Nghệ thuật truyền thống 'đánh thức' không gian công cộng

Chương trình “In bóng Long Thành” tổ chức tại phố cổ Hà Nội

Sân khấu giữa đời sống cộng đồng

Ngay từ đầu năm 2026, nhiều đơn vị đã chủ động đưa nghệ thuật “bước ra” khỏi nhà hát, đến gần khán giả hơn, đặc biệt hướng tới các cộng đồng ở vùng sâu, vùng xa - nơi điều kiện tiếp cận nghệ thuật còn hạn chế. Đây vừa là nỗ lực mở rộng khả năng tiếp cận của công chúng, vừa là cách để sân khấu thực sự trở thành một phần của đời sống cộng đồng, góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần và phát triển văn hóa.

Vào tháng 1.2026, Nhà hát Múa rối Việt Nam tổ chức chuỗi biểu diễn tại các điểm trường trên địa bàn xã Lũng Cú (tỉnh Tuyên Quang). Các tiết mục được lựa chọn và dàn dựng phù hợp với không gian sinh hoạt văn hóa vùng cao, hướng tới đối tượng chính là học sinh và giáo viên. Những con rối sống động cùng câu chuyện giản dị nhưng giàu ý nghĩa, vừa khơi gợi sự thích thú, vừa góp phần bồi dưỡng thẩm mỹ và nhận thức nghệ thuật cho các em.

Theo NSND Nguyễn Tiến Dũng - Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam, việc đưa múa rối đến các địa bàn khó khăn là cách nghệ sĩ mang văn hóa, niềm vui và sự gắn kết đến với cộng đồng. Những tiếng cười trẻ thơ, ánh mắt háo hức và sự mong chờ của người dân trở thành nguồn động viên to lớn để Nhà hát tiếp tục gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa nghệ thuật múa rối truyền thống.

Cùng tinh thần đó, Nhà hát Kịch Việt Nam triển khai chương trình Hành trình Biên giới - Xuân 2026 với mong muốn đưa nghệ thuật đến gần hơn với đồng bào vùng sâu, vùng xa và khu vực biên giới. Đầu tháng 3 vừa qua, đoàn biểu diễn tại trung tâm xã Mường Nhé (tỉnh Điện Biên); sang tháng 4 này, chương trình tiếp tục đến 3 xã vùng sâu, vùng xa thuộc tỉnh Bắc Ninh. Chuỗi hoạt động phong phú gồm giao lưu văn nghệ, biểu diễn xiếc, kịch nói…

Đặc biệt, trích đoạn kịch nói Bác Hồ - một tình yêu bao la đã mang đến những trải nghiệm xúc động cho những khán giả hiếm khi có điều kiện thưởng thức sân khấu tại rạp. Theo NSƯT Trịnh Mai Nguyên - Phó Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam, việc đưa kịch nói đến với vùng sâu, vùng xa giúp bà con tiếp cận nghệ thuật, đồng thời góp phần bồi đắp các giá trị nhân văn và tăng cường sự gắn kết giữa nghệ sĩ với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

Không dừng lại ở đó, nghệ thuật truyền thống còn “len” vào các không gian công cộng ngay giữa đô thị Hà Nội. Tại Nhà Bát giác vườn hoa Lý Thái Tổ, trong khuôn khổ chương trình Âm nhạc cộng đồng, Nhà hát Cải lương Hà Nội đã biến không gian quen thuộc bên hồ Hoàn Kiếm thành một sân khấu mở. Khi khoảng cách giữa người diễn và người xem được xóa nhòa, những làn điệu cải lương như Dạ cổ hoài lang, các trích đoạn Kiều hay những bản tân cổ, nhạc trữ tình vang lên giữa không gian phố đi bộ, thu hút đông đảo người dân và du khách dừng chân thưởng thức.

Việc đưa nghệ thuật ra khỏi rạp mở ra một cách tiếp cận mới, gần gũi và thân thiện hơn với công chúng. Đây vừa là giải pháp mở rộng tệp khán giả, vừa góp phần đưa sân khấu trở thành một phần thiết yếu của đời sống cộng đồng. Không phải ai cũng có điều kiện đến rạp vì khoảng cách, kinh tế hay thói quen, song các chương trình lưu diễn và biểu diễn ngoài trời chính là “cánh cửa” để mọi người chạm tới nghệ thuật, trải nghiệm những giá trị đích thực của sân khấu. Qua đó, các hoạt động này tiếp tục khẳng định vai trò xã hội của sân khấu: Phục vụ cộng đồng, nuôi dưỡng đời sống tinh thần và kết nối con người.

Mở rộng không gian, thu hút du khách

Bên cạnh các chuyến lưu diễn phục vụ nhiệm vụ chính trị, các đơn vị nghệ thuật còn chủ động mở rộng sân khấu tại các địa điểm du lịch. Cách làm này vừa tạo thêm cơ hội tiếp cận cho đông đảo khán giả, vừa góp phần thúc đẩy phát triển du lịch địa phương, đồng thời quảng bá giá trị văn hóa và nâng cao trải nghiệm nghệ thuật trực tiếp trong đời sống cộng đồng.

Đầu năm 2026, Nhà hát Múa rối Việt Nam phối hợp cùng Area 75 - Art & Auction ra mắt không gian nghệ thuật In bóng Long Thành tại 75 Hàng Bồ (Hà Nội). Chương trình mở ra hành trình khám phá nghệ thuật múa rối truyền thống giữa lòng phố cổ, thông qua các câu chuyện lịch sử, văn hóa Thủ đô.

Trước đó, Đoàn nghệ thuật Cải lương (Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam) đã biểu diễn vở Cành khế ngọt tại Trung tâm Văn hóa nghệ thuật 22 Hàng Buồm (Hà Nội); Nhà hát Múa rối Thăng Long đưa vở Hoàng đế cờ lau tới Hoàng thành Thăng Long… Những nỗ lực này góp phần khẳng định xu hướng đưa nghệ thuật ra ngoài rạp, đồng thời cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt của nghệ thuật truyền thống với đời sống đương đại.

Việc biểu diễn tại các không gian công cộng, phố cổ, khu di sản hay điểm du lịch vừa giúp bảo tồn và giới thiệu giá trị nghệ thuật truyền thống, vừa tạo nên những trải nghiệm thẩm mỹ trực tiếp, sống động cho khán giả. Đồng thời, các sân khấu ngoài rạp trở thành điểm nhấn văn hóa - du lịch, thu hút cả khán giả địa phương lẫn du khách quốc tế, mở rộng tệp công chúng và nâng cao hiểu biết về nghệ thuật truyền thống. Qua đó, nghệ thuật không còn đơn thuần là hoạt động biểu diễn, mà trở thành một trải nghiệm văn hóa đa chiều, góp phần quảng bá bản sắc Việt, kết nối cộng đồng và thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.

Trong thời gian tới, Liên đoàn Xiếc Việt Nam dự kiến biểu diễn chương trình Chuyện tình LangBiang ngay tại chân núi LangBiang (Đà Lạt) vào cuối năm 2026. Dự án hướng tới việc tạo điểm nhấn văn hóa - du lịch, thu hút du khách trong và ngoài nước, đồng thời đưa giá trị văn hóa địa phương vào sản phẩm nghệ thuật đương đại và góp phần quảng bá, phát triển du lịch bền vững tại địa phương.

Theo NSND Tống Toàn Thắng - Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, việc đưa nghệ thuật ra ngoài rạp là một bước đi quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Các rạp cố định chỉ phục vụ một nhóm khán giả nhất định, trong khi những không gian ngoài rạp như sân khấu ngoài trời, sân khấu thực cảnh hay sân khấu tương tác ứng dụng công nghệ kỹ thuật số… có khả năng tiếp cận đông đảo công chúng hơn và bắt nhịp với xu hướng toàn cầu.

Để đạt hiệu quả cao, các đơn vị nghệ thuật cần chủ động phối hợp với doanh nghiệp, cơ quan văn hóa và các tổ chức nhằm đầu tư xây dựng các dự án biểu diễn linh hoạt, sáng tạo. NSND Tống Toàn Thắng nhấn mạnh, các chương trình lưu diễn và biểu diễn ngoài trời vừa mở rộng tệp khán giả, vừa giúp nghệ thuật kết nối cộng đồng, nuôi dưỡng đời sống tinh thần, lan tỏa giá trị văn hóa, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.