Ngồi xuống giữa một miền quê

Ngồi dưới bóng cây trước sân nhà một người nông dân. Ngồi bên chiếc bàn trà cũ kỹ trong nhà văn hóa ấp. Ngồi giữa một buổi họp hội quán, nơi bà con nói với nhau những câu chuyện rất đời thường.

Nông dân Làng hoa Sa Đéc chăm sóc hoa phục vụ tết. Ảnh: MỸ NHÂN

Bởi nông thôn không chỉ là những cánh đồng lúa, những vườn cây hay những con số về tăng trưởng. Nông thôn là con người. Là những niềm vui, nỗi lo, những dự định còn dang dở.

Là câu chuyện của người cha mong con mình không phải bỏ quê đi xa. Là câu chuyện của người mẹ thức khuya dậy sớm chăm từng luống rau nhưng vẫn thấp thỏm đầu ra.

Những điều ấy không nằm trong các biểu mẫu thống kê. Chúng chỉ xuất hiện khi người ta chịu lắng nghe.

"Một miền quê cần nhiều người đến để lắng nghe. Bởi mỗi ngôi làng đều có câu chuyện riêng. Mỗi cánh đồng đều có ký ức riêng."

Nhiều khi chúng ta đến với nông thôn bằng tâm thế của người mang giải pháp. Nhưng trước khi mang giải pháp đến, có lẽ cần mang sự lắng nghe đến trước. Bởi người dân không phải là những trang giấy trắng để người khác viết lên.

Trong mỗi người nông dân đều có tri thức. Tri thức được tích lũy từ đất đai, mùa vụ, thời tiết và những va vấp của cuộc đời.

Có những người nông dân chưa từng học qua trường lớp về kinh tế nhưng lại hiểu rất rõ thị trường địa phương. Có những người nông dân không biết nhiều về thuật ngữ chuyển đổi số nhưng lại biết cách thích nghi với sự thay đổi nhanh hơn nhiều người tưởng.

Nếu chỉ nói mà không nghe, chúng ta dễ bỏ qua những giá trị ấy. Nếu chỉ hướng dẫn mà không đối thoại, chúng ta dễ biến bà con thành đối tượng tiếp nhận thay vì chủ thể phát triển.

Khi nghe những người trẻ nói về lý do rời quê, ta hiểu rằng xây dựng nông thôn mới không chỉ là làm đường, xây cầu hay dựng nhà văn hóa, mà còn là tạo ra niềm tin để người trẻ muốn ở lại.

Nhiều câu trả lời lớn bắt đầu từ những câu chuyện rất nhỏ.

Sự lắng nghe không chỉ giúp hiểu người dân. Sự lắng nghe còn giúp hiểu chính mình.

Khi ngồi giữa một miền quê, nghe câu chuyện về một mùa lúa thất bát, ta hiểu rằng chính sách không chỉ là văn bản. Khi nghe một người nông dân kể về hành trình tìm đầu ra cho nông sản, ta hiểu rằng phát triển không chỉ là tăng sản lượng.

Khi nghe những người trẻ nói về lý do rời quê, ta hiểu rằng xây dựng nông thôn mới không chỉ là làm đường, xây cầu hay dựng nhà văn hóa, mà còn là tạo ra niềm tin để người trẻ muốn ở lại. Nhiều câu trả lời lớn bắt đầu từ những câu chuyện rất nhỏ.

Có một nghịch lý thú vị, người ta thường nghĩ muốn thay đổi nông thôn phải bắt đầu bằng hành động. Nhưng nhiều khi sự thay đổi bắt đầu từ việc ngồi yên.

Ngồi để nghe. Ngồi để hiểu. Ngồi để cảm nhận.

Nông dân xã Lai Vung tự hào với đặc sản quýt hồng quê nhà. Ảnh: PHAN KHÁNH

Bởi khi lắng nghe đủ sâu, người ta sẽ biết điều gì cần làm và điều gì không nên làm. Khi lắng nghe đủ lâu, người ta sẽ biết đâu là nhu cầu thật, đâu chỉ là mong muốn nhất thời. Và khi lắng nghe bằng sự tôn trọng, người nông dân sẽ không còn đứng ngoài các chương trình phát triển.

Bà con sẽ bước vào như những người đồng hành. Một miền quê có lẽ không cần quá nhiều người đến để chỉ đạo.

Một miền quê cần nhiều người đến để lắng nghe. Bởi mỗi ngôi làng đều có câu chuyện riêng. Mỗi cánh đồng đều có ký ức riêng.

Người dân xã Tân Thuận Bình thu hoạch thanh long. Ảnh: MINH THÀNH

Mỗi người nông dân đều mang trong mình một kho tri thức riêng. Muốn hiểu nông thôn, đừng bắt đầu bằng câu hỏi: “Chúng ta sẽ làm gì cho người dân?”. Hãy bắt đầu bằng câu hỏi: “Người dân đang nghĩ gì? Đang cần gì? Đang mong muốn điều gì?”

Và rồi hãy ngồi xuống. Ngồi xuống giữa một miền quê. Lắng nghe tiếng gió trên đồng. Lắng nghe tiếng cười của người nông dân. Lắng nghe những điều chưa được nói thành lời.

Bởi đôi khi, con đường ngắn nhất để đi vào trái tim nông thôn không phải là những bước chân vội vã, mà là một khoảng lặng đủ dài để lắng nghe.