Nghị quyết 10 phù hợp với hành trình nâng chất tăng trưởng của Việt Nam

Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được xây dựng bằng nguồn vốn vay ODA của Nhật Bản

Bốn trụ cột hỗ trợ Việt Nam triển khai Nghị quyết 10

Ông đánh giá thế nào về thông điệp chính sách cốt lõi của Nghị quyết 10-NQ/TW, nhất là chuyển từ thu hút vốn sang phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia?

Là đối tác dài hạn của Việt Nam trong nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) đánh giá cao các thông điệp chính sách cốt lõi của Nghị quyết số 10. Những thông điệp này có sự tương đồng sâu sắc với kinh nghiệm của Nhật Bản trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế để trở thành một quốc gia có thu nhập cao.

Dựa trên kinh nghiệm đó, JICA đã hỗ trợ Việt Nam xây dựng các chính sách công nghiệp chiến lược từ những năm 1990. Song song với quá trình này, JICA đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ và đầu tư nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế, bao gồm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) và ngành công nghiệp hỗ trợ; phát triển nguồn nhân lực; phát triển cơ sở hạ tầng tại các khu công nghệ cao và khu công nghiệp như Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và Khu Công nghiệp Thăng Long I, đồng thời đầu tư vào các sân bay, cảng biển và tuyến đường cao tốc trọng điểm.

Trong thời gian tới, JICA sẽ tích cực thúc đẩy các nỗ lực của Việt Nam trong việc triển khai Nghị quyết này thông qua gói hỗ trợ cải cách toàn diện dựa trên 4 trụ cột chính, bao gồm: (1) Nguồn nhân lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; (2) Sự phát triển của các doanh nghiệp trong nước và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; (3) Môi trường đầu tư; và (4) Cơ sở hạ tầng chiến lược.

Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam

Theo ông, Nghị quyết số 10 có thể tạo ra những kỳ vọng mới nào đối với các nhà đầu tư quốc tế khi Việt Nam ngày càng chú trọng vào nguồn vốn chất lượng cao, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số?

Tôi tin rằng Nghị quyết số 10 được các nhà đầu tư quốc tế đón nhận tích cực, bởi đây được xem là cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc tăng cường quan hệ hợp tác với các doanh nghiệp nước ngoài nhằm chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Việc nhấn mạnh vào nguồn vốn chất lượng cao, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số là hoàn toàn có cơ sở, vì các yếu tố này sẽ cho phép Việt Nam chuyển dịch sang một mô hình tăng trưởng bền vững và có sức cạnh tranh cao hơn, từ đó giúp quốc gia tránh được bẫy thu nhập trung bình.

Nhằm hỗ trợ Việt Nam trong quá trình chuyển từ thu hút đầu tư theo số lượng sang chú trọng chất lượng đầu tư, JICA hiện đang phối hợp với chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh xây dựng bộ hướng dẫn phát triển Khu công nghiệp kiểu mẫu, các Khu công nghiệp thông minh định hướng thân thiện với môi trường và ứng dụng công nghệ thông tin. Chúng tôi hy vọng mô hình này sẽ góp phần thiết lập tiêu chuẩn về chất lượng môi trường mà các dự án đầu tư trong tương lai cần đáp ứng, qua đó hỗ trợ Việt Nam đạt được các mục tiêu đề ra trong Nghị quyết.

Theo ông, cơ chế hỗ trợ gắn với hiệu quả hoạt động và cam kết của nhà đầu tư cần được thiết kế ra sao để vừa khuyến khích nhà đầu tư chiến lược, vừa bảo đảm minh bạch, khả thi và dễ dự báo?

Từ kinh nghiệm triển khai các dự án hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), chúng tôi nhận thấy vẫn còn dư địa để tiếp tục hoàn thiện tính minh bạch và khả năng dự báo, nhất là trong việc tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế và rút ngắn quá trình giải quyết tranh chấp phát sinh giữa các bên liên quan.

Do đó, việc xây dựng một cơ chế giải quyết tranh chấp công bằng, minh bạch, phù hợp với các thông lệ và tiêu chuẩn quốc tế sẽ đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm hiệu quả của quá trình chuyển đổi từ các chính sách ưu đãi dựa trên yếu tố đầu vào sang cơ chế hỗ trợ gắn với kết quả hoạt động và việc thực hiện các cam kết của nhà đầu tư.

Cảng Lạch Huyện, cảng nước sâu phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu khu vực miền Bắc Việt Nam, được xây dựng bằng vốn ODA Nhật Bản theo hình thức hợp tác công – tư (PPP)

Theo ông, đâu là những điểm nghẽn chính đang cản trở các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn nước ngoài?

Có một số điểm nghẽn quan trọng cần được quan tâm. Trước hết, khoảng cách về phương thức quản trị và văn hóa doanh nghiệp giữa các tập đoàn nước ngoài và doanh nghiệp Việt Nam cần được thu hẹp. Trong lĩnh vực này, JICA phối hợp với Viện Phát triển Nguồn nhân lực Việt Nam - Nhật Bản triển khai chương trình đào tạo Keieijuku, tạo cơ hội cho các lãnh đạo và nhà quản lý của doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam tiếp cận và học hỏi phương thức quản trị kiểu Nhật.

