Nghệ nhân hơn nửa thế kỷ gìn giữ, truyền dạy nhạc cụ truyền thống Raglay

Yêu tiếng Mã la, đàn Chapi, hơn nửa thế kỷ qua, nghệ nhân ở tỉnh Khánh Hòa nỗ lực gìn giữ, truyền dạy các loại nhạc cụ truyền thống của đồng bào dân tộc Raglay.

Những năm qua, tỉnh Khánh Hòa đã quan tâm triển khai đồng bộ các nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống vùng đồng bào dân tộc thiểu số, gắn với các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Song song với công tác bảo tồn, tỉnh cũng quan tâm tôn vinh đội ngũ nghệ nhân dân gian. Hiện, toàn tỉnh hiện có 44 nghệ nhân được phong tặng và truy tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú, trong đó có 17 nghệ nhân là người dân tộc thiểu số. 

Đây là lực lượng nòng cốt trong việc thực hành, truyền dạy và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống tại cộng đồng.

Nghệ nhân ưu tú Tà Thía Banh (61 tuổi, xã Phước Hà) là một ví dụ điển hình. Hơn nửa thế kỷ qua, ông đã nỗ lực gìn giữ, truyền dạy các loại nhạc cụ truyền thống của đồng bào dân tộc Raglay.

Yêu tiếng Mã la, đàn Chapi

Tại xã Phước Hà, ông Tà Thía Banh được biết đến là người có những am hiểu sâu rộng về các loại nhạc cụ truyền thống của dân tộc Raglay. Năm 2015, ông được Chủ tịch Nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.

Nghệ nhân ưu tú Tà Thía Banh yêu thích tiếng Mã la (loại nhạc cụ gõ bằng đồng truyền thống của dân tộc Raglay), đàn Chapi từ khi còn rất nhỏ. Ngày còn nhỏ, mỗi khi làng có lễ hội, ông lại tìm đến để nghe thanh âm của các loại nhạc cụ này.

Khi tiếng Mã la vang lên, cậu bé Thía Banh lại lắng tai, đắm chìm trong âm thanh trầm bổng vang vọng trong không gian. Thấy con có đam mê đặc biệt với nhạc cụ dân tộc, cha và chú của Thía Banh quyết định truyền dạy cho ông cách đánh Mã la.

Nghệ nhân ưu tú Tà Thía Banh và cây đàn Chapi của dân tộc mình. Ảnh: Thanh Hà

Nghệ nhân ưu tú Tà Thía Banh và cây đàn Chapi của dân tộc mình. Ảnh: Thanh Hà

Ông còn được gia đình gửi đến học nhạc với những nghệ nhân uy tín trong làng. Sẵn có niềm đam mê, được truyền dạy bài bản, năm 10 tuổi, ông Thía Banh đã có thể tham gia đánh Mã la cùng cha, chú, nghệ nhân trong làng.

Nghệ nhân Tà Thía Banh kể: “Ở quê tôi, tiếng Mã la thường xuất hiện trong những dịp lễ hội, nhất là lễ ăn mừng lúa mới trùng với dịp Tết Nguyên đán của người Kinh. Nhờ tiếng Mã la, không khí ngày lễ, hội trong thôn làng trở nên rộn ràng, náo nhiệt hơn. Ngày thường, chỉ cần nghe tiếng Mã la vang lên ở nhà của ai là người ta biết ngay nhà ấy đang có hỷ sự".

Trong khi đó, cây đàn Chapi là nhạc cụ rất đỗi quen thuộc với người Raglay. Hầu như gia đình Raglay nào cũng có một cây đàn Chapi. Sau một ngày làm nương rẫy mệt nhọc, đêm về người già, thanh niên lại quây quần bên bếp lửa, cùng nhau đàn hát.

"Ngày ấy, thanh niên Raglay lớn lên cùng tiếng đàn Chapi. Họ tự học cách chẻ tre, tạo dây, chỉnh âm và chơi đàn từ khi còn nhỏ. Nhiều đôi trai gái nên duyên từ những cuộc gặp bên tiếng đàn Chapi. 

Với tôi, Mã la, đàn Chapi không đơn thuần là những nhạc cụ tạo ra âm thanh. Mỗi tiếng ngân từ loại nhạc cụ này đều gắn với một phong tục, một dịp sinh hoạt cộng đồng và những ký ức của người Raglay qua nhiều thế hệ” - ông bày tỏ.

