Ngày Văn hóa Việt Nam: Khi di sản bước ra không gian phố phường Hà Nội

Hơn 3.000 nghệ nhân, nghệ sĩ và diễn viên cùng tham gia chương trình nghệ thuật chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội, biến không gian quanh hồ Hoàn Kiếm thành một sân khấu mở, nơi lịch sử Thăng Long, di sản vùng miền và đời sống đương đại được kết nối bằng nhiều loại hình nghệ thuật.

Sáng 21/11, tại khu vực Tượng đài Vua Lý Thái Tổ (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), Lễ khai mạc Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội năm 2026 cùng chương trình diễu hành di sản giới thiệu những giá trị văn hóa đặc sắc của Thăng Long - Hà Nội, đồng thời kết nối di sản truyền thống với đời sống sáng tạo đương đại. Theo đó, khu vực Tượng đài Vua Lý Thái Tổ và không gian quanh hồ Hoàn Kiếm trở thành điểm hội tụ của hàng nghìn nghệ nhân, nghệ sĩ, diễn viên đến từ nhiều địa phương trong chương trình đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam. Không chỉ giới hạn trong một sân khấu biểu diễn, chương trình được mở rộng ra các tuyến phố quanh hồ Gươm với những đoàn diễu hành, hoạt động trình diễn nghệ thuật và giới thiệu làng nghề truyền thống.

Thông qua sự kết hợp giữa nghệ thuật sân khấu, trình diễn thực cảnh và các hoạt động văn hóa cộng đồng, chương trình đưa công chúng đến với nhiều lát cắt của văn hóa Việt Nam: từ truyền thuyết dựng nước, lịch sử Thăng Long – Hà Nội đến tín ngưỡng, nghệ thuật dân gian, phố nghề và làng nghề truyền thống. Đằng sau cấu trúc nghệ thuật quy mô lớn này là sự dàn dựng của Tổng đạo diễn Hoàng Công Cường, với lựa chọn đưa di sản ra khỏi không gian sân khấu truyền thống để hiện diện trực tiếp trong đời sống đô thị.

Đồng chí Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội và Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cùng các đại biểu tham dự chương trình.

Đồng chí Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội và Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cùng các đại biểu tham dự chương trình.

Mở không gian di sản, kết nối những câu chuyện văn hóa

Chương trình mở đầu bằng lời chúc văn của NSND Quốc Chiêm, với những trích đoạn từ "Chiếu dời đô" của vua Lý Công Uẩn năm 1010. Trong không gian lịch sử bên hồ Hoàn Kiếm, những lời văn từ hơn một nghìn năm trước gợi nhắc thời khắc định đô và hành trình hình thành, phát triển của Thăng Long. Tiếng trống hội của hàng trăm nữ nghệ nhân đến từ Thanh Trì hòa cùng ca khúc "Đất Việt tiếng vọng ngàn đời" qua phần thể hiện của nhóm Oplus, mở ra không khí trang trọng, hào sảng cho ngày hội.

Từ câu chuyện nguồn cội, chương trình lần lượt tái hiện những truyền thuyết gắn với lịch sử và tâm thức dân tộc. Hình tượng Lạc Long Quân – Âu Cơ trong truyền thuyết "Con Rồng cháu Tiên" được thể hiện qua nghệ thuật xiếc đu dây; tinh thần quật cường của Thánh Gióng được khắc họa bằng võ thuật truyền thống, đoàn rước hoa tre và điệu múa Ải Lao mang dấu ấn hội Gióng ở Sóc Sơn, Phù Đổng. Câu chuyện Sơn Tinh – Thủy Tinh được làm mới qua sự kết hợp giữa nghệ thuật múa rối của Nhà hát Múa rối Thăng Long và võ thuật Vovinam. Trong khi đó, chuyện tình Tiên Dung – Chử Đồng Tử mang đến sắc thái trữ tình, lãng mạn.

Trường đoạn tái hiện vua Lý Công Uẩn rời Hoa Lư, theo thuyền rồng về Thăng Long và ban "Chiếu dời đô"

Trường đoạn tái hiện vua Lý Công Uẩn rời Hoa Lư, theo thuyền rồng về Thăng Long và ban "Chiếu dời đô"

Đặc biệt, trường đoạn tái hiện vua Lý Công Uẩn rời Hoa Lư, theo thuyền rồng về Thăng Long và ban "Chiếu dời đô" là một trong những điểm nhấn của chương trình. Hình ảnh nhà vua đặt chân lên vùng đất mới giữa không gian Hà Nội hôm nay không chỉ gợi lại dấu mốc lịch sử năm 1010 mà còn nhấn mạnh mối liên hệ giữa quá khứ và hiện tại của mảnh đất nghìn năm văn hiến.

Nếu những câu chuyện lịch sử tạo nên chiều sâu cho chương trình thì các loại hình nghệ thuật, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng lại góp phần phác họa diện mạo văn hóa Thăng Long – Hà Nội. Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, nghi thức rước Thăng Long Tứ Trấn, truyền thống khoa bảng cùng những loại hình nghệ thuật dân gian như Ca trù, Xẩm, Chèo Tàu, múa Bồng, cồng chiêng Mường được giới thiệu qua các phần trình diễn.

Điểm đáng chú ý là sự hiện diện của những nghệ nhân trực tiếp thực hành di sản. Họ không chỉ biểu diễn mà còn mang theo trang phục, nhạc cụ, sản phẩm thủ công và những tri thức văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nhờ đó, di sản không chỉ được nhìn nhận như những giá trị thuộc về quá khứ mà hiện lên qua chính những con người đang tiếp tục thực hành, trao truyền trong đời sống hôm nay.

Không gian văn hóa Hà Nội cũng được tái hiện qua hình ảnh 36 phố phường, những mái ngói rêu phong, cánh cửa gỗ và biển hiệu Hán Nôm. Sắc lụa Vạn Phúc, tà áo dài Trạch Xá, quạt Chàng Sơn, hoa Nhật Tân, xe hoa Tây Tựu cùng các sản phẩm thủ công như gốm Bát Tràng, tranh Hàng Trống, tò he, đồ cói Phượng Dực, chuồn tre Tây Phương, hương Quảng Phú Cầu… tạo nên một bức tranh đa dạng về nghề thủ công và đời sống văn hóa đất kinh kỳ.

Việc đưa các đoàn nghệ nhân, đoàn rước và hoạt động giới thiệu làng nghề ra những tuyến phố quanh hồ Hoàn Kiếm giúp công chúng có thêm cơ hội tiếp xúc trực tiếp với di sản. Thay vì chỉ thưởng thức qua các tiết mục sân khấu, người dân và du khách có thể gặp gỡ nghệ nhân, tìm hiểu sản phẩm và nhận diện những giá trị văn hóa gắn với từng vùng đất.

Hơn 3.000 người cùng tham gia kể chuyện văn hóa

Quy mô tổ chức là một điểm đáng chú ý của chương trình. Sân khấu chính dài khoảng 200m, nổi bật với hình tượng đôi rồng lấy cảm hứng từ mỹ thuật thời Lý, tổng chiều dài khoảng 70m, mỗi con dài hơn 30m và cao khoảng 10m. Hình tượng rồng gắn với tên gọi Thăng Long, đồng thời tạo điểm nhấn thị giác trong không gian cảnh quan quanh hồ Hoàn Kiếm.

Không gian biểu diễn được mở rộng với sự tham gia của đông đảo khách mời, nghệ sĩ và nhân dân

Không gian biểu diễn được mở rộng với sự tham gia của đông đảo khách mời, nghệ sĩ và nhân dân

Không gian biểu diễn được mở rộng với tuyến diễu hành dài khoảng 1,7km. Xuyên suốt chương trình có hơn 3.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, diễn viên và người dân từ nhiều địa phương tham gia; riêng các khối diễu hành di sản có khoảng 2.300 người đến từ 48 xã, phường. Các đoàn múa cờ, múa lân, rồng, đoàn rước truyền thống và những nhóm nghệ nhân nối tiếp nhau tạo nên dòng chảy văn hóa trên các tuyến phố.

Việc huy động số lượng lớn người tham gia không chỉ nhằm tạo nên những đại cảnh có quy mô mà còn cho thấy sự góp mặt trực tiếp của các cộng đồng đang gìn giữ di sản. Từ nghệ thuật trình diễn đến nghề thủ công, từ phong tục, tín ngưỡng đến các sinh hoạt văn hóa truyền thống, mỗi đoàn tham gia đều mang theo những dấu ấn riêng của địa phương mình.

Theo kế hoạch, các hoạt động tại khu vực hồ Hoàn Kiếm trong hai ngày 21 và 22/11/2026 dự kiến đón hơn 30.000 lượt người. Con số này cho thấy sức hút của một chương trình văn hóa được tổ chức tại không gian công cộng, nơi người dân và du khách có thể tiếp cận các hoạt động nghệ thuật mà không bị giới hạn trong khuôn khổ một địa điểm biểu diễn cố định.

