Nghệ An: Mở hướng sinh kế cho người dân từ cây dứa, chanh dây

Phát huy tiềm năng, mở rộng sinh kế

Tỉnh Nghệ An có quỹ đất nông nghiệp gần 1,4 triệu ha cùng với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đa dạng tạo lợi thế để địa phương phát triển các vùng chuyên canh cây ăn quả.

Tỉnh Nghệ An có nhiều tiềm năng để phát triển cây dứa

Dứa và chanh dây là hai loại cây đang được Nghệ An lựa chọn để khai thác tiềm năng này, đặc biệt là tại các xã miền núi, vùng cao nhằm loại cây có giá trị kinh tế thấp, hiệu quả thiếu ổn định.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam Phạm Quốc Liêm cho biết, thị trường nhập khẩu dứa thế giới đạt khoảng 6,1 tỷ USD. Việt Nam hiện có khoảng 60.000ha dứa, riêng Nghệ An khoảng 3.000ha, nhưng kim ngạch xuất khẩu năm 2025 mới đạt 116,2 triệu USD.

Với chanh dây, diện tích cả nước cuối năm 2025 đạt khoảng 12.600ha, sản lượng hơn 178.500 tấn; giá trị xuất khẩu 10 tháng năm 2025 vượt 202 triệu USD. Ngoài tiêu thụ quả tươi, chanh dây còn là nguyên liệu chế biến puree, nước ép cô đặc và sản phẩm cấp đông xuất khẩu.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ cam kết đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp bằng cơ chế, chính sách gỡ nút thắt vướng mắc trong thực tiễn.

Nghệ An với lợi thế thị trường và điều kiện sản xuất, tỉnh đặt mục tiêu mở rộng diện tích dứa lên 11.040ha vào năm 2030 theo Kế hoạch số 802/KH-UBND. Đối với chanh dây, tỉnh định hướng phát triển tại các tiểu vùng sinh thái có độ cao 500-1.300m, tập trung ở khu vực miền núi phía Tây như Quế Phong, Tương Dương...

Tại xã Yên Hòa, địa hình vùng cao, người dân chủ yếu là bà con dân tộc thiểu số làm nông nghiệp, nhu cầu chuyển đổi cây trồng, nâng cao đời sống kinh tế.

Theo Chủ tịch UBND xã Yên Hòa Đậu Đức Truyền, địa phương đã được phê duyệt quy hoạch vùng trồng dứa 203ha và đăng ký phát triển từ năm 2026. Tuy nhiên, với địa bàn miền núi đặc biệt khó khăn, quỹ đất nông nghiệp hạn chế, phần lớn diện tích sản xuất thuộc quy hoạch đất rừng sản xuất. Nhiều khu vực hiện là đất trống, đồi trọc hoặc đang trồng ngô, sắn.

Vườn ươm giống chanh dây tại xã biên giới Tri Lễ, Nghệ An.

Trong khi chính sách hỗ trợ theo Nghị quyết số 34/2025 của HĐND tỉnh Nghệ An chủ yếu áp dụng với diện tích đất nông nghiệp, người dân tại những khu vực đất rừng sản xuất đủ điều kiện chuyển đổi chưa thuận lợi tiếp cận chính sách. Địa phương kiến nghị tỉnh nghiên cứu cơ chế phù hợp, đồng thời sớm hoàn tất hợp đồng bao tiêu với doanh nghiệp để người dân yên tâm đầu tư.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An Võ Thị Nhung cho hay, trong quy hoạch giai đoạn 2026-2030, tỉnh đã được Trung ương phê duyệt giảm 41.000ha diện tích rừng sản xuất để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Các địa phương cần rà soát diện tích phù hợp, hoàn thiện thủ tục chuyển đổi theo quy hoạch để có cơ sở xem xét hỗ trợ.

Tăng cường liên kết tiêu thụ sản phẩm

Để giảm chi phí đầu tư và tạo động lực chuyển đổi sản xuất, Nghệ An triển khai chính sách hỗ trợ theo Nghị quyết số 34/2025/NQ-HĐND. Theo bà Võ Thị Nhung, các diện tích trồng dứa lần đầu, đúng quy hoạch được hỗ trợ 80% chi phí cây giống; 5 triệu đồng/ha làm đất và 3,5 triệu đồng/ha mua màng nilon phủ luống.

Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật, TS. Nguyễn Thị Bích Ngọc chia sẻ tại một diễn đàn về phát triển cây dứa và chanh leo trên địa bàn do tỉnh Nghệ An tổ chức đầu tháng 11/2026

Chính sách góp phần giảm gánh nặng vốn ban đầu, giúp người dân tiếp cận giống chất lượng và điều kiện canh tác phù hợp. Đáng chú ý, tỉnh gắn hỗ trợ với liên kết tiêu thụ thông qua hợp tác với DOVECO và Nafoods. Theo phương án triển khai, diện tích dứa tham gia chính sách phải có hợp đồng liên kết bao tiêu sản phẩm.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ cũng cam kết đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp bằng cơ chế, chính sách gỡ nút thắt vướng mắc trong thực tiễn.

Đến nay, hơn 50 địa phương trong tỉnh đăng ký kế hoạch trồng dứa với tổng diện tích vượt 2.500ha. Năm 2026, Nghệ An đã triển khai 520ha qua hai đợt đầu và tiếp tục thực hiện đợt ba, phấn đấu đạt 1.000ha trồng mới.

Xã Quỳnh Thắng (Nghệ An) có kinh nghiệm gần 50 năm phát triển cây dứa. Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Quốc Khánh nhấn mạnh, địa phương hiện có khoảng 2.400ha dứa, chủ yếu là giống Queen và 250ha giống MD2. Năm 2026, sản lượng dự kiến đạt khoảng 50.000 tấn, cung cấp cho Nafoods và thị trường quả tươi.

"Dù có kinh nghiệm sản xuất lâu năm, người trồng dứa tại Quỳnh Thắng vẫn đối mặt với biến động giá. Có thời điểm giá dứa đạt 15.000-16.000 đồng/kg nhưng cũng có lúc xuống còn 5.000 đồng/kg. Tại thời điểm diễn đàn, giá thu mua tại lô chỉ khoảng 6.500-7.000 đồng/kg".

Cùng với hỗ trợ sản xuất, đầu tư chế biến được xem là mắt xích quan trọng để mở rộng đầu ra. DOVECO đã đầu tư Nhà máy chế biến rau quả xuất khẩu tại xã Nghĩa Thọ với tổng vốn khoảng 500 tỷ đồng.

Tỉnh Nghệ An đặt mục tiêu phát triển 11000ha dứa vào năm 2030.

Theo ông Đinh Cao Khuê - Tổng Giám đốc DOVECO, nhà máy có công suất thiết kế mỗi năm khoảng 30.000 tấn dứa tươi xuất khẩu và 20.000 tấn nước dứa cô đặc xuất khẩu.

Nafoods cũng đang làm thủ tục mở rộng nhà máy tại khu vực Quỳnh Lưu, từ diện tích hiện có 5ha lên thêm 20ha; đồng thời nghiên cứu đầu tư sản phẩm dứa đóng lon bên cạnh dứa cô đặc và đông lạnh nhanh IQF.

Bà Nguyễn Thị Trang, đại diện Nafoods mong muốn chính quyền, doanh nghiệp và nông dân cần cùng thực hiện trách nhiệm trong hợp tác, bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định và lợi ích lâu dài cho cả người trồng lẫn nhà máy.