trọng. Sự phối hợp giữa gia đình - nhà trường - xã hội sẽ tạo thành nền tảng vững chắc trong việc nuôi dưỡng văn hóa đọc.

Ông Phạm Hữu Khánh - Giám đốc Công ty Cổ phần Văn hóa Giáo dục Hadosa cho rằng, các cuộc thi đọc sách là “ngòi nổ” để tạo phong trào. Những sân chơi như “Ham đọc sách toàn quốc 2026” góp phần hình thành thói quen đọc, đồng thời phát triển tư duy và kỹ năng diễn đạt.

Để phong trào đi vào thực chất, cần duy trì các hoạt động thường xuyên, đồng thời có cơ chế ghi nhận phù hợp. Việc xây dựng hệ thống thư viện hiện đại, đa dạng đầu sách cũng là điều kiện quan trọng để nuôi dưỡng niềm đam mê đọc.

Quan trọng hơn cả, gia đình vẫn là nền tảng bền vững nhất. Khi mỗi gia đình có một tủ sách, khi cha mẹ trở thành tấm gương đọc sách, văn hóa đọc sẽ được hình thành một cách tự nhiên, lan tỏa từ những điều giản dị.

Trong kỷ nguyên số, văn hóa đọc đứng trước nhiều thách thức nhưng cũng mở ra không ít cơ hội. Nếu biết tận dụng công nghệ và đổi mới cách tiếp cận, sách sẽ không chỉ “nằm trên kệ” mà thực sự trở thành người bạn đồng hành suốt đời.

Đọc sách là hành trình dài lâu và bền bỉ. Khi văn hóa đọc được lan tỏa, nó sẽ trở thành nền tảng để xây dựng một xã hội học tập, một nền văn hóa giàu bản sắc và một đất nước phát triển bền vững.

Nhiều hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc 2026

Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm nay, NXB Kim Đồng triển khai chuỗi hoạt động ra mắt sách, giao lưu và lan tỏa văn hóa đọc, tập trung cao điểm từ ngày 21/4.

Trong ngày 21/4, chương trình “Thưởng thức triết học: Vì sao thời gian quan trọng?” tại Trường Tiểu học Lê Hồng Phong mang đến cách tiếp cận gần gũi, giúp học sinh hiểu về giá trị của thời gian thông qua những trải nghiệm đời sống và câu chuyện từ sách.

Các hoạt động tiếp nối sau đó. Ngày 22/4, chương trình “Tua nhanh danh tác bằng tranh” tại Thư viện Quốc gia giúp bạn đọc tiếp cận các tác phẩm kinh điển theo hình thức trực quan, dễ hiểu. Ngày 23/4, sự kiện ra mắt bộ sách “Chiếc túi của mẹ”, “Tấm chăn của bố” kết hợp giao lưu quốc tế. Ngày 24/4, bạn đọc có dịp gặp gỡ tác giả Cao Nguyệt Nguyên tại Phố sách Hà Nội.

Song song với các hoạt động, NXB Kim Đồng giới thiệu nhiều ấn phẩm mới cho thiếu nhi và bạn đọc trẻ như “Hạt mầm nhân cách”, “Dịch vụ giao hàng của phù thủy Kiki”, “Chẳng có câu hỏi nào là ngớ ngẩn”, cùng các tác phẩm trong Tủ sách Văn Trẻ lần đầu tiên ra mắt bạn đọc.