Nghị quyết 57-NQ/TW: Công nghệ thay đổi cách vận hành lưới điện miền Trung

Tận mắt chứng kiến những thao tác tại các trung tâm điều khiển thông minh và trạm biến áp không người trực ở miền Trung, chúng tôi ghi nhận rõ bước chuyển mình mạnh mẽ của ngành điện trong ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Qua đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang từng bước được hiện thực hóa trong thực tiễn, đồng thời cho thấy bước đi vững chắc của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) trong quá trình hiện đại hóa ngành điện.

*Lời giải bài toán không gian đô thị và tinh gọn bộ máy

Từ định hướng chung của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), các đơn vị thành viên của Tổng công ty Điện lực miền Trung (EVNCPC) đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong vận hành và quản lý lưới điện. Ghi nhận tại Đà Nẵng, Quảng Trị và Huế cho thấy những chuyển biến rõ nét trong quá trình này.

Thực tế triển khai tại các đô thị trọng điểm như Đà Nẵng cho thấy, tốc độ đô thị hóa nhanh đặt ra bài toán về quỹ đất cho hạ tầng điện, trong khi yêu cầu tinh gọn bộ máy và nâng cao năng suất lao động ngày càng cao. Để giải quyết những yêu cầu này, Công ty Điện lực Đà Nẵng - đơn vị trực thuộc EVNCPC đã đưa nhiều giải pháp công nghệ vào vận hành đồng bộ.

Ông Phạm Tuấn Vũ, Phó Trưởng Xí nghiệp Lưới điện cao thế Đà Nẵng, giới thiệu về trạm GIS 110 kV Chi Lăng, trạm GIS đầu tiên của EVNCPC tại Đà Nẵng với phóng viên TTXVN. Ảnh: Văn Giáp/Bnews/TTXVN

Ghi nhận tại Xí nghiệp Lưới điện cao thế Đà Nẵng (Công ty Điện lực Đà Nẵng), ông Phạm Tấn Vũ, Phó Trưởng xí nghiệp cho biết, đơn vị đang vận hành đồng bộ hệ thống trạm 110 kV không người trực. Tiêu biểu là trạm 110 kV Chi Lăng - trạm GIS đầu tiên của EVNCPC tại Đà Nẵng. Sử dụng công nghệ thiết bị đóng cắt cách điện khí SF6 trên diện tích chỉ khoảng 1.700 m², chưa tới một nửa so với trạm truyền thống, trạm GIS không chỉ giải quyết bài toán không gian chật hẹp trong khu dân cư mà còn giúp tinh gọn bộ máy vận hành. Nhân sự của mỗi tổ nay có thể quản lý an toàn từ 5 đến 7 trạm, qua đó tối ưu hóa nguồn lao động.

Không chỉ ở lưới điện cao thế, việc vận hành hệ thống điều khiển và điều độ phân phối tại các địa phương cũng đang có những thay đổi rõ nét nhờ tự động hóa.

Tại Quảng Trị, công suất phụ tải tăng trên 30% trong những tháng cao điểm hè năm nay, tạo áp lực lớn đối với công tác vận hành hệ thống điện. Ông Trang Hiếu Tân, Phó phòng Điều độ Công ty Điện lực Quảng Trị nhớ lại: “Trước năm 2016, mọi thao tác đóng cắt và xác minh sự cố đều phải làm thủ công, phụ thuộc hoàn toàn vào nhân viên hiện trường nên mất rất nhiều thời gian di chuyển và xử lý”.

Trung tâm điều khiển Công ty Điện lực Huế. Ảnh: Văn Giáp/Bnews/vnanet.vn

Sự thay đổi mang tính bước ngoặt đến khi hệ thống tự động hóa và điều khiển từ xa được đưa vào vận hành. Kỹ sư Hồ Thanh Bình, đồng nghiệp cùng phòng chia sẻ: “Nhờ tích hợp hệ thống SCADA và DMS, khi xảy ra sự cố trên lưới, hệ thống sẽ tự động cảnh báo, giúp chúng tôi nhanh chóng khoanh vùng và xử lý chỉ trong vòng khoảng 5 phút, hạn chế tối đa thời gian mất điện và nâng cao độ tin cậy cung cấp điện cho khách hàng”.

Tại Huế, công nghệ điều khiển xa cũng đang được ứng dụng trong quản lý lưới điện. Ông Lê Tấn Phước, Phó Trưởng đơn vị phụ trách mảng kỹ thuật của Điện lực khu vực Phú Vang (Công ty Điện lực Huế) cho biết, đơn vị đã đầu tư các trang thiết bị có kết nối điều khiển xa từ trung tâm điều khiển. Khi xảy ra sự cố, hệ thống giúp cô lập điểm sự cố và khôi phục điện cho khách hàng nhanh chóng, đồng thời nâng cao tính linh hoạt trong vận hành lưới điện.

