Ngọt thơm 'sữa trắng Ba Vì'

Không chỉ nổi danh trong thơ ca, hôm nay, “sữa trắng Ba Vì” đã trở thành thương hiệu nông sản OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) 5 sao cấp quốc gia nổi tiếng của Hà Nội... Khi nắng đầu hạ vàng óng các triền đồi, chúng tôi về xã Suối Hai để thưởng thức đặc sản thơm ngọt và chứng kiến sự đổi thay đáng mừng nơi đây.

Chăn nuôi bò sữa ở gia đình anh Đặng Hồng Vân, thôn 6, xã Suối Hai.

Khá giả nhờ sữa

Người dân Suối Hai kể rằng, vùng đất này vốn hợp với bò sữa như một sự sắp đặt của thiên nhiên. Những đồi gò rộng lớn trải dài qua Ba Trại, Tản Lĩnh, Yên Bài, Cẩm Lĩnh, Tiên Phong, Thụy An… có khí hậu mát mẻ, nguồn cỏ dồi dào và quỹ đất rộng để phát triển chăn nuôi tập trung. Từ nhiều năm trước, sự ra đời của Trung tâm Nghiên cứu bò và đồng cỏ Ba Vì đã tạo bước ngoặt cho nghề nuôi bò sữa nơi đây. Giống cỏ voi, cỏ V06 giàu dinh dưỡng được đưa vào sản xuất đại trà. Những giống bò cho năng suất cao cũng dần thay đổi tập quán chăn nuôi của người dân. Dọc những triền đồi xanh ngắt, giờ đây không khó bắt gặp những trang trại với hàng chục con bò sữa. Tiếng máy cắt cỏ, tiếng bò kêu “ò ò” mỗi sáng sớm đã trở thành âm thanh quen thuộc của vùng quê này.

Gia đình anh Đặng Hồng Vân (ở thôn 6, xã Suối Hai) là một trong những hộ nuôi bò sữa tiêu biểu. Trong khu trang trại rộng thoáng nằm giữa đồi cỏ xanh, đàn bò sữa béo khỏe nhẩn nha ăn cỏ, chờ đến giờ vắt sữa. Anh Đặng Hồng Vân cười hiền khi nhắc đến cái duyên với nghề: “Ban đầu, tôi chỉ nghĩ nuôi vài con bò sữa để phát triển kinh tế, nhưng càng làm càng thấy hợp. Ở đây đất rộng, cỏ tốt nên việc nuôi bò sữa rất thích hợp. Quanh xóm nhiều hộ cũng nuôi bò sữa, vì vậy mọi người học hỏi nhau nhanh lắm”.

Bắt đầu chăn nuôi bò sữa từ năm 2020, anh Đặng Hồng Vân đầu tư 50 triệu đồng mỗi con bò giống, đến nay gia đình anh đã có đàn bò 20 con, trong đó 18 con đang cho sữa. Mỗi ngày, đàn bò cho khoảng 4 tạ sữa tươi. “Nuôi bò sữa quan trọng nhất là chăm sóc đúng giờ. Chăm bò như chăm trẻ nhỏ, ăn uống đủ chất thì bò mới cho sữa đều. Ngày nào cũng vậy, sáng sớm và chiều muộn đều phải vắt sữa. Trước giờ vắt sữa thì tắm rửa sạch cho bò và vệ sinh chuồng nuôi. Mỗi con bò hiện cho từ 25kg đến 30kg sữa/ngày, có con đạt tới 40kg. Với giá thu mua ổn định khoảng 15.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí, gia đình còn lãi khoảng 3,5 triệu đồng/ngày”, anh Đặng Hồng Vân nói.

Điều đáng nói là chăn nuôi bò sữa ở Suối Hai hiện nay không còn vất vả như trước. Máy cắt cỏ, máy băm thức ăn, máy vắt sữa… đã giúp người dân giảm đáng kể sức lao động. Cả trang trại của anh Đặng Hồng Vân hiện chỉ cần 3 lao động chăm sóc. “Đầu ra ổn định nên bà con yên tâm. Chúng tôi liên kết với doanh nghiệp, còn được hỗ trợ kỹ thuật nên làm ăn ngày càng bài bản”, anh Đặng Hồng Vân chia sẻ.

