Nghệ An đón sóng FTA thế hệ mới: Khép kín hệ sinh thái xanh để tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu

Nhìn từ góc độ Kinh tế Môi trường, đây là bước đi chiến lược nhằm định hình lại năng lực cạnh tranh ngoại thương của tỉnh Nghệ An, chuyển dịch từ xuất khẩu thâm dụng thô sang chuỗi giá trị sinh thái bền vững, đón đầu các tiêu chuẩn xanh, số và tuần hoàn khắt khe từ thị trường quốc tế.

Một góc Khu công nghệp Hoàng Mai I, Nghệ An. Ảnh: Nguyễn Công

Số hóa nền tảng và cam kết phủ xanh 100% thành viên

Mục tiêu cốt lõi của Kế hoạch số 1039/KH-UBND ngày 09/11/2026 là xây dựng một mạng lưới liên kết chặt chẽ giữa khối quản lý công và các chủ thể kinh tế tư nhân, nhằm khai thác tối đa ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như EVFTA, CPTPP). Nghệ An đặt chỉ tiêu 100% Thành viên Hệ sinh thái được hỗ trợ tiếp cận các cam kết FTA, quy tắc xuất xứ, khoa học công nghệ, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và đặc biệt là chuyển đổi xanh.

Nghệ An sẽ thiết lập hệ thống dữ liệu nền trực tuyến để phân loại danh mục doanh nghiệp, hợp tác xã theo ngành hàng, năng lực đáp ứng tiêu chuẩn môi trường. Các ngành hàng có lợi thế cạnh tranh cao, có khả năng thích ứng với các rào cản kỹ thuật xanh (như cơ chế biên giới carbon CBAM hay quy định chống phá rừng EUDR) sẽ được ưu tiên đưa vào bộ lọc hỗ trợ.

7 nhóm giải pháp đồng bộ từ thể chế đến hạ tầng sinh thái

Để khơi thông dòng chảy xuất khẩu xanh, UBND tỉnh Nghệ An đề ra 07 nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu, thiết lập một hành lang vận hành liên thông, minh bạch:

Hoàn thiện bộ máy điều phối công - tư: Thành lập Tổ công tác Hệ sinh thái do Sở Công thương làm cơ quan thường trực. Thiết lập đầu mối tiếp nhận, phân loại và xử lý dứt điểm khó khăn của doanh nghiệp thông qua cơ chế phản hồi số hóa.

Các cần giám sát, tuyên truyền sâu rộng mục tiêu, nội dung và chính sách hỗ trợ của Hệ sinh thái FTA và bảo vệ môi trường trong chăn nuôi. Ảnh: Nguyễn Công

Chuẩn hóa rà soát và hướng dẫn thành viên: Khảo sát, phân loại năng lực tận dụng FTA của các hộ kinh doanh, hợp tác xã. Hướng dẫn nâng cao năng lực kiểm soát nguyên liệu đầu vào và chứng nhận quy trình bền vững.

Minh bạch hóa cơ chế hỗ trợ: Hồ sơ đề xuất hỗ trợ được thẩm định công khai đúng trình hạn; công bố rộng rãi danh sách chủ thể được phê duyệt kèm đánh giá hậu kiểm.

Đào tạo kỹ năng xanh: Tổ chức các lớp huấn luyện chuyên sâu về tiêu chuẩn kỹ thuật sinh học, truy xuất nguồn gốc nông - lâm - thủy sản.

Phát triển chuỗi giá trị tích hợp: Thiết lập các trục liên kết dọc “Sản xuất - Chế biến - Tiêu chuẩn - Logistics - Xuất khẩu” để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và hàm lượng xanh trong sản phẩm.

Lồng ghép và tối ưu hóa nguồn lực vốn: Tích hợp nguồn kinh phí từ các chương trình xúc tiến thương mại, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, bảo đảm sử dụng dòng vốn hiệu quả, không chồng chéo.

Cập nhật cơ sở dữ liệu định thời: Thường xuyên đánh giá mức độ hưởng ưu đãi C/O(Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa) để điều chỉnh chính sách vĩ mô của tỉnh.

Phương thức vận hành: Chuyển dịch toàn diện sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu lớn (Big Data) và dịch vụ hỗ trợ liên kết công - tư (PPP) chuyên nghiệp.
Vị thế chuỗi cung ứng: Nâng cao năng lực liên kết, đưa doanh nghiệp nội địa thành vệ tinh cấp 1, cấp 2 vững chắc của các tập đoàn FDI lớn.
Cơ cấu sản xuất: 100% các mặt hàng xuất khẩu chủ lực đạt chứng nhận công nghệ cao, ứng dụng mô hình kinh tế tuần hoàn và có giá trị gia tăng cao.

Sự vào cuộc liên ngành: Xây dựng vùng nguyên liệu và logistics sạch

Tầm nhìn đến năm 2035 của Nghệ An khẳng định rõ quan điểm “không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng xuất khẩu cơ học”. Sự phát triển thương mại phải dựa trên nền tảng của một nền kinh tế tuần hoàn bền vững. Do đó, UBND tỉnh đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các cơ quan chuyên môn phối hợp thực thi nghiêm túc.

Một góc vùng trồng dược liệu Pù Mát theo tiêu chuẩn xanh, xã Con Cuông, Nghệ An.

Thành viên Tổ công tác phải chịu trách nhiệm trực tiếp về dữ liệu và kết quả xử lý vướng mắc thuộc ngành mình. Các sở Công thương, Tài chính, Khoa học và Công nghệ, Nông nghiệp và Môi trường, Ngoại vụ, Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam và Chi cục Hải quan Khu vực XI phải liên kết đồng bộ để tháo gỡ điểm nghẽn về hải quan, kiểm định, đồng thời quản lý chặt chẽ quy hoạch vùng nguyên liệu sạch, thúc đẩy sản xuất xanh.

Bên cạnh đó, UBND các xã, phường, tại Nghệ An có trách nhiệm bám sát địa bàn, tổ chức tuyên truyền sâu rộng mục tiêu, nội dung và chính sách hỗ trợ của Hệ sinh thái FTA đến từng hợp tác xã, hộ kinh doanh cơ sở. Việc tạo ra nhận thức đồng bộ từ cấp chính quyền xã đến các nhà máy chế biến sẽ giúp Nghệ An bảo vệ vững chắc các vùng nguyên liệu đặc sản, tối ưu hóa hạ tầng logistics bãi ngang, tạo dòng chảy xuất khẩu thông suốt, an toàn và bền vững trên bản đồ thương mại quốc tế.