Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam: Bài 1 - Yêu cầu cấp bách

Những điểm nghẽn đặt ra yêu cầu phải có chính sách đột phá

Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22.8.2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới đã đặt ra những mục tiêu và định hướng lớn, yêu cầu đổi mới mô hình phát triển, nâng cao chất lượng sản phẩm, sức cạnh tranh, phát huy giá trị văn hóa, huy động nguồn lực và mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp, cộng đồng.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, việc thể chế hóa các chủ trương của Đảng cần được triển khai kịp thời, trong đó tập trung lựa chọn những vấn đề còn vướng mắc, bất cập thuộc thẩm quyền của Quốc hội để có giải pháp tháo gỡ.

Đây cũng là yêu cầu xuất phát từ thực tiễn phát triển của ngành du lịch, khi nhiều điểm nghẽn về cơ chế, chính sách, nguồn lực đầu tư và năng lực cạnh tranh vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI

Mặc dù năng lực cạnh tranh chung của du lịch Việt Nam những năm gần đây đã được cải thiện, một số chỉ số quan trọng vẫn nằm ở thứ hạng thấp trong bảng xếp hạng quốc tế.

Cụ thể, chỉ số hạ tầng và dịch vụ du lịch xếp hạng 74/110; chỉ số bền vững về môi trường xếp hạng 76/110; chỉ số mức độ ưu tiên cho du lịch xếp hạng 97/110 và chỉ số tác động kinh tế - xã hội của du lịch xếp hạng 106/110. Đáng chú ý, chỉ số mức độ ưu tiên cho du lịch đã giảm 6 bậc so với năm 2024. Các thứ hạng này thuộc Bộ chỉ số Phát triển du lịch và lữ hành (TTDI) 2026.

Những con số này cho thấy chính sách đầu tư và mức độ bảo đảm nguồn ngân sách cho phát triển du lịch chưa đủ mạnh, trong khi yêu cầu nâng cao chất lượng hạ tầng, dịch vụ và tính bền vững ngày càng cấp thiết. Nếu không có những cơ chế đủ sức tạo chuyển biến, việc nâng cao năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam sẽ gặp nhiều khó khăn.

Một vấn đề khác là năng lực của cộng đồng doanh nghiệp du lịch chưa tương xứng với yêu cầu phát triển. Hiện chỉ có khoảng 15% doanh nghiệp du lịch lớn; số tập đoàn, tổng công ty có thương hiệu mạnh, sức cạnh tranh quốc tế còn ít, trong khi phần lớn doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ.

Nhóm doanh nghiệp này gặp khó khăn trong tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi, nhiều lĩnh vực chưa có chính sách ưu đãi cụ thể dành riêng cho doanh nghiệp du lịch.

Hạn chế về nguồn lực khiến doanh nghiệp khó có thể đồng thời đầu tư kết nối, hoàn thiện hạ tầng đến các khu du lịch quốc gia, điểm du lịch và nghiên cứu, ứng dụng công nghệ mới để phát triển sản phẩm.

Mặc dù năng lực cạnh tranh chung của du lịch Việt Nam những năm gần đây đã được cải thiện, một số chỉ số quan trọng vẫn nằm ở thứ hạng thấp trong bảng xếp hạng quốc tế

Đây là một trong những nguyên nhân khiến việc hình thành các tập đoàn, tổng công ty du lịch có thương hiệu mạnh, đủ sức cạnh tranh quốc tế chưa đạt được như kỳ vọng.

Trong khi đó, mục tiêu đến năm 2030 đặt ra yêu cầu phát triển mạnh 3 cực tăng trưởng du lịch Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng; 10 trung tâm du lịch trọng điểm; 20 khu du lịch quốc gia và 15 tập đoàn, tổng công ty du lịch có thương hiệu mạnh, sức cạnh tranh quốc tế. Tuy nhiên, hiện mới có 10 khu du lịch quốc gia đáp ứng các điều kiện cơ bản để được cấp có thẩm quyền công nhận.

Các cực tăng trưởng, trung tâm du lịch, khu du lịch quốc gia và những địa điểm có tiềm năng phát triển thành khu du lịch quốc gia được xác định trong Quy hoạch hệ thống du lịch Việt Nam thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 đều cần thêm chính sách và nguồn lực để thu hút đầu tư vào kết cấu hạ tầng, các dự án du lịch chất lượng cao, dự án du lịch động lực và dự án du lịch động lực mang tính chiến lược.

Cùng với đó là những hạn chế về nguồn nhân lực chất lượng cao và các đường bay trực tiếp đến thị trường nguồn.

Đáng chú ý, trong bối cảnh du lịch được xác định là một trong những lĩnh vực quan trọng góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước, mục tiêu đến năm 2030 đón gấp đôi lượng khách so với năm 2025, đóng góp từ 10-12% GDP càng đặt ra yêu cầu phải sớm có những giải pháp đủ mạnh.

Những cơ chế, chính sách hiện hành chưa thực sự tạo được động lực tương xứng để thu hút đầu tư, phát triển doanh nghiệp, mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch.

Qua rà soát, nhiều cơ chế, chính sách hiện chưa được quy định hoặc đã có quy định nhưng chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ, còn vướng mắc và chưa đủ mạnh để khơi thông nguồn lực phát triển.

Các chính sách hỗ trợ đã được quy định trong pháp luật về đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, thuế thu nhập doanh nghiệp cũng như một số nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa, phát triển kinh tế tư nhân, nhưng phần lớn doanh nghiệp du lịch chưa thuộc đối tượng được hưởng các chính sách ưu đãi tương ứng.

