Nghị định 384: Bệ phóng cho hàng Việt chân chính

Nghị định số 384/2026/NĐ-CP, do Chính phủ ban hành ngày 9/10/2026, quy định về việc xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa được sản xuất và lưu thông trong nước sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.

Nghị định 384 được xây dựng nhằm giải quyết một bất cập kéo dài trong quản lý xuất xứ hàng hóa. Trong khi hàng hóa xuất nhập khẩu đã có quy định tương đối đầy đủ về xuất xứ, hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước vẫn thiếu bộ tiêu chí thống nhất để xác định thế nào là sản phẩm có xuất xứ Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Hoàng Hà - Phó Trưởng phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), các quy định hiện hành đã đề cập đến khái niệm hàng hóa sản xuất tại Việt Nam, nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể về phương pháp tính toán, xác định xuất xứ. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi ghi nhãn hàng hóa, đồng thời tạo kẽ hở cho tình trạng gian lận, đội lốt xuất xứ Việt Nam.

Nghị định 384 vì thế được xem là mảnh ghép quan trọng, tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp xác định, công bố xuất xứ hàng hóa và chịu trách nhiệm về thông tin đã công bố.

Đề cao quyền tự chủ của doanh nghiệp

Theo ông Nguyễn Hoàng Hà, các tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam được xây dựng tương đồng với quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) và quy tắc của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Các tiêu chí chính gồm xuất xứ thuần túy, công đoạn gia công, chế biến và hàm lượng giá trị gia tăng.

Ông Nguyễn Hoàng Hà - Phó Trưởng phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương).

Hàng hóa sử dụng nguyên liệu nhập khẩu vẫn có thể được xác định có xuất xứ Việt Nam nếu đáp ứng các điều kiện về hàm lượng giá trị gia tăng tối thiểu 30% hoặc chuyển đổi mã số hàng hóa theo quy định.

Đối với hàm lượng giá trị Việt Nam (Vietnam Value Content), doanh nghiệp được lựa chọn phương pháp tính trực tiếp hoặc gián tiếp, dựa trên giá xuất xưởng. Phương pháp đã lựa chọn phải được áp dụng thống nhất trong cả năm tài chính.

Một điểm mới đáng chú ý là việc ghi nhận hàm lượng chất xám trong sản phẩm công nghệ cao và công nghệ thông tin khi xác định xuất xứ. Các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế, thử nghiệm, phát triển phần mềm và tích hợp phần mềm vào sản phẩm phần cứng có thể được tính vào hàm lượng xuất xứ Việt Nam nếu doanh nghiệp có hồ sơ chứng minh chi phí đầu vào.

Theo ông Hà, quy định này tạo thêm cơ sở để ghi nhận giá trị nghiên cứu, sáng tạo được thực hiện tại Việt Nam, đặc biệt đối với các sản phẩm công nghệ số.

Về phương thức quản lý, Nghị định 384 đề cao quyền tự chủ của doanh nghiệp với nguyên tắc “3 không, 3 có”. Trong đó, "3 không" gồm không phát sinh thủ tục hành chính mới, không yêu cầu cấp giấy chứng nhận xuất xứ và không phát sinh chi phí xin phép, xét duyệt.

"3 có" là doanh nghiệp tự nguyện xác định, công bố xuất xứ; tự kê khai thông tin trên nhãn hàng hóa hoặc tài liệu đính kèm; tự chịu trách nhiệm và chứng minh xuất xứ khi cơ quan chức năng yêu cầu hậu kiểm.

Như vậy, doanh nghiệp muốn ghi nhãn Made in Vietnam hoặc Product of Vietnam phải đáp ứng các tiêu chí quy định. Trường hợp chưa đáp ứng, doanh nghiệp có thể lựa chọn cách ghi nhãn phản ánh đúng thực tế sản xuất như lắp ráp tại Việt Nam hoặc hoàn thiện tại Việt Nam.

Doanh nghiệp cần lưu giữ các chứng từ gốc như bảng kê nguyên vật liệu, hóa đơn đầu vào và mô tả quy trình sản xuất để chứng minh xuất xứ khi cần thiết. Hình thức lưu trữ được chấp nhận linh hoạt, bao gồm dữ liệu điện tử tích hợp trên hệ thống kế toán của doanh nghiệp.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Cùng với việc trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp, Nghị định 384 thiết lập cơ chế quản lý theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Doanh nghiệp không phải nộp hồ sơ xin phép hoặc chờ cơ quan chức năng xét duyệt mới được in nhãn hàng hóa.

Thay vào đó, cơ quan quản lý tăng cường kiểm tra dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro và dữ liệu. Bộ Công Thương giữ vai trò quản lý hệ thống chung, ban hành tiêu chí kỹ thuật; các bộ quản lý chuyên ngành xây dựng tiêu chí riêng đối với mặt hàng đặc thù. UBND các tỉnh, thành phố và các cơ quan chức năng trực tiếp thực hiện kiểm tra, hậu kiểm hàng hóa lưu thông trên địa bàn.

Ông Hà nhấn mạnh, việc doanh nghiệp được tự xác định và công bố xuất xứ không đồng nghĩa với việc được tùy ý ghi nhãn. Khi đã công bố hàng hóa có xuất xứ Việt Nam, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin, cung cấp đầy đủ hồ sơ khi được yêu cầu. Các hành vi gian lận xuất xứ sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Nghị định 384 dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Đối với hàng hóa đã được gắn nhãn trước thời điểm này, doanh nghiệp được tiếp tục lưu hành theo nhãn cũ đến hết vòng đời hoặc thời hạn sử dụng của sản phẩm, tránh phải thay đổi ngay bao bì đã sản xuất.

"Có thể nói, Nghị định 384 là bệ phóng cho hàng Việt chân chính. Khi đi vào thực thi, nghị định sẽ tác động đáng kể đến hoạt động quản trị, tổ chức sản xuất, lưu trữ hồ sơ và chuỗi cung ứng của doanh nghiệp. Việc chuẩn hóa quy trình và chứng từ không chỉ giúp doanh nghiệp chứng minh xuất xứ mà còn bảo vệ những đơn vị sản xuất chân chính trước các cáo buộc gian lận", ông Hà nhìn nhận.

Đánh giá về ý nghĩa của quy định mới, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, Made in Vietnam là vấn đề được nhắc đến nhiều lần tại các phiên họp Chính phủ và trong hoạt động của Bộ Công Thương. Việc Nghị định 384 ra đời là dấu mốc quan trọng, giúp doanh nghiệp có thêm thông tin và cơ sở pháp lý để triển khai trong thực tiễn.

Với bộ tiêu chí xuất xứ rõ ràng, Nghị định 384 không chỉ góp phần ngăn chặn tình trạng hàng hóa đội lốt xuất xứ Việt Nam mà còn tạo điều kiện để những sản phẩm được sản xuất thực chất trong nước khẳng định giá trị. Qua đó, người tiêu dùng có thêm căn cứ nhận diện hàng Việt, còn doanh nghiệp chân chính có cơ hội xây dựng thương hiệu trên nền tảng minh bạch và trách nhiệm.