Suy nghĩ ấy khiến ông luôn có mong muốn đưa nhạc cụ truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ. Ông muốn người trẻ không chỉ biết Mã la, Chapi là những nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình mà còn có thể tự chơi, thấu hiểu những câu chuyện phía sau từng thanh âm.

Gìn giữ, truyền dạy nhạc cụ truyền thống

Từ năm 10 tuổi, với niềm đam mê bất tận dành cho tiếng Mã la, đàn Chapi, cậu bé Thía Banh luôn tích cực tham gia biểu diễn các loại nhạc cụ này mỗi khi có cơ hội. Niềm đam mê ấy giúp ông góp phần gìn giữ, phát triển Mã la, Chapi trong cộng đồng dân tộc Raglay tại quê nhà.

Sau này, ông quyết định có những hoạt động cụ thể để thanh âm Mã la, Chapi không bị đứt quãng. Từ năm 2015, ông tích cực vận động, tổ chức các lớp truyền dạy nhạc cụ truyền thống cho thanh thiếu niên trong vùng, trong đó tập trung nhiều vào kỹ thuật đánh Mã la.

Trong các buổi truyền dạy, người học được ông hướng dẫn cách giữ nhịp, cảm nhận âm thanh từ nhạc cụ. Ông còn chia sẻ, thông tin cho học viên hiểu ý nghĩa văn hóa, hoàn cảnh sử dụng Mã la, đàn Chapi.

Nghệ nhân truyền dạy kỹ thuật chơi đàn Chapi cho học sinh. Ảnh: Thanh Hà

Nghệ nhân truyền dạy kỹ thuật chơi đàn Chapi cho học sinh. Ảnh: Thanh Hà

“Với tôi, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc vừa là trách nhiệm vừa là nhiệm vụ. Tôi luôn cố gắng hướng dẫn thế hệ trẻ cách cảm thụ, kỹ thuật đánh Mã la, chơi đàn Chapi. Ngoài ra, tôi cũng truyền cho các cháu những câu chuyện về văn hóa, lịch sử của dân tộc mình. Thấy thanh thiếu niên yêu thích tiếng Mã la, đàn Chapi, tôi rất vui và có thêm động lực để truyền dạy” - ông bộc bạch.

Hiện nay, nhiều thôn trên địa bàn xã Phước Hà đã có đội Mã la và các đội văn nghệ dân gian. Các đội, nhóm này vừa phục vụ các hoạt động văn hóa của cộng đồng vừa trở thành lực lượng nòng cốt duy trì phong trào văn nghệ ở cơ sở.

Ngoài ra, xã Phước Hà còn đưa đàn Chapi vào hoạt động giáo dục tại trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Phước Hà. Tại trường, học sinh được học đàn Chapi vào thứ Ba, thứ Năm hàng tuần.

Ông Hoàng Lương Đàn, Hiệu trưởng trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Phước Hà cho biết việc đưa đàn Chapi vào trường học không chỉ giúp học sinh có thêm một hoạt động văn hóa.

“Việc này còn giúp học sinh có cơ hội tiếp cận với loại nhạc cụ gắn bó lâu đời với văn hóa dân tộc Raglay. Ngoài ra, học đàn Chapi cũng tạo sân chơi lành mạnh, góp phần hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực len lỏi vào môi trường học đường” - ông Đàn cho biết thêm.

Ông Chamaléa Tuế, Bí thư Chi bộ thôn Trà Nô, xã Phước Hà cho biết: “Trước đây, tôi chưa nghĩ mình có thể chơi Mã la thành thạo. Nhờ được NNƯT Tà Thía Banh động viên, tận tình hướng dẫn, tôi cùng nhiều người khác có thể chơi loại nhạc cụ truyền thống này.

Hiện nay, tôi và nhiều người khác trở thành thành viên đội Mã la của thôn. Chúng tôi thường xuyên tham gia biểu diễn trong các ngày lễ, các chương trình văn nghệ ở địa phương”.

Nguồn VietnamNet: https://vietnamnet.vn/nghe-nhan-hon-nua-the-ky-gin-giu-nhac-cu-truyen-thong-raglay-2575296.html