Nghị định mới về thuế GTGT: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước ngày 20/6?

Theo Chính phủ, Nghị định 144/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ chế thực thi Luật Thuế GTGT, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn và bảo đảm áp dụng thống nhất giữa cơ quan quản lý với người nộp thuế.

Ảnh minh họa.

Làm rõ đối tượng không chịu thuế GTGT

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc bổ sung quy định cụ thể đối với các dịch vụ bảo hiểm thuộc diện không chịu thuế GTGT. Theo đó, các loại hình như bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm người học, bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm khai thác thủy sản, tái bảo hiểm và một số hoạt động bảo hiểm khác theo quy định pháp luật được xác định rõ thuộc nhóm không chịu thuế GTGT.

Việc làm rõ phạm vi áp dụng được kỳ vọng sẽ hạn chế những cách hiểu khác nhau trong quá trình kê khai, quyết toán thuế giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng sửa đổi quy định về hoạt động bán nợ không chịu thuế GTGT. Theo quy định mới, hoạt động bán nợ bao gồm cả giao dịch liên quan đến các khoản phải thu, khoản phải trả và chứng chỉ tiền gửi theo quy định của pháp luật.

Theo các chuyên gia thuế, việc cụ thể hóa phạm vi điều chỉnh giúp giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp hoặc cách hiểu không thống nhất khi thực hiện các giao dịch tài chính ngày càng đa dạng trên thị trường.

Doanh nghiệp xuất khẩu tài nguyên, khoáng sản chịu tác động trực tiếp

Đối với lĩnh vực xuất khẩu tài nguyên, khoáng sản, Nghị định 144 tiếp tục hoàn thiện nguyên tắc xác định sản phẩm xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản chưa chế biến hoặc đã chế biến thành sản phẩm khác.

Đây là nội dung được cộng đồng doanh nghiệp khai khoáng, chế biến khoáng sản đặc biệt quan tâm bởi liên quan trực tiếp đến chính sách thuế GTGT đối với hàng hóa xuất khẩu.

Theo quy định mới, việc xác định đối tượng áp dụng sẽ căn cứ vào các danh mục tài nguyên, khoáng sản ban hành kèm theo nghị định. Cơ chế này nhằm bảo đảm đồng bộ giữa chính sách thuế và chủ trương hạn chế xuất khẩu tài nguyên thô, khuyến khích chế biến sâu để nâng cao giá trị gia tăng.

Giới chuyên gia cho rằng các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khai khoáng cần rà soát lại danh mục sản phẩm xuất khẩu, đánh giá lại phương án thuế và chuẩn bị phương án ứng phó nếu có sự thay đổi trong cách xác định đối tượng chịu thuế.

Thay đổi cách xác định doanh thu khi phân bổ thuế đầu vào

Một nội dung có ảnh hưởng rộng hơn đến cộng đồng doanh nghiệp là quy định mới về xác định doanh thu phục vụ phân bổ thuế GTGT đầu vào được khấu trừ.

Theo Nghị định, doanh thu của hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế GTGT; doanh thu hoa hồng đại lý bán hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng không chịu thuế; doanh thu hoa hồng môi giới bảo hiểm không chịu thuế GTGT sẽ được đưa vào nhóm doanh thu không chịu thuế khi xác định tỷ lệ phân bổ thuế đầu vào.

Đồng thời, Nghị định cũng làm rõ nguyên tắc xác định tổng doanh thu làm căn cứ phân bổ thuế GTGT đầu vào được khấu trừ đối với nhiều lĩnh vực đặc thù như ngân hàng, chứng khoán và bảo hiểm.

Theo giới kế toán - kiểm toán, đây là nội dung mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý bởi có thể ảnh hưởng trực tiếp đến số thuế được khấu trừ, từ đó tác động đến chi phí và kết quả kinh doanh.

Nới điều kiện khấu trừ thuế đối với hàng hóa mua trả chậm, trả góp

Điểm tích cực được nhiều doanh nghiệp đánh giá cao là quy định mới liên quan đến hàng hóa, dịch vụ mua theo phương thức trả chậm, trả góp.

Theo đó, đối với các giao dịch có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên, doanh nghiệp được kê khai và khấu trừ thuế GTGT đầu vào ngay trên cơ sở hóa đơn, chứng từ hợp pháp, kể cả khi chưa đến thời điểm thanh toán theo hợp đồng.

Quy định này được đánh giá sẽ tạo thuận lợi hơn cho dòng tiền và hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh nhiều đơn vị phải sử dụng hình thức thanh toán trả chậm để duy trì nguồn vốn lưu động.

Tuy nhiên, cơ quan quản lý vẫn đặt ra yêu cầu về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt khi đến hạn thanh toán. Trường hợp không đáp ứng điều kiện này, doanh nghiệp phải thực hiện điều chỉnh giảm số thuế đã khấu trừ.

Chủ động rà soát để tránh rủi ro

Các chuyên gia cho rằng dù phần lớn nội dung của Nghị định 144/2026/NĐ-CP mang tính kỹ thuật và hoàn thiện cơ chế thực thi, nhưng tác động thực tế lại liên quan trực tiếp đến bộ phận tài chính, kế toán và quản trị thuế của doanh nghiệp.

Trong thời gian từ nay đến khi Nghị định có hiệu lực, doanh nghiệp cần chủ động rà soát quy trình kế toán, hệ thống phần mềm quản lý thuế, hoạt động phân bổ thuế GTGT đầu vào cũng như các hợp đồng mua bán trả chậm, trả góp để bảo đảm tuân thủ đúng quy định mới.

Trong bối cảnh cơ quan thuế đang đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường kết nối dữ liệu, việc cập nhật kịp thời các thay đổi chính sách không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản trị tài chính và năng lực cạnh tranh trên thị trường.