Nghề nuôi ong mở hướng sinh kế xanh ở Lâm Đồng

Anh Long Đinh Ha Ônh, Tổ phó Tổ hợp tác Ong Pơkao giới thiệu về hành trình phát triển thương hiệu Mật ong rừng Pơkao của người dân địa phương

Từ khai thác mật rừng đến nuôi ong chủ động

Đưng K’Nớ, xã Đam Rông 4 là địa bàn có diện tích rừng lớn, hệ thực vật phong phú, nguồn hoa tự nhiên dồi dào, tạo điều kiện thuận lợi cho nghề nuôi ong.

Từ nhiều năm nay, người dân địa phương đã có tập quán tìm kiếm, khai thác mật ong rừng theo mùa. Tuy nhiên, cách làm này phụ thuộc vào tự nhiên và nếu khai thác không hợp lý có thể ảnh hưởng đến đàn ong cũng như môi trường sống.

Từ thực tế đó, người dân từng bước chuyển sang nuôi ong chủ động, hướng đến khai thác bền vững hơn. Năm 2023, Trung tâm Nông nghiệp huyện Lạc Dương (cũ) triển khai dự án nhân rộng mô hình nuôi ong nhập nội Apis mellifera lấy mật tại Đưng K’Nớ, với 3 hộ đồng bào dân tộc thiểu số tham gia.

Các hộ được hướng dẫn lựa chọn vị trí đặt thùng ong dưới bóng mát, thoáng, yên tĩnh và có thảm thực vật phong phú. Cách làm này tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên từ hệ thực vật quanh khu vực, đồng thời hạn chế tác động đến không gian rừng.

Cùng với nuôi ong chủ động, hoạt động khai thác mật ong rừng cũng được tổ chức theo hướng không tận diệt đàn ong. Tổ hợp tác Ong PơKao từng có 21 thành viên, góp phần thay đổi phương thức khai thác, bảo tồn nguồn ong tự nhiên và nâng cao giá trị sản phẩm.

Năm 2023, sản phẩm mật ong treo và mật ong đất Pơkao được chứng nhận OCOP 3 sao; đồng thời, lọt vào vòng chung kết Cuộc thi Dự án khởi nghiệp xanh toàn quốc lần thứ 9

Địa phương đã xây dựng nhãn hiệu cộng đồng “Mật ong Đưng K’Nớ”. Sản lượng mật ong khu vực từng được ghi nhận hơn 1.000 lít/năm, với chuỗi liên kết nuôi ong lấy mật của 24 hộ gia đình cùng các nhóm khai thác mật ong tự nhiên.

Từ những thùng ong đặt dưới tán cây, nghề nuôi ong đang dần trở thành sinh kế gắn với lợi thế rừng. Giá trị không chỉ nằm ở những giọt mật mà còn ở việc người dân có thể khai thác giá trị của hệ sinh thái mà không phải tác động trực tiếp đến tài nguyên rừng.

Ong dú - sinh kế nhỏ, giá trị lớn

Nếu Đưng K’Nớ có thế mạnh về ong mật gắn với rừng tự nhiên thì tại khu vực Cát Tiên, mô hình nuôi ong dú đang mở ra hướng đi phù hợp với điều kiện vườn cây và hệ sinh thái địa phương.

Tại xã Cát Tiên và Cát Tiên 2, người dân tận dụng vườn cây ăn trái, cây bản địa, hoa quanh khu dân cư và nguồn hoa từ các khu vực rừng lân cận để nuôi ong.

Không chiếm nhiều diện tích, vốn đầu tư không lớn, mô hình có thể triển khai ngay trong khuôn viên vườn, trở thành nguồn thu nhập bổ sung cho các hộ gia đình.

Mô hình nuôi ong dú của ông Trần Văn Thức xã Cát Tiên 2

Ông Trần Văn Thức là một trong những người gắn bó với nghề nuôi ong dú tại địa phương. Hiện ông phát triển khoảng 170 đàn ong, mỗi năm thu được khoảng 150 lít mật. Với giá bán từ 900.000 - 1.000.000 đồng/lít tùy thời điểm, nguồn mật mang lại cho gia đình khoản thu nhập hơn 150 triệu đồng mỗi năm.

Không chỉ bán mật, những đàn ong giống sau khi tách tổ thành công cũng được ông cung cấp cho người dân có nhu cầu với giá khoảng 1,5 triệu đồng/đàn. Nhờ đó, mô hình tạo giá trị từ cả mật ong và việc nhân đàn, cung cấp giống.

Hiện trên địa bàn các xã Cát Tiên có hơn 30 hộ cùng nuôi ong dú, với tổng quy mô khoảng 700 đàn. Các hộ nuôi từ vài chục đến hàng trăm đàn, tùy điều kiện.

Nghề nuôi ong dú ở xã Cát Tiên, Cát Tiên 2, tỉnh Lâm Đồng

So với ong mật, ong dú có kích thước nhỏ, không có ngòi chích nên thuận lợi trong chăm sóc. Đàn ong có thể được nuôi trong hộp gỗ đặt hoặc treo quanh các gốc cây. Đặc biệt, mật ong dú có giá trị kinh tế cao, đang được thị trường ưa chuộng, mở ra dư địa để phát triển thành sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Điểm chung của các mô hình tại Đưng K’Nớ và khu vực Cát Tiên là sinh kế không tách rời điều kiện tự nhiên. Đàn ong cần nguồn hoa, cây xanh và môi trường ổn định; vì vậy, bảo vệ hệ sinh thái cũng chính là bảo vệ nguồn sinh kế của người nuôi.

Đối với khu vực rừng, duy trì thảm thực vật và cây bản địa giúp tạo nguồn thức ăn tự nhiên cho ong. Tại các vườn cây ăn trái, sự đa dạng cây trồng và việc hạn chế những tác động bất lợi đến môi trường cũng góp phần duy trì đàn ong.

Đây là ưu thế của nghề nuôi ong so với những mô hình sản xuất đòi hỏi mở rộng đất đai. Người dân không phải chuyển đổi thêm diện tích rừng để phát triển kinh tế. Ngược lại, càng giữ được rừng, cây xanh và nguồn hoa thì càng duy trì được điều kiện để đàn ong sinh trưởng.

Từ những đàn ong nhỏ bé, một hướng sinh kế xanh đang dần hình thành ở nhiều vùng của Lâm Đồng. Khi người dân có thêm thu nhập từ hệ sinh thái rừng mà không phải khai thác rừng, lợi ích kinh tế và môi trường có thể song hành.