Nghị định 365/2026/NĐ-CP: Tạo thuận lợi cho kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo

Hành lang pháp lý cụ thể, rõ ràng, minh bạch cho xuất nhập khẩu gạo

Ngày 23 tháng 9 năm 2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất nhập khẩu gạo. Theo Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương, Nghị định 365/2026/NĐ-CP được xây dựng trên cơ sở kết quả tổng kết thực hiện Nghị định số 107/2018/NĐ-CP ngày 15 tháng 8 năm 2018 của Chính phủ về kinh doanh xuất khẩu gạo được sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 01/2025/NĐ-CP ngày 01 tháng 01 năm 2025 của Chính phủ.

Nghị định kế thừa những kết quả đạt được, khắc phục những bất cập, hạn chế trong thực tiễn triển khai Nghị định số 107/2018/NĐ-CP và Nghị định số 01/2025/NĐ-CP nhằm xác lập hành lang pháp lý cụ thể, rõ ràng, minh bạch và thống nhất với hệ thống văn bản pháp luật hiện hành, đáp ứng yêu cầu quản lý. Đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo; tạo thuận lợi, thông thoáng, giảm tối đa chi phí gia nhập thị trường của thương nhân, hoàn thiện cơ chế điều hành, thúc đẩy xuất khẩu gạo.

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất nhập khẩu gạo

Cũng theo Cục Xuất nhập khẩu, bên cạnh việc kế thừa các quy định còn phù hợp, Nghị định số 365/2026/NĐ-CP cũng bãi bỏ, cắt giảm một số quy định so với Nghị định số 107/2018/NĐ-CP và các văn bản có liên quan. Cụ thể, thứ nhất, cắt giảm điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo. Nghị định số 365/2026/NĐ-CP đã cắt giảm điều kiện về xuất khẩu gạo từ 3 điều kiện (tại Nghị định số 107/2018/NĐ-CP) xuống còn 2 điều kiện giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, gia nhập thị trường kinh doanh xuất khẩu gạo.

Thứ hai, mở rộng miễn trừ điều kiện kinh doanh đối với gạo hữu cơ, gạo đồ, gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng. Nhằm khuyến khích đa dạng hoá sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng cho hạt gạo Việt Nam, Nghị định số 365/2026/NĐ-CP đã cắt giảm thêm điều kiện kinh doanh khi quy định thương nhân xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo đồ, gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng không phải đáp ứng điều kiện về kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và cơ sở xay xát để được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, không phải thực hiện dự trữ lưu thông và không phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ như thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo thông thường. Quy định này tạo thuận lợi tối đa cho các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu các dòng gạo chất lượng cao, gạo đặc sản, góp phần nâng cao vị thế và sức cạnh tranh của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Thứ ba, rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Nghị định số 365/2026/NĐ-CP quy định nguyên tắc thực hiện các thủ tục hành chính trong lĩnh vực xuất khẩu gạo bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ, hiệu quả; minh bạch, đơn giản, dễ hiểu, hợp lý và dễ thực hiện; tiết kiệm thời gian và chi phí của cơ quan, tổ chức và cá nhân.

Cụ thể, giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí tuân thủ của thương nhân, Nghị định số 365/2026/NĐ-CP đã bãi bỏ quy định về yêu cầu thương nhân cung cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Giấy chứng nhận đầu tư trong thành phần hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận của thương nhân.

Bên cạnh đó, giảm thời gian thực hiện thủ tục hành chính đối với các thủ tục cấp, cấp lại, cấp sửa đổi, bổ sung Giấy chứng nhận. Đối với thủ tục cấp Giấy chứng nhận, giảm thời gian cấp Giấy chứng nhận cho doanh nghiệp trong trường hợp hồ sơ đầy đủ từ 15 ngày làm việc xuống còn 10 ngày làm việc và giảm thời gian trả lời doanh nghiệp khi hồ sơ chưa đầy đủ từ 07 ngày làm việc xuống còn 05 ngày làm việc. Đối với thủ tục cấp lại, cấp sửa đổi, bổ sung Giấy chứng nhận, giảm thời gian cấp lại, cấp sửa đổi, bổ sung Giấy chứng nhận cho doanh nghiệp trong trường hợp hồ sơ đầy đủ từ 10 ngày làm việc xuống còn 07 ngày làm việc và giảm thời gian trả lời doanh nghiệp khi hồ sơ chưa đầy đủ từ 07 ngày làm việc xuống còn 05 ngày làm việc.

Thành phần hồ sơ được quy định tối thiểu, chỉ gồm những chứng từ cần thiết cho quá trình cấp phép để đảm bảo đơn giản hóa thủ tục hành chính, không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp các chứng từ mà cơ quan Nhà nước có thể tự tra cứu các thông tin về doanh nghiệp trên cơ sở dữ liệu quốc gia về doanh nghiệp (như Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy phép đầu tư…), không yêu cầu các chứng từ cần phải công chứng.

Nghị định số 365/2026/NĐ-CP quy định doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu gạo thực hiện 01 báo cáo định kỳ vào ngày 05 hằng tháng, thay vì thực hiện 3 lần báo cáo/tháng (tại Nghị định số 107/2018/NĐ-CP). Quy định này nhằm đơn giản hóa chế độ báo cáo, giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm cơ quan quản lý nhà nước có đầy đủ, kịp thời thông tin phục vụ công tác quản lý, điều hành hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu gạo.

Sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung đáng chú ý

Nghị định số 365/2026/NĐ-CP đã sửa đổi và bổ sung một số nội dung đáng chú ý. Cụ thể, sửa đổi quy định về ủy thác xuất khẩu gạo. Nghị định số 365/2026/NĐ-CP đã rà soát, sửa đổi quy định về ủy thác xuất khẩu gạo nhằm tạo điều kiện khai thác hiệu quả các thị trường ngách, mở rộng cơ hội tiếp cận khách hàng quốc tế, phát huy lợi thế của các thương nhân có năng lực phát triển thị trường nhưng chưa đáp ứng điều kiện được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, đồng thời phù hợp với chủ trương đổi mới tư duy quản lý theo hướng tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, xuất khẩu gạo, theo đó Nghị định số 365/2026/NĐ-CP đã quy định về ủy thác xuất khẩu gạo như sau: “Chỉ thương nhân được cấp Giấy chứng nhận mới được nhận ủy thác xuất khẩu gạo”.

Nghị định cũng sửa đổi, bổ sung quy định về chế tài đối với thương nhân vi phạm quy định về kinh doanh xuất khẩu gạo. Nghị định số 365/2026/NĐ-CP đã rà soát, sửa đổi, bổ sung quy định về việc thu hồi Giấy chứng nhận khi thương nhân không xuất khẩu gạo liên tục; thương nhân không duy trì mức dự trữ lưu thông và theo đề xuất của cơ quan chức năng có thẩm quyền nhằm đảm bảo thực hiện quy định của pháp luật về kinh doanh xuất khẩu gạo, đảm bảo nguồn hàng cho xuất khẩu cũng như phục vụ mục tiêu bình ổn thị trường khi có biến động, tạo động lực cho các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo chủ động tìm kiếm thị trường, phát triển năng lực.

Nghị định hoàn thiện cơ chế điều hành xuất khẩu gạo và hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung. Nghị định số 365/2026/NĐ-CP quy định rõ mục tiêu, nguyên tắc điều hành xuất khẩu gạo theo hướng góp phần tiêu thụ thóc, gạo hàng hoá, bảo đảm lợi ích người trồng lúa; bảo đảm cân đối giữa xuất khẩu và tiêu dùng trong nước, góp phần bình ổn giá thóc, gạo; thực hiện các cam kết quốc tế, bảo đảm xuất khẩu có hiệu quả. Hằng năm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cân đối nhu cầu tiêu dùng trong nước, công bố vào quý IV nguồn thóc, gạo hàng hoá có thể xuất khẩu trong năm kế hoạch tiếp theo làm cơ sở điều hành xuất khẩu.

Nghị định cũng quy định cụ thể, minh bạch cơ chế giao dịch, đàm phán, ký kết và tổ chức thực hiện hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung: việc chỉ định thương nhân đầu mối và cơ chế đầu mối luân phiên; nguyên tắc phân bổ chỉ tiêu thực hiện hợp đồng tập trung (thương nhân đầu mối trực tiếp xuất khẩu 20%, phân bổ 80% còn lại cho các thương nhân khác thực hiện uỷ thác xuất khẩu) trên cơ sở các tiêu chí công khai như thành tích xuất khẩu, kết quả xây dựng vùng nguyên liệu, mức độ tín nhiệm của thương nhân. Trong trường hợp cần thiết, căn cứ diễn biến thị trường, Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định điều chỉnh hoạt động xuất khẩu gạo, áp dụng khung giá gạo xuất khẩu trên cơ sở đề nghị của Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, bảo đảm điều hành linh hoạt, kịp thời, ứng phó hiệu quả với biến động thị trường trong và ngoài nước.

Bổ sung trách nhiệm của các Bộ ngành, địa phương, hiệp hội

Nghị định số 365/2026/NĐ-CP bổ sung, hoàn thiện quy định về trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn theo mô hình tổ chức bộ máy mới; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, bảo đảm quản lý thống nhất, thông suốt từ Trung ương đến địa phương.

Theo đó, các bộ, ngành liên quan phối hợp cung cấp, chia sẻ thông tin thuộc lĩnh vực quản lý; tổ chức để phục vụ công tác quản lý, điều hành: Bộ Công Thương chủ trì quản lý, điều hành hoạt động xuất, nhập khẩu gạo; Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp trong việc theo dõi sản xuất, nguồn cung, xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất, tiêu thụ thóc, gạo và cung cấp thông tin phục vụ điều hành xuất khẩu; Bộ Tài chính cung cấp thông tin về tình hình xuất, nhập khẩu gạo; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước trên địa bàn, phối hợp theo dõi sản xuất, nguồn cung, vùng nguyên liệu và cung cấp thông tin về thương nhân, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động kinh doanh xuất khẩu gạo.

Đồng thời, Nghị định số 365/2026/NĐ-CP bổ sung quy định về trách nhiệm của Bộ Công Thương, các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân liên quan trong việc đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân và công bố mức độ tín nhiệm của các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo.

Đáng chú ý, Nghị định số 365/2026/NĐ-CP bổ sung trách nhiệm của Hiệp hội Lương thực Việt Nam và Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam. Theo đó, quy định cụ thể trách nhiệm của Hiệp hội Lương thực Việt Nam và Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam trong công tác điều hành xuất khẩu gạo, gồm: phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hướng dẫn, hỗ trợ hội viên xây dựng vùng nguyên liệu; phối hợp kiểm tra, phát hiện, kiến nghị xử lý vi phạm trong kinh doanh xuất khẩu gạo; hướng dẫn hội viên mua thóc, gạo hàng hoá, duy trì mức dự trữ lưu thông bắt buộc, tham gia bình ổn thị trường... Quy định này nhằm phát huy vai trò cầu nối giữa cộng đồng doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước, nâng cao tính tự quản, tự chịu trách nhiệm của ngành hàng lúa gạo.

Mặt khác, Nghị định còn quy định về đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo. Nghị định số 365/2026/NĐ-CP quy định 10 tiêu chí đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân thực hiện từ ngày 1/1/2028 (bao gồm: tín dụng; thuế; hải quan; liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm; xây dựng và phát triển thương hiệu gạo; kết quả xuất khẩu; thực hiện chế độ báo cáo, dự trữ lưu thông; thực hiện quy định về kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo, cơ sở xay xát gạo, thu mua thóc, gạo cho người nông dân; hệ thống kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo, logistic đồng bộ, hiện đại; thực hiện quy định về an toàn, vệ sinh lao động, phòng cháy chữa cháy, phòng chống thiên tại, bão lụt). Các tiêu chí được xây dựng nhằm mục đích giám sát và thúc đẩy các hoạt động kinh doanh của thương nhân tuân thủ các quy định pháp luật, tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong sản xuất, kinh doanh xuất khẩu gạo và bảo đảm phát triển bền vững của ngành.

Cuối cùng, về nhập khẩu gạo, Nghị định số 365/2026/NĐ-CP quy định về nhập khẩu gạo nhằm nắm bắt nhu cầu, thông tin nhập khẩu gạo từ các doanh nghiệp để phục vụ công tác điều hành của Chính phủ, Bộ, ngành làm cơ sở để Chính phủ kịp thời điều tiết hoạt động nhập khẩu gạo phù hợp với mục tiêu quản lý từng thời kỳ. Đồng thời, quy định về trách nhiệm báo cáo tình hình kinh doanh nhập khẩu gạo của doanh nghiệp nhập khẩu gạo.