Nghiên cứu mới: Cơ quan bí ẩn nhất của cơ thể có thể là chìa khóa cho tuổi thọ và ung thư

Tuyến ức, một cơ quan miễn dịch "bị lãng quên", có thể nắm giữ chìa khóa cho việc điều trị ung thư và giảm nguy cơ mắc bệnh. Ảnh: The Washington Post

Trong nhiều thập kỷ, tuyến ức gần như bị giới y học xem là “tàn tích tiến hóa”, không còn nhiều ý nghĩa sau tuổi dậy thì. Tuy nhiên, những nghiên cứu mới đang làm thay đổi hoàn toàn nhận thức này, cho thấy tuyến ức có thể giữ vai trò then chốt đối với tuổi thọ, hệ miễn dịch và khả năng chống lại ung thư của con người.

Theo The Washington Post, các phát hiện gần đây còn mở ra hy vọng về những phương pháp “trẻ hóa” hệ miễn dịch, hỗ trợ điều trị bệnh tự miễn, tim mạch và nâng cao hiệu quả của liệu pháp miễn dịch điều trị ung thư.

Từ “cơ quan vô dụng” đến trung tâm của hệ miễn dịch

Tuyến ức là cơ quan gồm hai thùy nằm phía sau xương ức. Từ thời Hy Lạp cổ đại, người ta từng cho rằng đây là nơi trú ngụ của linh hồn. Nhưng trong phần lớn lịch sử y học hiện đại, tuyến ức lại bị xem nhẹ.

Đầu thập niên 1960, một nhà khoa học đoạt giải Nobel từng mô tả tuyến ức như “nghĩa địa của tế bào”, hay một “tai nạn tiến hóa không quá quan trọng”. Quan điểm này xuất phát từ thực tế rằng tuyến ức bắt đầu teo nhỏ từ tuổi thiếu niên và dần chuyển thành mô mỡ khi con người trưởng thành.

Chỉ đến khi các nghiên cứu miễn dịch học phát triển, giới khoa học mới nhận ra vai trò nền tảng của tuyến ức trong thời thơ ấu. Đây chính là nơi “huấn luyện” các tế bào T - lực lượng quan trọng của hệ miễn dịch - học cách nhận diện virus, vi khuẩn và phân biệt giữa tế bào khỏe mạnh với tác nhân gây bệnh.

Bác sĩ kiêm nhà khoa học Andri Lemarquis tại City of Hope mô tả tuyến ức giống như “trường học” của hệ miễn dịch. Theo đó, các tế bào T được sinh ra từ tủy xương rồi di chuyển tới tuyến ức để trải qua quá trình “đào tạo”. Những tế bào có nguy cơ tấn công chính cơ thể sẽ bị loại bỏ, giúp hệ miễn dịch duy trì trạng thái “dung nạp miễn dịch”, tránh gây ra các bệnh tự miễn.

Nghiên cứu gây bất ngờ

Sự quan tâm mới dành cho tuyến ức bắt nguồn từ một nghiên cứu gần như tình cờ trong thời kỳ đại dịch Covid-19.

Ban đầu, nhóm nghiên cứu của ông David Scadden tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts và Viện Tế bào gốc Harvard chỉ muốn tìm hiểu vai trò của tuyến ức ở những bệnh nhân ghép tủy xương.

Khi Covid-19 khiến các phòng thí nghiệm phải đóng cửa, nhóm chuyển sang phân tích dữ liệu y tế của những người trưởng thành từng cắt bỏ tuyến ức để xem điều đó ảnh hưởng ra sao tới sức khỏe lâu dài.

Kết quả khiến chính các nhà khoa học sửng sốt.

Tuyến ức, một cơ quan miễn dịch "bị lãng quên", có thể nắm giữ chìa khóa cho việc điều trị ung thư và giảm nguy cơ mắc bệnh. Ảnh: Shutterstock

Trong vòng 5 năm sau phẫu thuật cắt tuyến ức, nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân ở nhóm bệnh nhân này cao gấp đôi so với những người từng phẫu thuật tim hoặc lồng ngực nhưng vẫn giữ tuyến ức. Họ cũng có nguy cơ mắc ung thư cao gấp hai lần.

Đặc biệt, ở những người trước đó không có vấn đề miễn dịch, việc mất tuyến ức còn liên quan tới nguy cơ mắc bệnh tự miễn cao hơn.

“Chúng tôi thực sự bị sốc. Tác động của tuyến ức lớn hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây, không chỉ liên quan tới miễn dịch mà còn tới tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân”, ông David Scadden nói.

Nghiên cứu này được công bố năm 2023 trên Tạp chí Y học New England và được đánh giá là công trình mang tính đột phá.

AI phát hiện mối liên hệ với tuổi thọ và ung thư

Một hướng nghiên cứu khác do ông Hugo Aerts, Giám đốc Chương trình Trí tuệ nhân tạo trong Y học tại Mass General Brigham dẫn dắt đã tiếp tục củng cố vai trò của tuyến ức.

Nhóm của ông sử dụng AI để phân tích dữ liệu từ hàng nghìn bệnh nhân từng chụp CT trong các nghiên cứu về tim mạch và ung thư. Từ đó, họ xây dựng một “điểm số sức khỏe tuyến ức” nhằm đánh giá mức độ khỏe mạnh của cơ quan này.

Kết quả cho thấy những người có tuyến ức khỏe mạnh hơn thường có tuổi thọ cao hơn, ít mắc ung thư phổi và ít tử vong do bệnh tim mạch.

Đáng chú ý, họ cũng đáp ứng tốt hơn với liệu pháp miễn dịch điều trị ung thư - phương pháp kích hoạt hệ miễn dịch tấn công tế bào ung thư nhưng hiện vẫn không hiệu quả với nhiều bệnh nhân.

Dù chưa thể khẳng định tuyến ức là nguyên nhân trực tiếp tạo ra những lợi ích này, các nhà khoa học tin rằng đây có thể là “mắt xích” quan trọng trong quá trình lão hóa của cơ thể.

Cuộc đua “trẻ hóa” tuyến ức

Những phát hiện mới đang thúc đẩy các nhà khoa học tìm cách phục hồi hoặc làm chậm sự thoái hóa của tuyến ức.

Bà Paola Bonfanti, nhà sinh học tế bào tại Viện Francis Crick và giáo sư tại Đại học College London cho rằng, sự chú ý hiện nay dành cho tuyến ức “đáng lẽ phải đến từ lâu”.

Theo bà, tuyến ức chứa các tế bào gốc có khả năng tái tạo mạnh tương đương tế bào da - loại tế bào mà cơ thể thay mới liên tục. Điều nghịch lý là dù có khả năng tái sinh lớn, tuyến ức lại là một trong những cơ quan lão hóa nhanh nhất.

Hiện nhóm của bà đang nghiên cứu tạo tuyến ức nhân tạo trong phòng thí nghiệm. Về lâu dài, công nghệ này có thể giúp bệnh nhân ghép tạng giảm phụ thuộc vào thuốc chống thải ghép - vốn gây ra nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng.

Ngoài ra, việc duy trì chức năng tuyến ức cũng được kỳ vọng sẽ giúp cải thiện hiệu quả vaccine ở người cao tuổi, hỗ trợ điều trị bệnh tự miễn và nâng cao hiệu quả miễn dịch chống ung thư.

Mảnh ghép mới của y học tuổi thọ

Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh và các bệnh mạn tính ngày càng gia tăng, những nghiên cứu về tuyến ức đang mở ra một hướng tiếp cận mới cho y học hiện đại.

Từ chỗ bị xem là cơ quan “vô dụng”, tuyến ức giờ đây được nhìn nhận như một trung tâm điều phối miễn dịch có khả năng ảnh hưởng sâu rộng tới sức khỏe con người trong suốt cuộc đời.

Dù còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, giới khoa học tin rằng việc hiểu rõ hơn về tuyến ức có thể giúp mở ra những chiến lược mới nhằm kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh, giảm nguy cơ ung thư và tăng cường khả năng chống chọi bệnh tật của cơ thể.