Nghị quyết 57-NQ/TW: Thể chế tạo nền tảng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Nhiều công nghệ mới được giới thiệu và trưng bày tại Hội nghị Thượng đỉnh Đổi mới Sáng tạo Việt Nam 2026 (VIS 2026).

Nhận định về những chuyển biến của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), cho rằng Việt Nam đang bước sang giai đoạn mới; trong đó, trọng tâm không chỉ dừng ở khởi nghiệp mà hướng tới làm chủ công nghệ và thương mại hóa sản phẩm.

Theo ông Võ Xuân Hoài, bước ngoặt lớn nhất trong thời gian qua nằm ở thể chế. Việt Nam đã ban hành các chủ trương, chính sách quan trọng, trong đó có Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam. Các chủ trương này tiếp tục được thể chế hóa, tạo hành lang pháp lý để thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh thể chế, Việt Nam đã chuẩn bị nguồn nhân lực với quy mô và chất lượng ngày càng đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển hệ sinh thái. Nhận thức về đổi mới sáng tạo cũng lan rộng từ doanh nghiệp, trường đại học đến các nhà sáng chế, viện nghiên cứu và người dân.

Hoạt động đổi mới sáng tạo ngày càng đi sâu vào các tổ chức và cộng đồng nghiên cứu. Theo ông Hoài, những chuyển biến này góp phần vào tăng trưởng kinh tế và thể hiện qua Chỉ số Đổi mới sáng tạo Toàn cầu (GII), khi Việt Nam tăng một bậc so với năm trước, lên vị trí 44/139 quốc gia và nền kinh tế.

Việt Nam cũng từng bước hình thành hệ sinh thái lấy doanh nghiệp làm trung tâm, với sự tham gia của các trung tâm đổi mới sáng tạo từ Trung ương đến địa phương và NIC. Mạng lưới này tạo điều kiện kết nối doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu, chuyên gia và các nguồn lực đầu tư.

Trong quá trình xây dựng hệ sinh thái công nghệ, NIC tập trung vào những lĩnh vực có tiềm năng tạo tác động lớn như thiết bị bay không người lái (UAV), robot, công nghệ lượng tử, an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn.

Cùng với đó, NIC kết nối doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu với các nguồn lực trong và ngoài nước, qua đó, hỗ trợ các đơn vị tiếp cận công nghệ, chuyên gia và cơ hội hợp tác. Các trường đại học và doanh nghiệp cũng tham gia sâu hơn vào nghiên cứu, tạo lập bản quyền, sở hữu trí tuệ và đưa sản phẩm công nghệ vào thực tế.

Cùng với kết nối nguồn lực, NIC triển khai các dịch vụ đổi mới sáng tạo, ươm tạo và tăng tốc doanh nghiệp tại các cơ sở của mình. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp rút ngắn khoảng cách với thị trường và tăng khả năng tiếp cận nhà đầu tư.

“Đặc biệt, thay vì các doanh nghiệp phải đi một mình, NIC cùng các đơn vị đồng hành ngay từ đầu để giải quyết các khó khăn, đưa giải pháp công nghệ (như AI, robot...) ứng dụng vào các tập đoàn, địa phương và nền kinh tế”, ông Võ Xuân Hoài cho biết.

Dây chuyền sản xuất hiện đại ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm tại Khu công nghiệp TMTC thuộc Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài, xã Bến Cầu, tỉnh Tây Ninh. Ảnh: Minh Phú – TTXVN

Tuy nhiên, theo Phó Giám đốc NOC, để kết nối hiệu quả các tập đoàn lớn, trường đại học, viện nghiên cứu và quỹ đầu tư quốc tế, trước hết cần xác định rõ những bài toán thực tế mà nền kinh tế đang cần giải quyết.

Theo đó, để giải quyết từng bài toán, NIC cùng các bên liên quan trực tiếp hình thành nên các bài toán thực tế rất cụ thể. Từ đó, xác định chính xác cần nguồn lực nào và những bên nào tham gia phối hợp.

Trong lĩnh vực bán dẫn và AI, NIC xác định những công đoạn Việt Nam ưu tiên phát triển, sau đó kết nối với Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và các chuyên gia trên toàn cầu để sàng lọc, lựa chọn giải pháp phù hợp. Quá trình này hướng đến hỗ trợ doanh nghiệp, thu hút nguồn lực quốc tế và kết nối doanh nghiệp công nghệ lớn trên thế giới với doanh nghiệp Việt Nam.

 Cách tiếp cận dựa trên bài toán thực tế cũng được NIC áp dụng trong việc thu hút chuyên gia, trí thức kiều bào và nhân tài công nghệ quốc tế. Hiện, NIC đã xây dựng Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và Chuyên gia tại 22 quốc gia và vùng lãnh thổ, với 15 mạng lưới đổi mới sáng tạo. Trong đó có 5 mạng lưới tập trung vào các ngành công nghệ chiến lược gồm bán dẫn, AI, UAV/robot, công nghệ lượng tử và an ninh mạng.

“Thông qua mạng lưới này, NIC phối hợp với các cơ quan Trung ương, địa phương và doanh nghiệp để tập hợp các bài toán, thách thức thực tiễn cần xử lý và gửi đến các chuyên gia, trí thức kiều bào. Việc đặt ra các bài toán cụ thể để cùng nhau giải quyết sẽ tạo ra sự gắn kết bền vững, thiết thực và lâu dài giữa lực lượng trong nước và ngoài nước, thay vì chỉ dừng lại ở các hoạt động giao lưu, mời gọi mang tính sự kiện như trước đây.”

Từ nền tảng thể chế, nguồn nhân lực và mạng lưới kết nối ngày càng mở rộng, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn chú trọng hơn đến công nghệ chiến lược, sở hữu trí tuệ và khả năng thương mại hóa. Việc gắn đổi mới sáng tạo với những bài toán cụ thể của doanh nghiệp, địa phương và nền kinh tế được kỳ vọng tạo thêm động lực để công nghệ Việt Nam đi sâu vào thực tiễn.