Festival Hoa Đà Lạt: Phía sau những cánh hoa rực rỡ

Hoa Đà Lạt luôn là điểm khác biệt, độc đáo của Lâm Đồng. (Ảnh: TL)

Những ngày này Đà Lạt đang chuẩn bị khoác lên mình chiếc áo rực rỡ nhất. Hoa từ những nhà vườn, làng hoa theo các chuyến xe về phố; những tiểu cảnh được sắp đặt, những tuyến đường được tô điểm, những không gian nghệ thuật dần hình thành.

Đà Lạt vốn đã có sức quyến rũ riêng, nay càng thêm duyên dáng trong cuộc hẹn hò với du khách.

Duyên dáng Đà Lạt hoa

Festival Hoa Đà Lạt lần thứ XI năm 2026 sẽ có 11 chương trình chính và 25 chương trình hưởng ứng, mang chủ đề “Đà Lạt - Bản giao hòa của sắc hoa và âm nhạc”.

Lễ khai mạc dự kiến diễn ra ngày 19/12, chương trình bế mạc kết hợp chào năm mới 2027 vào ngày 31/12. Không gian lễ hội cũng được định hướng mở rộng từ khu vực trung tâm đến các phường, xã, với những công trình hoa, tuyến đường hoa và tiểu cảnh dự kiến tiếp tục được duy trì qua Tết Nguyên đán.

Tuy nhiên sức hấp dẫn của hoa không chỉ nằm ở vài tuần rực rỡ. Đằng sau mỗi bông hoa được đặt đúng chỗ, nở đúng thời điểm là một hành trình dài của người trồng.

Rất nhiều tiểu cảnh rực rỡ sắc màu các loại hoa sẽ được sắp đặt trong Festival lần này. (Ảnh: TL)

Đằng sau một mùa hội đông vui, hàng loạt câu hỏi được đặt ra, đó là thị trường, thu nhập và khả năng duy trì, phát triển nghề hoa, đặc biệt là giữ gìn, tôn tạo những cảnh quan tuyệt đẹp mà Festival hoa tạo ra, để bất cứ thời điểm nào, Đà Lạt cũng luôn luôn có Festival hoa.

Hành trình của một nụ hoa

Ở những làng hoa, ngày làm việc thường bắt đầu khi mọi người còn chưa thức giấc. Người trồng hoa kiểm tra nụ, quan sát lá, cắt bỏ những cành không đạt chuẩn, tính toán thời điểm thu hoạch.

Hãy thử nhìn một luống hoa cúc, từ lúc gieo hạt, nảy mầm, rồi đến giai đoạn chăm sóc, tổng cộng 120 ngày mới thu hoạch. Mỗi độ ẩm thay đổi, mỗi giọt nước không đúng giờ đều có thể làm lứa hàng lệch thời điểm.

Vẻ đẹp trên đường phố là kết quả của hàng trăm ngày canh tác tỉ mỉ, của kiến thức tích lũy; Festival làm hoa đẹp hơn trong mắt mọi người nhưng vẻ đẹp ấy đã được chăm sóc từ rất lâu trước khi đèn trang trí được thắp sáng.

Vì thế, khi du khách dừng chân trước một tiểu cảnh rực rỡ trong Festival, thứ họ nhìn thấy là thành quả cuối cùng của cả một chuỗi công việc mà phần lớn diễn ra rất âm thầm.

Festival năm nay đã có bước tiến quan trọng: kết hợp triển lãm với xúc tiến thương mại, đưa đối tác, doanh nghiệp đến tận vùng sản xuất tại Đà Lạt, Lạc Dương, Đơn Dương, Đức Trọng…Người xem không chỉ ngắm, mà hiểu được quá trình gieo trồng, thu hoạch, đóng gói và gặp gỡ những người tạo ra vẻ đẹp đó. Đây là điểm khác biệt, giúp lễ hội thực sự nối giữa vẻ đẹp và giá trị kinh tế.

Khi du khách có thể tham quan vườn, gặp người trồng, tìm hiểu quy trình sản xuất và mua sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, Festival sẽ tạo ra giá trị vượt khỏi khuôn khổ một sự kiện.

Hoa Đà Lạt đã đi xa

Hoa Đà Lạt từ lâu đã đến Nhật Bản, Australia, Đài Loan, Hàn Quốc, Hà Lan, Bỉ, Singapore... Trong đó, Nhật Bản là thị trường xuất khẩu chủ lực, chiếm khoảng 59,3% sản lượng hoa xuất khẩu.

Kim ngạch xuất khẩu hoa của tỉnh tăng từ 31 triệu USD năm 2016 lên 87 triệu USD năm 2025. Những con số ấy cho thấy hoa Đà Lạt có chỗ đứng trên thị trường quốc tế và năng lực sản xuất của ngành hoa đã được nâng lên đáng kể.

Tuy nhiên, thị trường nội địa vẫn tiêu thụ khoảng 89,3% tổng sản lượng hoa, trong khi xuất khẩu mới chiếm khoảng 10 - 11%. Phần lớn hoa được đưa đến TP.HCM, Hà Nội và các đô thị lớn, phục vụ nhu cầu trang trí, sự kiện, cưới hỏi, lễ, tết. Đây vẫn là thị trường quan trọng, nhưng cơ cấu tiêu thụ ấy cũng đặt ra câu hỏi: làm thế nào để hoa Đà Lạt nâng cao giá trị, mở rộng thị trường và giảm phụ thuộc vào những kênh tiêu thụ truyền thống?