Từ thực tiễn đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đã xác định một số nhóm vấn đề cần ưu tiên giải quyết, gồm: chính sách ưu đãi đầu tư, thuế đủ mạnh để thu hút các dự án du lịch động lực có khả năng dẫn dắt, lan tỏa; hỗ trợ phát triển doanh nghiệp và mở rộng thị trường khách du lịch; hỗ trợ các mô hình kinh doanh du lịch mới, phát triển sản phẩm quy mô lớn; thu hút chuyên gia, nhân lực chất lượng cao và tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nhân lực; tập trung nguồn lực phát triển hạ tầng, xúc tiến quảng bá, sản phẩm du lịch đặc thù, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; đồng thời xây dựng chính sách thị thực đặc biệt, tạo thuận lợi cho khách du lịch quốc tế nhập cảnh, xuất cảnh và cư trú.

Đặc biệt, việc sửa đổi toàn diện Luật Du lịch để thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 26-NQ/TW đòi hỏi nhiều thời gian, trong khi các mục tiêu phát triển du lịch đến năm 2030 đang đặt ra những yêu cầu cấp bách. Nếu chờ đợi quá trình sửa đổi toàn diện luật, một số vấn đề cấp bách sẽ không được giải quyết kịp thời.

Do vậy, việc xây dựng một nghị quyết riêng của Quốc hội, tập trung vào những cơ chế, chính sách đặc thù chưa được pháp luật quy định hoặc đã có quy định nhưng chưa đủ mạnh, cần được triển khai ngay để tạo đột phá cho du lịch. Nghị quyết không thay thế việc hoàn thiện pháp luật chuyên ngành, mà hướng tới tháo gỡ những điểm nghẽn trước mắt, tạo cơ sở pháp lý để các nguồn lực được huy động và sử dụng hiệu quả hơn.

Giải quyết những nội dung mang tính cấp bách, cần triển khai ngay

Việc xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam nhằm cụ thể hóa kịp thời các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về phát triển du lịch, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với những định hướng về phát triển kinh tế tư nhân, văn hóa, kinh tế biển và đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật.

Mục đích ban hành Nghị quyết là tạo cơ sở pháp lý để triển khai, kiểm tra và đánh giá các nhóm chính sách; huy động đầu tư vào các dự án động lực, mô hình kinh doanh du lịch mới; mở rộng thị trường, phát triển sản phẩm, nâng cao năng lực nguồn nhân lực, phát triển các doanh nghiệp du lịch mạnh và hỗ trợ hạ tầng dịch vụ du lịch.

Qua đó, góp phần thực hiện mục tiêu đến năm 2030 phát triển 3 cực tăng trưởng du lịch Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng; 10 trung tâm du lịch trọng điểm; 20 khu du lịch quốc gia; 15 tập đoàn, tổng công ty có thương hiệu mạnh, sức cạnh tranh quốc tế; bảo đảm khoảng 1,5 triệu buồng lưu trú, 2,3 triệu việc làm trực tiếp và 3,5 triệu việc làm gián tiếp.

Hà Nội được xác định là 1 trong 3 cực tăng trưởng quan trọng

Để đạt được những mục tiêu này, quan điểm xây dựng dự án Nghị quyết được xác định là bám sát Nghị quyết số 26-NQ/TW, lựa chọn chính sách có trọng tâm, trọng điểm, mang tính then chốt tầm luật nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, tạo đột phá về nguồn lực.

Việc thiết kế chính sách phải phân biệt rõ đối tượng và mức ưu đãi, gắn ưu đãi với chất lượng, tiến độ, kết quả và tác động lan tỏa của dự án; bảo đảm vai trò dẫn dắt của Nhà nước, đồng thời huy động nguồn lực xã hội và bảo đảm quyền tham gia, hưởng lợi của cộng đồng.

Một yêu cầu quan trọng khác là các chính sách phải vừa bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, vừa thể hiện được tính đặc thù của lĩnh vực du lịch, có tính khả thi và bảo đảm nguồn lực thực hiện. Việc xây dựng chính sách cũng phải gắn với yêu cầu kiểm soát rủi ro, phòng ngừa trục lợi, tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm và lợi ích cục bộ.

Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo lựa chọn cách tiếp cận tập trung giải quyết những nội dung mang tính cấp bách, cần triển khai ngay. Những chủ trương, chính sách thuộc thẩm quyền của Chính phủ sẽ do Chính phủ chủ động triển khai; những nội dung cần thêm thời gian nghiên cứu đầy đủ, toàn diện sẽ tiếp tục được xem xét trong quá trình xây dựng Luật Du lịch (sửa đổi) và pháp luật có liên quan.

Các chính sách ưu đãi phải gắn với giá trị tạo ra, có thể lượng hóa, kiểm tra; địa bàn áp dụng bảo đảm bao quát nhưng có trọng tâm, không hạn chế dư địa phát triển, qua đó phát huy vai trò dẫn dắt của Nhà nước và huy động nguồn lực tư nhân.

Các chính sách ưu đãi về du lịch phải gắn với giá trị tạo ra, có thể lượng hóa, kiểm tra

Với cách tiếp cận tập trung vào những vấn đề cấp bách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, dự án Nghị quyết được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý để tháo gỡ các điểm nghẽn về đầu tư, doanh nghiệp, sản phẩm, nhân lực, hạ tầng và thị trường khách du lịch.

Đây là bước đi cần thiết để kịp thời khơi thông nguồn lực, tạo động lực mới cho ngành du lịch, từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước.