Nghề muối truyền thống chuyển mình theo hướng hiện đại

Nhằm phát huy tối đa tiềm năng, địa phương đang hiện đại hóa hạ tầng, đa dạng hóa sản phẩm chế biến sâu và gắn kết du lịch trải nghiệm, hướng tới mục tiêu phát triển ngành muối bền vững.

Mở hướng đi mới

Mô hình sản xuất muối trải bạt mang lại nhiều ưu điểm như: năng suất đạt cao, chất lượng đảm bảo nhưng do chi phí đầu tư cao nên không có nhiều diêm dân đủ khả năng áp dụng. Ảnh: TTXVN phát

Nghề làm muối trên địa bàn tỉnh Cà Mau có lịch sử hình thành và phát triển hơn một thế kỷ, gắn bó sâu sắc với đời sống và sinh kế của bao thế hệ diêm dân vùng ven biển. Đây là một trong những địa phương sở hữu diện tích sản xuất muối lớn hàng đầu cả nước với trên 1.588 ha, cho sản lượng thu hoạch đạt trên 57.000 tấn/năm. Các vùng sản xuất muối tập trung quy mô lớn hiện nằm tại các xã Vĩnh Hậu, Đông Hải, Long Điền, Gành Hào, Định Thành và Tân Thuận.

Không chỉ mang giá trị kinh tế thuần túy, muối Cà Mau còn mang trong mình bề dày lịch sử và bản sắc văn hóa độc đáo. Năm 2013, sản phẩm “Muối ăn Bạc Liêu” đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý và bảo hộ vô thời hạn trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Tiếp đó, năm 2020, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức đưa nghề làm muối tại đây vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Hiện nay, tỉnh có 6 làng nghề sản xuất muối được UBND tỉnh công nhận, quy tụ 576 hộ với khoảng 1.023 lao động trực tiếp sản xuất. Việc duy trì các làng nghề này không chỉ góp phần lưu giữ kỹ thuật, tập quán sản xuất lâu đời mà còn tạo dựng thương hiệu uy tín, nền tảng vững chắc để phát triển thị trường và thu hút khách du lịch.

Nhận thức rõ giá trị kinh tế của hạt muối, các cấp ngành địa phương Cà Mau đã tích cực hỗ trợ diêm dân đầu tư máy móc, thiết bị và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Điểm sáng nổi bật là việc chuyển đổi từ phương pháp truyền thống sang mô hình kết tinh trên nền sân trải bạt. Đến nay, diện tích muối trải bạt toàn tỉnh đã đạt trên 237 ha (chiếm gần 15% tổng diện tích), cho năng suất tăng hơn 20% và cải thiện đáng kể chất lượng hạt muối nguyên liệu.

Nỗ lực đa dạng hóa sản phẩm cũng ghi nhận nhiều kết quả khả quan. Đến nay, địa phương đã có hơn 10 sản phẩm muối đạt chứng nhận OCOP, từng bước phủ sóng các kệ hàng với các dòng sản phẩm phong phú như muối sấy, muối tôm, muối ớt, muối tiêu, muối chấm và muối nổ truyền thống. Đáng chú ý, một số sản phẩm chế biến sâu đã chinh phục thành công các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc. Hoạt động của các hợp tác xã diêm nghiệp ngày càng được củng cố; tính đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 9 hợp tác xã diêm nghiệp quản lý trên 407 ha diện tích sản xuất, đóng vai trò nòng cốt trong việc hướng dẫn kỹ thuật, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng và tìm kiếm thị trường.

Theo ông Hồ Minh Chiến, Chủ tịch Hợp tác xã sản xuất và dịch vụ muối công nghệ cao Đông Hải, sản xuất muối phụ thuộc rất lớn vào thời tiết, nếu gặp mưa trái mùa thì muối tan và phải làm lại từ đầu. Do đó, hợp tác xã đã mạnh dạn đầu tư trang thiết bị máy móc để chủ động trong thu hoạch, sản xuất, quảng bá và liên kết tiêu thụ sản phẩm, từ đó nâng cao giá trị hạt muối.