Festival hoa Đà Lạt năm nay với rất nhiều hoạt động đa dạng gắn liền với âm nhạc. (Ảnh: TL)

Không phải cứ trồng được hoa đẹp là có thể xuất khẩu. Thị trường quốc tế đòi hỏi chất lượng, thời gian giao hàng, quy trình sản xuất, hệ thống bảo quản phải đáp ứng tiêu chuẩn rất khắt khe. Đối với nhiều giống hoa, bản quyền sử dụng giống cũng là một rào cản đáng kể. Theo Sở Công thương, phần lớn nông hộ nhỏ chưa thể trực tiếp xuất khẩu do hạn chế về giống bản quyền, công nghệ và khả năng đáp ứng các yêu cầu của nhà nhập khẩu.

Sự hiện diện của những doanh nghiệp mạnh về xuất khẩu hoa là lợi thế, nhưng điều đáng quan tâm hơn là làm thế nào để hợp tác xã và hộ trồng hoa nhỏ có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, tiếp cận giống phù hợp, kỹ thuật, vốn, thị trường và các hợp đồng tiêu thụ ổn định.

Ở thị trường trong nước, việc bán hoa vẫn phụ thuộc nhiều vào thương lái, chợ đầu mối và hình thức ký gửi. Hoa được giao đi, nhưng giá bán cuối cùng vẫn có thể nằm ngoài khả năng chủ động của người trồng.

Đây cũng là lúc Festival có thể đóng vai trò lớn hơn một sân chơi trưng bày. Các hoạt động kết nối người trồng với hệ thống bán lẻ, doanh nghiệp phân phối, nhà thiết kế hoa và đối tác quốc tế cần hướng đến những hợp đồng thực chất. Một cuộc gặp gỡ thương mại chỉ có ý nghĩa lâu dài khi sau đó hình thành được đơn hàng, tiêu chuẩn chung, lịch giao nhận và cơ chế chia sẻ rủi ro.

Khi sân khấu tắt đèn, điều gì còn lại?

Một trong những điểm nghẽn lớn của ngành hoa là logistics. Hoa được sản xuất ở những vùng chuyên canh quanh Đà Lạt, trong khi nhu cầu tiêu thụ tập trung tại các thành phố lớn và thị trường nước ngoài. Vận chuyển đường bộ vẫn giữ vai trò chủ yếu, còn chi phí logistics ước tính chiếm khoảng 20 - 25% giá thành sản phẩm.

Hạ tầng kho bãi, điểm gom hàng, trung tâm phân loại và đóng gói chuyên biệt chưa đồng bộ. Chuỗi lạnh chưa phát triển đầy đủ; nhiều lô hoa vận chuyển không được bảo quản lạnh phù hợp, dễ dập nát, mất nước, giảm chất lượng. Với một sản phẩm có vòng đời ngắn như hoa tươi, tổn thất sau thu hoạch không chỉ là chuyện kỹ thuật mà còn trực tiếp bào mòn lợi nhuận.

Muốn mở rộng xuất khẩu, ngành hoa cần đầu tư đồng bộ hơn vào sơ chế, kho lạnh, vận tải lạnh như những định hướng của UBND tỉnh về trung tâm logistics Đức Trọng gắn với sân bay Liên Khương, trung tâm logistics Bảo Lộc và trung tâm giao dịch hoa Đà Lạt có thể tạo điều kiện để hình thành chuỗi cung ứng chuyên biệt là hướng đi cần thiết.

Vì vậy, điều ngành hoa cần không chỉ là quảng bá thương hiệu mà còn là một hệ sinh thái đủ sức đưa sản phẩm từ vườn đến tay người mua. Nhà vườn cần liên kết sản xuất; hợp tác xã cần nâng năng lực thương mại; doanh nghiệp phân phối cần hợp đồng ổn định; cơ quan quản lý cần hỗ trợ xúc tiến thị trường, thông tin tiêu chuẩn và phát triển hạ tầng. Khi những mắt xích ấy còn rời rạc, người trồng nhỏ sẽ khó bước qua cánh cửa xuất khẩu, dù hoa của họ đẹp và được thị trường yêu thích.

Một Festival thành công không chỉ được đo bằng độ rực rỡ của sân khấu hay lượng người đổ về mà cần nhìn cả việc người trồng hoa có thêm đầu ra hay không, cơ sở kinh doanh nhỏ có tiếp cận được khách hàng mới không…

Đà Lạt đã chuyển dịch từ "du lịch mùa vụ" sang "du lịch trải nghiệm 4 mùa". (Ảnh: Phương Nam)

Đã qua rồi cái thời người ta tổ chức festival chỉ để "gọi khách đến rồi để khách đi". Việc quyết định kéo dài các công trình hoa, duy trì cảnh quan qua Tết Nguyên đán là một tín hiệu đáng mừng, chứng tỏ tầm nhìn dài hạn trong việc chuyển dịch từ "du lịch mùa vụ" sang "du lịch trải nghiệm bốn mùa".

Ông Hồ Văn Mười, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh cho biết, Lâm Đồng đã dành nhiều công sức và nguồn lực để Festival Hoa Đà Lạt khoác lên chiếc áo rực rỡ nhất. Do đó, sau lễ hội, sẽ giữ lại những tuyến đường hoa, những tiểu cảnh, những không gian đã được đầu tư, chăm chút để Đà Lạt không chỉ đẹp trong mùa lễ hội mà 4 mùa đều có hoa khoe sắc và du khách có thể dừng chân ngắm hoa, chụp ảnh mang về những ký ức nở suốt 4 mùa.