Các chương trình như vậy, cùng với sự hiện diện của hơn 600.000 người Việt Nam đang sinh sống và làm việc tại Nhật Bản, đang góp phần thu hẹp những khoảng cách nói trên và thúc đẩy mối quan hệ hợp tác chặt chẽ hơn trong chuỗi cung ứng giữa các doanh nghiệp Nhật Bản và Việt Nam.

Một điểm nghẽn khác là việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và các quyền hợp pháp khác vẫn còn tương đối hạn chế. Bên cạnh việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật thông qua việc ban hành và sửa đổi các đạo luật nền tảng như Bộ luật Dân sự và Bộ luật Tố tụng Hình sự, JICA cũng đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng của Việt Nam trong lĩnh vực bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm sáng chế và nhãn hiệu.

Những nỗ lực chung này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc để từng bước tháo gỡ điểm nghẽn nêu trên, qua đó tăng cường liên kết giữa khu vực doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước như mục tiêu đặt ra trong Nghị quyết.

Tính dự báo chính sách là yếu tố đặc biệt quan trọng

Hiện nay, những yếu tố nào được nhà đầu tư nước ngoài quan tâm nhất đối với môi trường đầu tư của Việt Nam, theo ông?

Dù nhà đầu tư đánh giá cao sự ổn định về chính trị và xã hội của Việt Nam, một số doanh nghiệp cho rằng vẫn có những chính sách tác động bất lợi đến hoạt động kinh doanh được ban hành mà chưa có quá trình tham vấn đầy đủ với cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời thiếu một lộ trình trung hạn rõ ràng. Tính dự báo của chính sách là một yếu tố đặc biệt quan trọng và là một trong những mối quan tâm lớn nhất của các doanh nghiệp nước ngoài.

Những lo ngại tương tự cũng tồn tại đối với lĩnh vực thủ tục hành chính. JICA sẽ hỗ trợ các nỗ lực của Việt Nam trong việc cải thiện thủ tục hành chính ở cấp địa phương thông qua phát triển nguồn nhân lực, dựa trên kinh nghiệm lâu năm của Nhật Bản với mô hình quản trị địa phương có nhiều điểm tương đồng.

Các yếu tố về hạ tầng như logistics và năng lượng xanh nhìn chung đã có những bước phát triển nhanh chóng, và JICA tự hào đã đóng góp vào những thành tựu đó. Trong thời gian tới, JICA sẽ tiếp tục hỗ trợ lĩnh vực này cả về mặt kỹ thuật và tài chính thông qua gói hỗ trợ cải cách dựa trên bốn trụ cột. Trước những diễn biến gần đây tại Trung Đông, JICA cũng đang xem xét các phương án hỗ trợ nâng cao năng lực hệ thống dự trữ dầu mỏ của Việt Nam như một phần của gói hỗ trợ này.

Phát triển nhân lực chất lượng cao để đón dòng vốn công nghệ lõi

Từ góc độ cạnh tranh thu hút FDI trong khu vực, Việt Nam cần ưu tiên cải thiện những yếu tố nào để thu hút thêm các dự án về công nghệ lõi, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), hoặc các dự án mang lại giá trị gia tăng cao khác?

Để duy trì và tăng cường lợi thế cạnh tranh trong cuộc đua thu hút FDI ở cấp khu vực, Việt Nam cần khẩn trương khai thác và phát huy toàn diện lực lượng lao động trẻ và tài năng của mình. Mục tiêu này đòi hỏi những cải cách mạnh mẽ và quyết đoán, bao gồm các nội dung liên quan đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (Nghị quyết 57) cũng như giáo dục và đào tạo (Nghị quyết 71).

Việc tăng cường các liên kết về đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam và Nhật Bản sẽ đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của Việt Nam. Đặc biệt, JICA sẽ thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược như công nghệ bán dẫn, trong đó Trường Đại học Việt Nhật đã triển khai chương trình đào tạo cử nhân mới về lĩnh vực này từ năm ngoái.

Song song với đó, JICA đang chuẩn bị hỗ trợ các cải cách chính sách của Việt Nam trong lĩnh vực AI và chuyển đổi số thông qua một khoản vay hỗ trợ chính sách mới, vận hành dưới một khung hợp tác toàn diện với các bên liên quan từ phía Nhật Bản. Sáng kiến này không chỉ góp phần đẩy nhanh quá trình phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn củng cố vị thế của Việt Nam như một trung tâm đổi mới sáng tạo và điểm đến của các dòng vốn đầu tư chất lượng cao trong khu vực.

Sinh viên Trường Đại học Cần Thơ thực hiện thí nghiệm tại phòng thí nghiệm do JICA tài trợ

Xin trân trọng cảm ơn ông!