Nghiên cứu Trung Quốc phát hiện thuốc kháng virus có thể ứng phó dịch Nipah

Dơi ăn quả thuộc chi Pteropus được xác định là ổ chứa tự nhiên của virus Nipah, có khả năng lây truyền sang người trực tiếp hoặc thông qua vật chủ trung gian như lợn và ngựa. Ảnh: AFP/TTXVN

Theo nghiên cứu công bố hồi tháng 11/2025 trên tạp chí khoa học Emerging Microbes & Infections, các nhà khoa học từ Viện Virus học Vũ Hán cho biết thuốc kháng virus dạng uống VV116 giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ sống sót trong các thí nghiệm trên động vật nhiễm virus Nipah.

Virus Nipah hiện chưa có vaccine hay phương pháp điều trị được phê duyệt. Tỷ lệ tử vong của bệnh dao động từ 40% đến 75%, khiến Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp Nipah vào nhóm bệnh ưu tiên nghiên cứu và phát triển. Đợt bùng phát gần đây nhất tại bang Tây Bengal, Ấn Độ, đã ghi nhận ít nhất 5 ca nhiễm, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lan rộng.

Trong nghiên cứu, các nhà khoa học cho biết việc sử dụng VV116 bằng đường uống đã giúp 66,7% số chuột thí nghiệm sống sót sau khi tiếp xúc với liều virus Nipah vốn được coi là gây tử vong. Thuốc cũng làm giảm đáng kể tải lượng virus trong phổi, lá lách và não - những cơ quan mục tiêu chính của quá trình nhiễm bệnh.

Nhóm nghiên cứu nhận định đây là lần đầu tiên tiềm năng điều trị của VV116 đối với virus Nipah được chứng minh rõ ràng trong thực nghiệm. Theo đánh giá của các nhà khoa học, thuốc có thể được sử dụng như một biện pháp dự phòng cho các nhóm nguy cơ cao, bao gồm nhân viên y tế và nhân viên phòng thí nghiệm, đồng thời là lựa chọn sẵn có để ứng phó với các đợt bùng phát hiện tại và trong tương lai.

VV116 được phát triển bởi Viện Virus học Vũ Hán, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, Phòng thí nghiệm Lingang và công ty Vigonvita Life Sciences Shanghai. Thuốc hiện đã được phê duyệt sử dụng điều trị Covid-19 tại Trung Quốc và Uzbekistan, với hồ sơ an toàn đã được thiết lập trong sử dụng cho người.

Virus Nipah lần đầu tiên được phát hiện trong đợt bùng phát tại Malaysia giai đoạn 1998-1999, sau đó xuất hiện tại Bangladesh và Ấn Độ từ năm 2001. Theo WHO, bệnh có thể gây ra các triệu chứng thần kinh nghiêm trọng như rối loạn ý thức, lú lẫn và co giật, cũng như các biến chứng hô hấp nặng. Trong những trường hợp nghiêm trọng, bệnh có thể tiến triển thành viêm não, hôn mê và tử vong.

Virus này lây truyền từ dơi ăn quả thuộc chi Pteropus sang người, trực tiếp hoặc thông qua vật chủ trung gian như lợn và ngựa. Một số đợt bùng phát tại Bangladesh và Ấn Độ được cho là liên quan đến việc tiêu thụ các sản phẩm trái cây hoặc nước chà là tươi bị nhiễm nước tiểu hoặc nước bọt của dơi mang virus.

Dù nhiều hợp chất đã được xác định có khả năng ức chế virus Nipah trong phòng thí nghiệm, đến nay vẫn chưa có loại thuốc nào được cấp phép sử dụng lâm sàng. Nhóm nghiên cứu Trung Quốc cho biết VV116 thể hiện hoạt tính kháng virus đối với cả hai chủng Nipah từng xuất hiện tại Malaysia và Bangladesh, trong đó chủng Bangladesh là nguyên nhân chính gây ra các đợt bùng phát tại Ấn Độ.

Các nhà khoa học cho rằng VV116 có thể ức chế virus Nipah thông qua cơ chế tương tự như khi thuốc tác động lên virus corona, dù cần thêm nghiên cứu để xác định chính xác cơ chế này. Với nền tảng an toàn đã có, nhóm nghiên cứu đề xuất VV116 nên được xem xét như một lựa chọn điều trị tiềm năng cho bệnh Nipah.

Trong khi đó, cuộc đua phát triển vaccine vẫn đang tiếp diễn. Tháng 12/2025, một vaccine do Đại học Oxford phát triển đã trở thành vaccine Nipah đầu tiên bước vào thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 trên người tại Bangladesh. Vaccine này sử dụng cùng nền tảng vector virus với vaccine AstraZeneca phòng Covid-19.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc