Nghệ nhân Hà Thị Vinh: 'Mong làng gốm trăm năm có thêm nhiều trăm năm nữa'

Giữ nghề trăm năm, nghĩ về trăm năm tiếp theo

Ở Bát Tràng, mỗi sản phẩm gốm là kết tinh của đất, lửa, bàn tay người thợ và những bí quyết được trao truyền qua nhiều thế hệ. Có những giá trị đã được gìn giữ hàng trăm năm, trở thành niềm tự hào không chỉ của một làng nghề mà còn của văn hóa Việt Nam.

Nhưng với nghệ nhân Hà Thị Vinh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội, gìn giữ di sản không chỉ là bảo vệ những gì cha ông để lại. Điều bà trăn trở hơn là làm thế nào để những giá trị ấy tiếp tục có sức sống trong một thế giới không ngừng thay đổi.

"Nghề truyền thống muốn trường tồn không thể chỉ sống bằng ký ức về quá khứ. Muốn giữ được truyền thống, sản phẩm làng nghề phải bắt nhịp được với thị trường trong từng giai đoạn lịch sử. Những người thợ của Bát Tràng không chỉ làm nghề của ông cha tổ nghiệp, mà còn phải học tập hơn nhiều nữa, xúc tiến thương mại, phát triển thị trường, luôn luôn phải đổi mới sáng tạo và thay đổi", bà Vinh chia sẻ.

Nghệ nhân Hà Thị Vinh (áo dài đỏ) trăn trở với việc gìn giữ và phát huy giá trị gốm Bát Tràng trong bối cảnh chuyển đổi số.

Tuy nhiên, trong nhiều năm gắn bó với hoạt động phát triển làng nghề, nghệ nhân Hà Thị Vinh nhận thấy một nghịch lý: những nghệ nhân có thể dành cả đời để làm chủ kỹ thuật chế tác tinh xảo, nhưng lại không phải lúc nào cũng biết cách giới thiệu giá trị sản phẩm của mình đến người mua. Đằng sau mỗi chiếc bình, một bộ ấm chén là cả câu chuyện về lịch sử, tay nghề và bản sắc văn hóa. Thế nhưng, nếu những câu chuyện ấy không được kể, sản phẩm thủ công rất dễ bị nhìn nhận đơn thuần như một món hàng và phải cạnh tranh bằng giá.

Nghệ nhân nhìn thấy trong chuyển đổi số một cơ hội lớn: không chỉ mở rộng đầu ra, mà còn giúp làng nghề chủ động kể câu chuyện của chính mình. Với bà, câu hỏi không chỉ là làm sao để bán thêm một sản phẩm, mà còn là làm sao để nghề gốm Bát Tràng tiếp tục phát triển trong hàng chục, hàng trăm năm tới.

Nghệ nhân học cách kể chuyện trên không gian số

Từ khát vọng ấy, nghệ nhân Hà Thị Vinh cùng cộng đồng làng nghề Bát Tràng đã chủ động tìm kiếm những cách tiếp cận mới, trong đó có việc phối hợp cùng TikTok Shop để đưa các nghệ nhân, doanh nghiệp và hộ sản xuất đến gần hơn với thương mại điện tử.

"Tôi cho rằng TikTok Shop là một công cụ rất hữu ích và tiềm năng. Tôi rất muốn thông qua TikTok Shop, chúng tôi mang được câu chuyện văn hóa, lịch sử và tinh hoa của sản phẩm và nghề gốm của Bát Tràng đến với người tiêu dùng trên cả nước", bà Vinh cho hay.

Thông qua hoạt động đào tạo kỹ năng số, quay video, thuyết trình trước ống kính và sáng tạo nội dung, những người thợ vốn quen với bàn xoay, men gốm và lò nung từng bước làm quen với một công việc mới: tự mình giới thiệu sản phẩm và kể câu chuyện nghề đến công chúng trên các nền tảng số.

Nghệ nhân Hà Thị Vinh nhấn mạnh, hành trình chuyển mình của Bát Tràng đã bắt đầu từ những người có tinh thần học hỏi, sẵn sàng thử nghiệm.

