Nghĩa vụ chấp hành và quyền được giải thích cần song hành khi trưng dụng tài sản

Thảo luận tại Tổ 3 về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) ngày 23/10, Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng) bày tỏ băn khoăn với quy định tại điểm b khoản 1 Điều 12. Theo đó người có tài sản chỉ được yêu cầu giải thích sau khi đã thực hiện quyết định trưng mua, trưng dụng.

Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến

Theo đại biểu, những tình huống khẩn cấp, việc chấp hành quyết định phải được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, nghĩa vụ chấp hành và quyền được giải thích thay vì “dùng trước, nói sau” mà cần song hành với nhau.

"Người dân có trách nhiệm bàn giao tài sản, nhưng cũng cần được biết vì sao tài sản của mình được huy động, sử dụng trong trường hợp gì và quyền lợi được bảo đảm như thế nào", đại biểu nhấn mạnh.

Do đó, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị cân nhắc quy định theo hướng người có tài sản được yêu cầu giải thích ngay khi nhận quyết định. Trường hợp cần thực hiện ngay thì việc giải thích có thể tiến hành đồng thời hoặc sau đó, nhưng không làm đình chỉ, trì hoãn việc thi hành.

Đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh, qua gần 20 năm thi hành, không phải lúc nào Nhà nước cũng cần đến biện pháp trưng mua, trưng dụng tài sản, tuy nhiên Luật lại có ý nghĩa đặc biệt vào những thời điểm cam go, gay cấn nhất, đặc biệt vào thời điểm thiên tai, mưa lũ hay đại dịch Covid-19 bùng phát, gây ra hậu quả nặng nề, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của nhân dân.

Đặt trong bối cảnh hiện nay, thiên tai, dịch bệnh ngày càng khó lường, những loại tài sản cần huy động cũng đa dạng hơn, trong khi tổ chức bộ máy chính quyền và nhiều quy định pháp luật đã có sự thay đổi. Vì vậy, việc sửa đổi Luật lần này là cần thiết, cấp bách, để các cơ quan chức năng có đầy đủ cơ sở pháp lý chủ động ứng phó với các tình huống cấp bách, đồng thời bảo đảm việc huy động tài sản được thực hiện hợp lý, không gây ra những xáo trộn, thiệt hại không đáng có cho người dân và doanh nghiệp.

Góp ý về vấn đề trưng dụng tài sản trong tình huống khẩn cấp, đại biểu Vũ Văn Tiến ghi nhận dự thảo đã bổ sung nguyên tắc hạn chế tối đa ảnh hưởng đến việc cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho người dân. Đây là sự tiếp thu cần thiết, tuy nhiên, quy định này vẫn còn chung chung, chưa làm rõ phải thực hiện như thế nào trong thực tế.

“Trong hoạn nạn, “Một miếng khi đói bằng một gói khi no”, việc huy động được nguồn lực đúng lúc, đúng chỗ có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Nhưng phải làm sao giải quyết được yêu cầu trước mắt mà không làm phát sinh những khó khăn, hệ lụy khác”, đại biểu Vũ Văn Tiến nói

Đại biểu dẫn ví dụ, ngay trong đại dịch Covid-19, đã có hàng trăm trường học được trưng dụng làm khu cách ly, bệnh viện dã chiến. Đến khi chuẩn bị đón học sinh trở lại, có nơi trường lớp chưa được bàn giao, còn phải sửa chữa, khử khuẩn.

Ông cho rằng, rõ ràng việc trưng dụng là cần thiết, nhưng nếu không tính trước phương án thay thế, thời hạn bàn giao và khôi phục hoạt động thì giải quyết được yêu cầu cấp thiết lại có thể làm phát sinh khó khăn cho hoạt động thiết yếu khác.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cần đánh giá kỹ hơn tác động của chính sách đối với các nhóm tài sản đang trực tiếp phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và trợ giúp xã hội. Trên cơ sở đó, nghiên cứu bổ sung quy định theo hướng khi quyết định trưng dụng phải xem xét khả năng sử dụng tài sản thay thế, phạm vi và thời gian thực sự cần thiết, đồng thời có phương án duy trì hoạt động cung cấp dịch vụ ở mức phù hợp.

“Đương nhiên trong những tình huống phải quyết định ngay để bảo vệ tính mạng, sức khỏe con người thì không thể đặt ra những điều kiện cứng nhắc làm chậm việc ứng phó. Nhưng cũng cần quy định rõ trách nhiệm khắc phục ảnh hưởng, khôi phục hoạt động thiết yếu ngay khi điều kiện cho phép”, đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh.