Nghi lễ rước 'Vua giả' đền Sái là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia
Lễ hội đền Sái gắn với tín ngưỡng thờ Đức Huyền Thiên Trấn Vũ, vị thần được Nhân dân suy tôn là bậc thánh linh phù trợ An Dương Vương trong buổi đầu dựng nước.
Sự kiện năm nay càng thêm ý nghĩa khi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức ghi danh Lễ hội đền Sái vào danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia theo quyết định số 2198/QĐ-BVHTTDL.
Chính quyền xã Thư Lâm khẳng định, đây là sự ghi nhận của Đảng và Nhà nước đối với những giá trị văn hóa tiêu biểu của cộng đồng và trách nhiệm của địa phương trong công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc. Danh hiệu này là niềm tự hào, là trách nhiệm lớn lao trong việc bảo tồn các giá trị lịch sử, giáo dục đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và thắt chặt tình làng nghĩa xóm, tạo nên sợi dây gắn kết cộng đồng bền chặt qua nhiều thế hệ.
Lễ hội đền Sái, thôn Thụy Lôi, xã Thụy Lâm, Hà Nội từ lâu đã in đậm trong tâm thức người dân vùng đất Thụy Lâm, nay là xã Thư Lâm, bởi sự hòa quyện giữa huyền thoại và lịch sử. Điểm nhấn thu hút sự quan tâm của hàng vạn du khách chính là đoàn rước Vua giả.
Đi đầu là cờ mao huyết, kiệu Chúa, tiếp theo là kiệu Vua và bốn vị quan gồm: Quan Thự Vệ, Quan Tán Ý, Quan Đề Lĩnh và Quan Trấn Thủ. Kiệu Vua có tàn lọng uy nghiêm che, theo sau là phường nhạc, đội múa bước đi trong tiếng chiêng trống tưng bừng tạo nên “bảo tàng sống” lưu giữ ký ức lịch sử và tri thức bản địa.
Lễ hội rước “Vua giả” gắn liền với truyền thuyết vua An Dương Vương xây thành Cổ Loa.
Theo truyền thuyết dân gian, khi vua An Dương Vương dựng thành, công trình nhiều lần bị phá hoại bởi yêu quái.
Nhờ sự chỉ dẫn của Thần Kim Quy, Nhà vua đã gặp Đức Huyền Thiên Trấn Vũ tại núi Thất Diệu và nhận được sự trợ giúp tiêu diệt tà ma, hoàn thành việc xây thành. Để tạ ơn, Nhà vua cho lập đền thờ trên đỉnh núi Sái và hàng năm thân chinh về bái yết.
Về sau, để giảm bớt gánh nặng cho Triều đình và Nhân dân, Nhà vua giao cho dân làng tổ chức nghi lễ thay mặt triều đình với hệ thống chức danh mang tính nghi lễ như Đô tướng, Phó tướng, Thư vệ, Như phủ, Đề lĩnh và Tát lý (hoặc Tán lý).
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức ghi danh Lễ hội đền Sái vào danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia.
Yếu tố độc đáo này đã tạo nên bản sắc riêng cho lễ hội, giúp tái hiện sinh động không khí nghi lễ cung đình trong không gian làng xã.
Trải qua nhiều biến động lịch sử, đặc biệt là chiến tranh và quá trình đô thị hóa, lễ hội vẫn được cộng đồng gìn giữ, phục hồi và duy trì tương đối nguyên vẹn các nghi lễ cốt lõi.
Nghi lễ rước kiệu Vua giả đã trở thành linh hồn của lễ hội.
Các chuyên gia đánh giá, lễ hội mang giá trị lịch sử sâu sắc khi kết nối ký ức thời kỳ dựng nước với đời sống đương đại, đồng thời được xem như một “bảo tàng sống”, lưu giữ tri thức dân gian, nghệ thuật nghi lễ, phong tục rước kiệu và các hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc sắc.
Trong khuôn khổ chương trình, lễ khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo đình Thụy Lôi được tổ chức trang trọng. Đây là công trình kiến trúc nghệ thuật truyền thống, nơi thờ các vị thành hoàng làng và gắn liền với hệ thống truyền thuyết về Vua An Dương Vương.
Không gian thực hành di sản bao gồm hệ thống di tích và cảnh quan văn hóa liên hoàn như đền Sái, cung Kim Khuyết, đình Thụy Lôi, đền Thượng cùng các tuyến rước truyền thống.
Trước khi tu bổ, nhiều hạng mục của đình đã xuống cấp nghiêm trọng do tác động của thời gian và thời tiết.
Dự án trùng tu được triển khai với các hạng mục chính: gia cố hệ thống cột gỗ, thay thế cấu kiện hư hỏng bằng vật liệu phù hợp, đảo và phục hồi mái ngói theo nguyên mẫu truyền thống, chỉnh trang nền sân, hệ thống thoát nước và khuôn viên cảnh quan.
Bên cạnh đó, các đồ thờ tự như hoành phi, câu đối, cửa võng cũng được tôn tạo theo đúng quy cách nghệ thuật cổ, bảo đảm yếu tố thẩm mỹ và giá trị lịch sử.
Công trình được thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước kết hợp xã hội hóa, với sự đóng góp tích cực của Nhân dân và con em quê hương.
Nghi lễ rước ‘Vua giả’ đền Sái là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia.
Quá trình thi công được giám sát chặt chẽ bởi các chuyên gia văn hóa cùng đại diện cộng đồng nhằm giữ gìn tối đa kiến trúc gốc, tránh làm biến dạng giá trị truyền thống của di tích.
Lễ hội đền Sái được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cùng với việc hoàn thành tu bổ đình Thụy Lôi không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của Nhân dân mà còn góp phần củng cố sự gắn kết cộng đồng, nâng cao ý thức gìn giữ di sản.
Các đại biểu nhận định, cụm di tích - lễ hội tại Thư Lâm đang từng bước trở thành điểm đến văn hóa - tâm linh hấp dẫn của Thủ đô, mở ra cơ hội phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn giá trị truyền thống.
