Nghị quyết số 79-NQ/TW: Tái định vị 'đầu tàu' doanh nghiệp nhà nước.Bài cuối: 'Cởi trói' để bứt phá

“Cởi trói” để doanh nghiệp nhà nước bứt phá. Ảnh: ST

Gỡ “nút thắt” thể chế…

Đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, góp phần bảo đảm các cân đối lớn, ổn định kinh tế vĩ mô, thực hiện những nhiệm vụ chiến lược mà các thành phần kinh tế khác chưa hoặc không thể đảm nhận, song các DNNN hiện đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn, cần phải đổi mới để thích ứng cả về tư duy phát triển lẫn phương thức quản trị. Theo các chuyên gia, một trong những thách thức lớn đối với DNNN hiện nay là các rào cản về thể chế và môi trường chính sách.

Thực tiễn cho thấy, một số quy định pháp luật còn chồng chéo, ranh giới giữa rủi ro kinh doanh và vi phạm chưa được phân định minh bạch; vì vậy, người quản lý doanh nghiệp thường có xu hướng chọn sự an toàn, cố gắng né tránh rủi ro thay vì chủ động đổi mới. Điều này dẫn đến hoạt động của nhiều DNNN chưa thực sự hiệu quả, có thể bỏ lỡ các cơ hội đầu tư, phát triển, mở rộng quy mô, khó phát huy vai trò tiên phong, dẫn dắt.

Chia sẻ câu chuyện của doanh nghiệp, ông Lê Quang Vũ - Ủy viên Hội đồng thành viên Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) - cho biết, trong thời gian dài, doanh nghiệp rơi vào tình trạng “tắc nghẽn về thể chế và nguồn lực”. Bước ngoặt chỉ thực sự đến khi Quốc hội thông qua chủ trương tăng vốn điều lệ cho VEC. Sau khi hoàn tất thủ tục, vốn điều lệ của doanh nghiệp tăng lên gần 40.000 tỷ đồng, qua đó năng lực triển khai các dự án được cải thiện rõ rệt. Từ thực tế này, ông cho rằng cơ chế cần tạo điều kiện để DNNN có đủ năng lực cạnh tranh thực sự. Đồng thời, các doanh nghiệp phải chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo”, từ đó mới có thể phát huy vai trò tiên phong, mở đường và dẫn dắt phát triển.

Nhìn nhận rõ thực trạng này, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy trong lãnh đạo, chỉ đạo; chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, quản trị hiện đại, hành động quyết liệt. Đồng thời, chú trọng hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt về thể chế; thực hiện pháp luật nghiêm minh, hiệu lực, hiệu quả; tăng cường kỷ luật - kỷ cương, phù hợp với các cam kết quốc tế.

Trao quyền nhưng không buông lỏng kiểm soát

Cùng với việc tháo gỡ các rào cản để doanh nghiệp phát triển, việc tăng cường kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu quả giám sát và bảo đảm tính minh bạch trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước vẫn là yêu cầu xuyên suốt. Bởi thực tế cho thấy, bên cạnh những đóng góp quan trọng cho nền kinh tế, khu vực DNNN vẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập. Một số vụ việc vi phạm trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước đã gây thiệt hại lớn, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp cũng như niềm tin của xã hội.

Nhận diện rõ thực trạng này, Nghị quyết 79-NQ/TW yêu cầu thiết lập hệ thống kiểm tra, kiểm soát nội bộ có hiệu quả trong việc phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật; kiên quyết thay thế, miễn nhiệm những người thiếu trách nhiệm, yếu kém để xảy ra thất thoát, lãng phí, gây ảnh hưởng tiêu cực, làm trì trệ, kìm hãm sự phát triển và hiệu quả hoạt động của DNNN; và “xử lý nghiêm, kịp thời các vụ việc gây thất thoát, lãng phí, tiêu cực, bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa từ sớm, từ xa”.

