Tăng trưởng cao nhưng vẫn còn những 'nút thắt' cần tháo gỡ

Nhập siêu trở lại và ảnh hưởng tới cấu trúc tăng trưởng

Tăng trưởng GDP quý I đạt 7,83%, vốn FDI thực hiện đạt gần 10 tỷ USD, sản xuất công nghiệp, xuất khẩu tăng mạnh và du lịch tiếp tục phục hồi là những điểm sáng nổi bật. Song theo các chuyên gia, để duy trì đà tăng trưởng trong trung và dài hạn, nền kinh tế cần giải quyết những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm, từ chất lượng tăng trưởng, khả năng hấp thụ vốn đến năng lực tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp trong nước.

Phiên thảo luận “Vĩ mô 2026 - Việt Nam trước các cú sốc bên ngoài và cơ hội bên trong” thuộc khuôn khổ Vietnam Investment Forum - Summer Summit

Một trong những nội dung được các chuyên gia đặc biệt quan tâm là diễn biến nhập siêu trong những tháng đầu năm.

Theo TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, hiện tượng nhập siêu năm nay không hoàn toàn bất ngờ. Ông cho biết qua theo dõi số liệu những năm gần đây, mặc dù tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng nhưng mức thặng dư thương mại đã có xu hướng thu hẹp dần trước khi chuyển sang nhập siêu trong năm nay. Vị Đại biểu Quốc hội cho rằng có thể có những yếu tố mang tính thời điểm, như việc doanh nghiệp tăng nhập khẩu nguyên liệu để phục vụ sản xuất và xuất khẩu. Tuy nhiên, theo ông, đây là vấn đề cần được nhìn nhận trong dài hạn và đòi hỏi những giải pháp mang tính căn cơ.

Quan sát diễn biến thu hút đầu tư nước ngoài thời gian qua, ông Nguyễn Duy Linh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), cho rằng bức tranh FDI đang tồn tại cả những tín hiệu tích cực lẫn những vấn đề cần được giải quyết.

Việc dòng vốn FDI tiếp tục chảy mạnh vào lĩnh vực chế biến, chế tạo cho thấy Việt Nam vẫn giữ vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, mức độ lan tỏa của khu vực FDI tới doanh nghiệp trong nước vẫn còn khiêm tốn khi tỷ lệ nội địa hóa chưa cao và doanh nghiệp Việt Nam chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Theo ông Linh, điều cần quan tâm không chỉ là khả năng thu hút FDI mà còn là năng lực hấp thụ nguồn vốn này. Muốn vậy, doanh nghiệp trong nước cần được hỗ trợ nâng cao năng suất, năng lực quản trị, phát triển công nghiệp hỗ trợ và đẩy mạnh đổi mới công nghệ.

Các chuyên gia cho rằng bài toán lớn của nền kinh tế hiện nay không còn đơn thuần là thu hút thêm vốn đầu tư, mà là làm sao để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn và giảm dần sự phụ thuộc vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài.

Tiền không thiếu, nhưng nền kinh tế cần là khả năng hấp thụ vốn

Bên cạnh câu chuyện thương mại và FDI, một nghịch lý khác của nền kinh tế cũng được đặt ra tại diễn đàn: nguồn lực không thiếu nhưng tốc độ luân chuyển vốn còn chậm.

Theo ông Nguyễn Duy Linh, nghịch lý hiện nay là tín dụng trong nền kinh tế ở mức cao nhưng tốc độ luân chuyển vốn vẫn chậm. Ông dẫn số liệu cho thấy thu ngân sách 5 tháng đầu năm đạt khoảng 53% dự toán, trong khi chi ngân sách mới ở mức khoảng 22%, phản ánh lượng nguồn lực tài chính vẫn còn khá lớn trong nền kinh tế.

Theo ông Linh, một phần dòng tiền đang nằm ở các tài sản có tính thanh khoản thấp và các dự án chưa được tháo gỡ vướng mắc pháp lý. Bên cạnh đó, trước những biến động từ môi trường bên ngoài, nhiều doanh nghiệp vẫn lựa chọn tâm thế phòng thủ thay vì mở rộng đầu tư.

“Vấn đề không phải nền kinh tế có thiếu tiền hay không, mà là tiền có đến được nơi cần đến hay không”, ông Linh nhấn mạnh.

TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI, Đại biểu Quốc hội khóa XVI

Từ bình diện chính sách, TS. Phan Đức Hiếu cho biết mục tiêu giải ngân đầu tư công năm nay vẫn là nhiệm vụ rất thách thức. Theo ông, qua quá trình khảo sát tại nhiều địa phương, một trong những khó khăn phổ biến hiện nay là sự sẵn có của nguồn nguyên vật liệu phục vụ thi công, đặc biệt là cát đắp và vật liệu san lấp. Bên cạnh đó, biến động giá nguyên vật liệu cũng tạo áp lực đối với các nhà thầu. Nhiều địa phương kiến nghị cần có cơ chế điều chỉnh đơn giá kịp thời hơn, đồng thời xem xét các giải pháp hỗ trợ đối với những gói thầu chịu tác động mạnh từ việc tăng chi phí đầu vào.

Cùng bàn luận về vấn đề này, ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, đánh giá đầu tư công vẫn là động lực tăng trưởng có tính chủ động cao nhất trong bối cảnh hiện nay. Theo ông Thành, nếu tỷ lệ giải ngân đạt khoảng 95% kế hoạch năm, đầu tư công vẫn có thể tạo ra tác động tích cực đáng kể đối với tăng trưởng kinh tế, đồng thời bù đắp một phần những bất định từ môi trường bên ngoài.

Các chuyên gia cũng cho rằng để khơi thông dòng vốn, cần đồng thời thực hiện nhiều giải pháp như thúc đẩy giải ngân đầu tư công, tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý cho dự án và phát triển mạnh thị trường vốn nhằm chia sẻ gánh nặng cung ứng vốn cho nền kinh tế.

Nhìn rộng hơn, tăng trưởng cao vẫn là mục tiêu quan trọng của Việt Nam trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, những thách thức được chỉ ra tại diễn đàn cho thấy chất lượng tăng trưởng mới là yếu tố quyết định sức bền của nền kinh tế. Khi các điểm nghẽn về hấp thụ vốn, liên kết doanh nghiệp nội địa và hiệu quả đầu tư được tháo gỡ, dư địa phát triển của nền kinh tế sẽ còn rộng mở hơn rất nhiều.