Theo bà Vinh, đây không đơn thuần là sự thay đổi về kênh bán hàng. Nếu trước đây, khách hàng chủ yếu tiếp cận gốm Bát Tràng qua cửa hàng, hội chợ hay những chuyến tham quan làng nghề, thì nay, một video có thể đưa họ đến gần hơn với quá trình chế tác, với câu chuyện về hoa văn, nước men và con người đứng sau sản phẩm.

Trên TikTok, người nghệ nhân không chỉ giới thiệu một món đồ gốm. Họ có thể kể về những kỹ thuật được truyền lại qua nhiều thế hệ, lý giải vì sao mỗi sản phẩm mang một dấu ấn riêng và giúp người xem khám phá những giá trị văn hóa mà đôi khi chỉ người làm nghề mới có thể truyền tải trọn vẹn.

Bà Vinh cho biết vẫn tồn tại nhiều rào cản về kỹ thuật, từ việc sản xuất nội dung, dựng video cho đến livestream bán hàng, đóng gói, vận chuyển,... nhưng bà tin nghệ nhân và người sản xuất Bát Tràng có đủ khả năng học hỏi và thích ứng.

Hành trình chuyển mình của Bát Tràng đã bắt đầu từ những người có tinh thần học hỏi, sẵn sàng thử nghiệm. Trong đó, cộng đồng nữ nghệ nhân, nữ doanh nhân Bát Tràng đóng vai trò tiên phong để những người đi sau có thể quan sát và học hỏi.

Chị Vũ Như Quỳnh - Tổng giám đốc Gốm sứ Vạn An Lộc, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nữ Nghệ nhân, Doanh nhân Bát Tràng chia sẻ: "Việc đưa câu chuyện văn hoá và sản phẩm gốm lên sàn thương mại điện tử cũng góp phần quảng bá văn hoá và nghề truyền thống của Bát Tràng. Tôi thấy đây là một hành trình tuyệt vời giữa văn hoá, câu chuyện làng nghề và sáng tạo nội dung khi nó không tách rời mà lại gắn liền và cùng bổ trợ cho nhau. Và khi những người đầu tiên làm được, họ mở đường để nhiều nghệ nhân và hộ kinh doanh khác cùng tham gia". 

Chị Quỳnh cho biết, Vạn An Lộc đã có những đơn hàng đầu tiên trên TikTok Shop. Kết quả bước đầu này được xem là dấu mốc đáng khích lệ, góp phần tạo động lực để nhiều nghệ nhân, cơ sở sản xuất tại Bát Tràng tìm hiểu chuyển đổi số và mở rộng hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử.

Khát vọng đưa gốm Bát Tràng vươn xa

Nhắn gửi tới thế hệ tiếp nối, nghệ nhân Hà Thị Vinh trải lòng: "Ông cha tổ nghiệp đời nối đời đã cho chúng ta một nghề vô cùng quý giá. Đến giai đoạn ngày hôm nay, con cháu chúng tôi phải hiểu được giá trị đó và nhất định phải gìn giữ. Nhưng gìn giữ chưa phải là đủ, mà còn phải làm cho nó thịnh vượng, phát triển không ngừng. Trong 10 năm, 20 năm hay chiều dài của 100 năm nữa, các sản phẩm gốm Bát Tràng tinh hoa sẽ được lan toả không chỉ trong nước mà toàn thế giới, xứng tầm với nền sản xuất gốm sứ của thế giới". 

Nghệ nhân Hà Thị Vinh là một trong những nữ lãnh đạo tiêu biểu được TikTok Shop tôn vinh tại chiến dịch “Chủ Nữ 2026 - Nghĩ Lớn. Mở Lối"

Khát vọng của bà Hà Thị Vinh không dừng lại ở một làng gốm. Từ những thử nghiệm tại Bát Tràng, bà mong muốn từng bước hình thành những cách làm hiệu quả, có thể chia sẻ và nhân rộng sang các làng nghề khác của Hà Nội, xa hơn là cộng đồng làng nghề Việt Nam.

Không phải lựa chọn giữa truyền thống và hiện đại, điều nghệ nhân Hà Thị Vinh mong mỏi là thế hệ tiếp theo sẽ không chỉ tự hào kể về lịch sử ấy, mà còn có đủ khát vọng và bản lĩnh để viết tiếp những chương mới, để những làng nghề có lịch sử hàng trăm năm có thể tự tin bước tiếp thêm nhiều trăm năm nữa.