Đặc biệt, trong bối cảnh Nhà nước hướng tới trao quyền chủ động, giao nhiều nguồn lực để doanh nghiệp chủ động tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh và DNNN được khuyến khích tiên phong đầu tư vào các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, Nghị quyết 79-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu tăng cường vai trò lãnh dẫn của Đảng; nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với kinh tế nhà nước, nhất là trong định hướng sử dụng nguồn lực và tổ chức thực hiện. Đồng thời, thực hiện phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát; tăng cường công khai, minh bạch; phát huy quyền tự chủ gắn với tự chịu trách nhiệm; đề cao trách nhiệm giải trình; chú trọng phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong quản lý, hoạt động…

Theo các chuyên gia, quan điểm này cho thấy, trao quyền không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Ngược lại, khi quyền chủ động được mở rộng hơn, yêu cầu về minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng nguồn lực công cũng phải đặt ra cao hơn. “Trong quá trình đó, vai trò của các cơ quan thanh tra, kiểm tra, giám sát, đặc biệt là Kiểm toán nhà nước, tiếp tục có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ tài chính công, tài sản công; kịp thời phát hiện nguy cơ thất thoát, lãng phí và kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý” - chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh. TS. Vũ Văn Ngọc (Đại học Kinh tế Quốc dân) cũng nhìn nhận trong giai đoạn mới, hoạt động của DNNN cần được minh bạch hóa qua việc công khai mục tiêu đầu tư, chiến lược phát triển và những dự báo rủi ro; tăng cường giám sát của xã hội, nhà đầu tư và cơ quan kiểm toán.

Khẩn trương đưa nghị quyết vào cuộc sống

Nghị quyết 79-NQ/TW không chỉ đặt ra yêu cầu cải cách DNNN, mà còn tạo ra một sự dịch chuyển quan trọng trong tư duy quản trị: từ quản lý doanh nghiệp sang quản trị toàn bộ tài sản và nguồn lực mà Nhà nước nắm giữ. Trong cách tiếp cận này, DNNN trở thành một cấu phần trong tổng thể kinh tế nhà nước. Với tinh thần đó, Chính phủ đã khẩn trương cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu và giải pháp bằng Nghị quyết số 29/NQ-CP ngày 24/02/2026 về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 79-NQ/TW. Đây là bước triển khai quan trọng nhằm nhanh chóng đưa Nghị quyết vào thực tiễn, bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện từ Trung ương đến địa phương.

Các chuyên gia cho rằng, Chương trình hành động đã thể hiện rõ quyết tâm của Chính phủ trong việc đề ra và triển khai thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp nhằm tạo đột phá trong phát triển DNNN. Điều đáng chú ý là các nhiệm vụ đều được gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị, thời hạn hoàn thành rõ ràng, kết quả được định lượng cụ thể bằng các tiêu chí dễ theo dõi, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện. Tinh thần khẩn trương, quyết liệt đó còn thể hiện rõ tại những buổi làm việc của Chính phủ với các DNNN gần đây, trọng tâm là việc phân loại và cơ cấu lại vốn nhà nước, cũng như cơ cấu lại, tinh gọn các DNNN để đảm bảo hoạt động hiệu lực, hiệu quả...

Để Nghị quyết 79-NQ/TW thực sự đi vào cuộc sống, TS. Trần Hải Linh - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam - Hàn Quốc đề xuất cần sớm thể chế hóa bằng các luật, nghị định và cơ chế đặc thù. Trong đó, bảo đảm rõ quyền, rõ trách nhiệm; hoàn thiện mô hình đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước theo hướng thống nhất, chuyên nghiệp. Ngoài ra, cần chuyển từ mô hình quản lý hành chính sang quản trị theo hiệu quả và cơ chế thị trường… Còn theo TS. Nguyễn Như Quỳnh - Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế, Bộ Tài chính, điều quan trọng hơn cả, để triển khai Nghị quyết hiệu quả, cần có đội ngũ cán bộ đủ tâm, đủ tầm, am hiểu thị trường, có tư duy đổi mới, dám làm, dám chịu trách nhiệm và được bảo vệ khi thực hiện. “Chỉ khi con người được đặt vào vị trí trung tâm của cải cách thì nghị quyết mới không dừng lại ở văn bản, mà trở thành những hành động cụ thể, tạo ra chuyển biến tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước” - ông Quỳnh chia sẻ.

Khi những rào cản về thể chế, cơ chế quản trị được tháo gỡ; quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát hiệu quả, DNNN sẽ có thêm động lực để đổi mới, sáng tạo và bứt phá. Đó không chỉ là sự chuyển mình của một khu vực kinh tế quan trọng, mà còn là sự khơi thông nguồn lực chiến lược, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước nhanh, bền vững trong giai đoạn mới./.