Phát triển nông nghiệp theo hướng tăng trưởng xanh, bao trùm và bền vững

Người lao động của Công ty Cổ phần kỹ thuật - công nghệ nông nghiệp Anh Phát chăm sóc cây trồng theo hướng sản xuất nông nghiệp sạch công nghệ cao tại xã Yên Trường.

Từ sản xuất quy mô lớn đến nâng cao giá trị

Thực tiễn giai đoạn 2021-2025 cho thấy, nông nghiệp Thanh Hóa tiếp tục là “trụ đỡ” của nền kinh tế, với giá trị tăng thêm toàn ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng bình quân khoảng 3,45%/năm. Đáng chú ý, quá trình cơ cấu lại sản xuất đã từng bước hình thành những vùng hàng hóa tập trung quy mô lớn, khoảng 150.000ha lúa thâm canh, 12.000ha mía thâm canh, 14.300ha rau an toàn, 11.900ha cây ăn quả tập trung và khoảng 20.000ha cây thức ăn chăn nuôi.

Những con số này cho thấy dư địa của nông nghiệp Thanh Hóa không còn nằm chủ yếu ở việc mở rộng diện tích, mà ở khả năng tạo ra giá trị cao hơn trên cùng một đơn vị đất đai. Vì vậy, tích tụ, tập trung đất đai, ứng dụng công nghệ cao, tổ chức lại sản xuất và liên kết doanh nghiệp - HTX - nông dân phải trở thành những khâu then chốt để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp.

Ông Lê Văn Tiến, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, cho biết: Định hướng đến năm 2030, nền nông nghiệp Thanh Hóa đặt trọng tâm vào những cây trồng có lợi thế, thị trường và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Diện tích lúa dự kiến giảm còn khoảng 216.000ha, trong khi cây ăn quả tăng lên 30.500ha; các vùng dứa, chuối, rau quả được định hướng gắn trực tiếp với cơ sở chế biến. Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu của tăng trưởng xanh: giảm áp lực lên tài nguyên nhưng nâng cao giá trị sản phẩm. Trong chăn nuôi, chuyển dịch từ quy mô hộ nhỏ lẻ sang trang trại tập trung, công nghệ cao và chuỗi liên kết cũng là hướng đi tất yếu. Từ khâu giống, thức ăn, thú y đến giết mổ, chế biến và tiêu thụ, mỗi công đoạn đều phải được kiểm soát để tạo ra sản phẩm an toàn, có chất lượng và sức cạnh tranh.

Kinh tế rừng - giá trị mới từ tài nguyên xanh

Nếu nông nghiệp là nền tảng thì lâm nghiệp đang trở thành một trong những không gian tạo giá trị mới cho kinh tế Thanh Hóa. Với tỷ lệ che phủ rừng khoảng 54%, hơn 42.574ha rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững, tỉnh có điều kiện để phát triển kinh tế rừng theo hướng đa giá trị. Trọng tâm không chỉ là khai thác gỗ, mà phải chuyển mạnh sang kinh doanh rừng bền vững, phát triển rừng gỗ lớn, tre luồng, dược liệu dưới tán rừng, sản phẩm lâm nghiệp ngoài gỗ, du lịch sinh thái và các dịch vụ hệ sinh thái. Đến năm 2030, diện tích rừng trồng gỗ dự kiến đạt khoảng 125.000ha, trong đó rừng gỗ lớn khoảng 56.000ha.

Gia đình ông Lê Xuân Hoằng, xã Thường Xuân phát triển trang trại theo hướng xanh, bền vững.

Đặc biệt, thị trường tín chỉ carbon mở ra một hướng tiếp cận mới. Rừng không chỉ tạo ra gỗ và lâm sản mà còn tạo ra giá trị từ khả năng hấp thụ carbon, bảo vệ nguồn nước, bảo tồn đa dạng sinh học và điều hòa khí hậu. Nếu được tổ chức bài bản, kinh tế carbon sẽ tạo thêm nguồn thu cho người trồng rừng, cộng đồng miền núi, đồng thời góp phần kết nối khu vực rừng với quá trình giảm phát thải của công nghiệp và đô thị.

Đây cũng chính là yếu tố làm nên tính “bao trùm” của tăng trưởng xanh: người dân miền núi không đứng ngoài quá trình chuyển đổi xanh mà trực tiếp tham gia, hưởng lợi từ những giá trị mới của tài nguyên rừng.

Xanh hơn, số hóa hơn, bao trùm hơn

Một nền nông nghiệp hiện đại không thể thiếu kinh tế số. Từ bản đồ vùng sản xuất, cơ sở dữ liệu đất đai, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử đến giám sát dịch bệnh, dự báo thời tiết, quản lý rừng và chuỗi cung ứng, chuyển đổi số đang mở ra khả năng thay đổi phương thức sản xuất và quản trị nông nghiệp.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, Lê Văn Tiến cho biết thêm: Thanh Hóa đang hướng tới xây dựng nền nông nghiệp trong đó dữ liệu trở thành một nguồn lực sản xuất mới, công nghệ trở thành công cụ giảm chi phí, còn liên kết chuỗi trở thành phương thức tổ chức sản xuất chủ đạo. Người nông dân phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi, có khả năng tiếp cận công nghệ, thị trường và các dịch vụ hỗ trợ. Tăng trưởng xanh, xét đến cùng, không phải là giảm sản xuất mà là sản xuất nhiều giá trị hơn với ít tài nguyên hơn, giảm phát thải hơn và bảo đảm lợi ích hài hòa giữa doanh nghiệp, người dân và môi trường. Với nền tảng đất đai rộng, hệ sinh thái đa dạng, nguồn nước phong phú, tài nguyên rừng và không gian biển, Thanh Hóa có đầy đủ điều kiện để thực hiện bước chuyển đó.

Trước những tiềm năng, lợi thế sẵn có, việc còn lại là tổ chức lại sản xuất, tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai, công nghệ, vốn, thị trường và liên kết chuỗi; đồng thời đưa khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và kinh tế xanh trở thành động lực thực chất. Khi mỗi vùng sản xuất được gắn với một chuỗi giá trị, mỗi cánh rừng được nhìn nhận như một tài sản sinh thái và mỗi ngư trường được quản lý theo hướng bền vững, nông nghiệp Thanh Hóa sẽ không chỉ làm tốt vai trò “trụ đỡ” mà còn có thể trở thành một cấu phần quan trọng trong mô hình tăng trưởng mới của tỉnh.