*Đầu tư hạ tầng gắn với ứng dụng công nghệ

Bên cạnh ứng dụng công nghệ trong vận hành, yêu cầu đón đầu các không gian phát triển kinh tế mới cũng đòi hỏi ngành điện tập trung nguồn lực đầu tư hạ tầng đồng bộ.

Trao đổi về định hướng phát triển hạ tầng lưới điện tại Đà Nẵng, ông Võ Văn Phương, Trưởng phòng Kỹ thuật, Công ty Điện lực Đà Nẵng, cho biết thành phố đối mặt với thách thức lớn khi 72% diện tích là đồi núi nhưng phải phục vụ tới khoảng 900.000 khách hàng; trong đó, tỷ trọng tiêu dùng dân cư tăng trưởng mạnh. Để đáp ứng các chỉ đạo của EVN và chuẩn bị phương án cấp điện tối ưu cho những động lực tăng trưởng mới của Đà Nẵng như Trung tâm Tài chính Quốc tế hay hạ tầng cảng Liên Chiểu, đơn vị đang bám sát quy hoạch, đẩy mạnh đầu tư các công trình trọng điểm như trạm 110 kV Phong Nam, Đông Giang, Đông Nối, Tây Phước.

Trung tâm điều khiển Công ty Điện lực TP Đà Nẵng (EVNCPC). Ảnh: Văn Giáp/Bnews/vnanet.vn

Song song với đầu tư hạ tầng, công tác kiểm tra, bảo dưỡng cũng được chuyển dịch theo hướng hiện đại. Đơn vị đang ứng dụng các công nghệ kiểm tra lưới điện thường xuyên như công nghệ chẩn đoán, camera nhiệt, thiết bị đo phóng điện cục bộ (PD), flycam, kết hợp tăng cường đội sửa chữa lưới điện nóng (Hotline) để xử lý sự cố mà không làm gián đoạn việc cung cấp điện cho người dân và doanh nghiệp.

Tại Huế, quá trình này đang được mở rộng từ tự động hóa sang nghiên cứu, phát triển các thiết bị có khả năng giám sát thông minh. Công ty Điện lực Huế đã nghiên cứu và phát triển đề tài robot tự hành tại các trạm biến áp không người trực.

Theo ông Hồ Đức Phương, Phó trưởng phòng Điều độ Công ty Điện lực Huế, hệ thống robot được cấu hình chạy tự động để kiểm tra định kỳ hoặc điều khiển linh hoạt từ trung tâm và tại chỗ, với chức năng giám sát thông minh nhằm phát hiện sớm những bất thường của thiết bị như tăng nhiệt độ mối nối hoặc các tiếp xúc cao. Khi phát hiện sự cố, robot sẽ tự động gửi cảnh báo về trung tâm điều khiển để điều độ viên kịp thời đưa ra phương án xử lý, giúp khắc phục nhanh chóng và đảm bảo cung cấp điện ổn định. Đề tài dự kiến được Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) nghiệm thu vào cuối tháng 8 để đưa vào vận hành thực tế tại các trạm biến áp.

Ông Hồ Đức Phương, Phó trưởng phòng Điều độ Công ty Điện lực Huế chia sẻ với phóng viên TTXVN về hệ thống robot sắp được EVN nghiệm thu. Ảnh Mai Phương/Bnews/TTXVN

Thực tế, để cụ thể hóa các định hướng chiến lược về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, toàn Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các đơn vị thành viên đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trọng tâm. Từ cấp Tập đoàn, các cơ chế khuyến khích đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D), mô hình liên kết giữa “EVN - nhà khoa học - cơ sở đào tạo” đến việc tự chủ chế tạo các thiết bị điện mới đều được đẩy mạnh. Những định hướng lớn đó đã được hiện thực hóa bằng các mô hình điểm và giải pháp kỹ thuật thiết thực ngay tại cơ sở.

Những đổi thay từ trạm GIS không người trực giữa lòng Đà Nẵng, hệ thống SCADA/DMS tại Quảng Trị, thiết bị điều khiển xa tại Huế đến robot tự hành, IoT và trí tuệ nhân tạo cho thấy sự chuyển dịch rõ nét trong phương thức vận hành của ngành điện miền Trung. Việc ứng dụng khoa học công nghệ không chỉ giúp các đơn vị tối ưu hóa bộ máy, rút ngắn thời gian xử lý sự cố mà còn từng bước hình thành phương thức quản lý dựa trên tự động hóa, kết nối và giám sát thông minh. Đây là những bước đi cụ thể trong quá trình hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW, góp phần xây dựng hạ tầng năng lượng hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội ngày càng cao của các địa phương trong khu vực.