Đẩy mạnh liên kết chuỗi

Cánh đồng muối của Hợp tác xã sản xuất muối công nghệ cao Đông Hải (xã Đông Hải, tỉnh Cà Mau). Ảnh: TTXVN phát

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, nghề muối Cà Mau vẫn đối mặt với không ít khó khăn do biến đổi khí hậu, hạ tầng sản xuất chưa đồng bộ và thu nhập diêm dân thiếu ổn định. Trước thực tế đó, tỉnh định hướng phát triển nghề muối theo hướng hiện đại, bền vững, gắn ứng dụng công nghệ với chế biến sâu và liên kết tiêu thụ. Đến năm 2030, Cà Mau phấn đấu duy trì khoảng 1.600 ha muối, nâng diện tích sản xuất trải bạt lên 320 ha, đưa tỷ lệ muối qua chế biến vượt 30% tổng sản lượng, đồng thời tăng cường liên kết giữa diêm dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nhằm nâng cao giá trị hạt muối, cải thiện thu nhập và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nhằm hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược này, ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nhấn mạnh: Tỉnh Cà Mau xác định, phát triển nghề muối không chỉ tập trung vào tăng diện tích, sản lượng mà phải đồng thời bảo tồn tri thức, kỹ thuật, tập quán, cảnh quan và không gian văn hóa nghề muối; gắn bảo tồn với nâng cao thu nhập để tạo động lực cho cộng đồng tiếp tục duy trì nghề.

Cùng đó là đầu tư kết cấu hạ tầng là nền tảng để tổ chức sản xuất ổn định và nâng cao giá trị chuỗi ngành muối. Thực tiễn đầu tư kết cấu hạ tầng vùng muối Đông Hải cho thấy hệ thống giao thông nội đồng, đê bao, cầu, cống và thủy lợi có vai trò trực tiếp trong việc bảo đảm sản xuất ổn định, chủ động điều tiết nguồn nước, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả thu hoạch, vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm.

Theo ông Lê Văn Sử, đây không chỉ là điều kiện thiết yếu để duy trì và mở rộng sản xuất muối mà còn tạo nền tảng cho quá trình hiện đại hóa sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa, nâng cao chất lượng và bảo quản muối nguyên liệu, đồng thời thúc đẩy phát triển chế biến, đa dạng hóa sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Về lâu dài, hệ thống hạ tầng đồng bộ còn tạo điều kiện kết hợp phát triển nghề muối với bảo tồn giá trị văn hóa, cảnh quan và tri thức truyền thống, hình thành các điểm tham quan, trải nghiệm và các tour, tuyến du lịch gắn với nghề làm muối, qua đó nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm muối.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử nhấn mạnh, tổ chức lại sản xuất và phát triển liên kết chuỗi là giải pháp then chốt để nghề muối phát triển bền vững. Tỉnh sẽ tập trung nâng cao năng lực các hợp tác xã, kết nối doanh nghiệp để hình thành chuỗi sản xuất, thu mua, chế biến và tiêu thụ ổn định, giảm phụ thuộc vào thương lái. Cùng với đó, địa phương đẩy mạnh đầu tư thủy lợi, ứng dụng công nghệ, cơ giới hóa, đa dạng hóa sản phẩm và sinh kế, giúp diêm dân chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.

Với định hướng này, Cà Mau từng bước chuyển nghề muối từ sản xuất truyền thống sang mô hình hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và cải thiện thu nhập cho diêm dân. Việc kết hợp chế biến sâu với du lịch trải nghiệm cũng mở ra hướng phát triển mới, vừa khai thác giá trị kinh tế, vừa gìn giữ nét văn hóa đặc trưng của nghề muối, đưa sản phẩm địa phương tiếp cận rộng hơn với thị trường trong nước và quốc tế.