Dấu ấn dàn dựng của Tổng đạo diễn Hoàng Công Cường

Với chương trình có quy mô lớn, nhiều lớp nội dung và sự tham gia của hàng nghìn nghệ nhân, nghệ sĩ, thách thức đặt ra đối với ê-kíp sáng tạo không chỉ nằm ở việc xây dựng sân khấu mà còn ở khả năng kết nối các loại hình nghệ thuật và bảo đảm sự thống nhất của tổng thể.

Tổng đạo diễn Hoàng Công Cường lựa chọn hồ Hoàn Kiếm và những tuyến phố lịch sử xung quanh làm không gian trung tâm của câu chuyện nghệ thuật. Cảnh quan, công trình kiến trúc và đời sống phố phường không đơn thuần là phông nền mà trở thành một phần của cấu trúc trình diễn. Những đoàn rước nối dài các phần biểu diễn, đưa hình ảnh di sản, làng nghề và sinh hoạt văn hóa truyền thống hòa vào không gian đô thị.

Tổng đạo diễn Hoàng Công Cường

Tổng đạo diễn Hoàng Công Cường

Một điểm đáng chú ý trong cách dàn dựng là sự kết hợp giữa nhiều loại hình nghệ thuật vốn có ngôn ngữ biểu đạt khác nhau. Xiếc, múa rối, võ thuật được đặt cạnh hát văn, Ca trù, Xẩm, Chèo Tàu, múa Bồng và các loại hình diễn xướng dân gian. Chất liệu truyền thống cũng được kết hợp với thời trang, âm nhạc đương đại, tạo thêm cách tiếp cận đối với những câu chuyện văn hóa quen thuộc.

Sự kết hợp này đòi hỏi người dàn dựng phải xử lý hài hòa giữa yếu tố sáng tạo và đặc trưng của từng loại hình. Đặc biệt, khi nghệ nhân từ nhiều địa phương cùng lực lượng biểu diễn chuyên nghiệp tham gia, việc tổ chức các đoàn rước, sắp xếp đội hình, điều phối không gian và kết nối các trường đoạn trở thành khối lượng công việc lớn. Dấu ấn của Tổng đạo diễn Hoàng Công Cường vì thế không chỉ thể hiện ở quy mô sân khấu hay hình ảnh trình diễn mà còn ở khả năng tổ chức, kết nối nhiều lực lượng và chất liệu văn hóa thành một chương trình có cấu trúc xuyên suốt.

Ở góc độ người đảm nhiệm phần lời bình, NSND Lê Chức cho biết ông từng tham gia hàng nghìn chương trình nghệ thuật nhưng sự kiện lần này mang đến cảm xúc đặc biệt, nhất là khi ngày 24/11 từ năm nay chính thức trở thành Ngày Văn hóa Việt Nam. Theo ông, để truyền tải được ý nghĩa của ngày lễ, người nghệ sĩ cần có sự thấu hiểu về chiều sâu lịch sử và tư tưởng văn hóa dân tộc.

Với khán giả, sức hấp dẫn của chương trình đến từ việc được trực tiếp chứng kiến nhiều loại hình di sản cùng hiện diện trong một không gian. Ngọc Oanh, một khán giả đến từ Bắc Ninh, cho biết chị ấn tượng với quy mô các đại cảnh, đặc biệt là những màn tái hiện "Con Rồng cháu Tiên", "Thánh Gióng" và "Chiếu dời đô". Các tiết mục Ca trù, Xẩm, cồng chiêng Mường cùng những sản phẩm thủ công như gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, tò he, chuồn tre cũng đem lại những trải nghiệm đáng nhớ.

Đưa di sản ra không gian công cộng, kết nối nghệ nhân với công chúng và đặt các giá trị truyền thống trong mối quan hệ với nghệ thuật đương đại là những điểm đáng chú ý của chương trình Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội. Qua cách tổ chức này, di sản không chỉ được tái hiện để gợi nhớ về quá khứ mà còn có cơ hội hiện diện trong đời sống, trở thành một phần của trải nghiệm văn hóa đô thị. Đây cũng là hướng tiếp cận cần thiết để các giá trị truyền thống tiếp tục được nhận diện, thực hành và trao truyền trong xã hội hiện đại.

Minh Anh. Ảnh: Hoà Nguyễn

Nguồn Báo Thể Thao & Văn Hóa: https://thethaovanhoa.vn/ngay-van-hoa-viet-nam-khi-di-san-buoc-ra-khong-gian-pho-phuong-ha-noi-20261121142431837.htm