Không riêng gia đình anh Đặng Hồng Vân, ở Suối Hai hôm nay, nhiều hộ dân đã vươn lên khá giả nhờ chăn nuôi bò sữa. Những ngôi nhà mới mọc lên bên triền đồi, những con đường bê tông sạch đẹp chạy vào tận khu chuồng trại… Tất cả tạo nên diện mạo đổi thay của vùng quê dưới chân núi Tản.

Đưa thương hiệu OCOP 5 sao đi xa hơn

Nếu như trước đây, nghề nuôi bò sữa ở Ba Vì chủ yếu dừng lại ở bán sữa tươi nguyên liệu, thì nay, tư duy chế biến sâu và xây dựng thương hiệu đang mở ra hướng đi mới cho ngành sữa tại địa phương. Trong khu nhà xưởng sạch sẽ của Công ty cổ phần sữa Con bò vàng Ba Vì, từng xe sữa tươi được đưa vào kiểm định nghiêm ngặt trước khi chế biến. Không khí làm việc khẩn trương và bài bản khiến chúng tôi có cảm giác đang ở một nhà máy hiện đại chứ không phải của một doanh nghiệp xuất phát từ làng nghề.

Sản xuất bánh sữa tại Công ty Cổ phần sữa Con Bò Vàng Ba Vì. Ảnh: Nguyễn Mai

Giám đốc Công ty cổ phần sữa Con bò vàng Ba Vì Đào Công Trường nhớ lại những ngày đầu khởi nghiệp: “Trước đây, tôi từng làm nhân viên kinh doanh cho một hãng sữa nước ngoài. Trong quá trình đi khảo sát thị trường, tôi nhận ra sản phẩm bánh sữa, sữa chua Ba Vì rất ngon nhưng chủ yếu chỉ bán quanh các khu du lịch của thị xã Sơn Tây và huyện Ba Vì cũ. Và tôi đã nghĩ, tại sao mình không đưa đặc sản quê hương đi xa hơn...”.

Biến ý tưởng thành hiện thực, năm 2007, ông Đào Công Trường nghỉ việc để về quê mở cơ sở sản xuất bánh sữa Trường Vũ. Những ngày đầu, mọi công đoạn sản xuất đều thủ công. Sữa được nấu bằng bếp truyền thống, bánh được cán bằng tay, gói bằng giấy nến đơn giản. “100kg sữa tươi qua quá trình nấu cô đặc chỉ làm được khoảng 13kg bánh sữa. Làm thủ công nên công suất thấp lắm”, ông Đào Công Trường kể. Tuy nhiên, sản phẩm làm ra đã được thị trường đón nhận tích cực; các nhà phân phối liên tục đặt hàng, đặc biệt vào mùa đông và dịp lễ, Tết.

Từ đó, ông Đào Công Trường mạnh dạn đầu tư máy móc, mở rộng sản xuất. Từ bánh sữa truyền thống, doanh nghiệp dần phát triển thêm nhiều dòng sản phẩm, như: Sữa tươi thanh trùng, sữa chua uống, sữa chua nếp cẩm… Trong đó, sữa chua nếp cẩm từng trở thành một trong những sản phẩm mang lại doanh thu cao nhất cho công ty.

Năm 2009, Công ty cổ phần Bánh sữa Ba Vì được thành lập. Đến năm 2019, ông Đào Công Trường tiếp tục thành lập thêm Công ty cổ phần sữa Con bò vàng Ba Vì, đánh dấu bước chuyển từ sản xuất thủ công sang chế biến hiện đại.

Không dừng ở sản phẩm truyền thống, doanh nghiệp ở Suối Hai đang đổi mới tư duy mạnh mẽ để thích ứng với thị hiếu của thị trường hiện đại. Ông Đào Công Trường giới thiệu hàng loạt sản phẩm mới như: Bánh sữa matcha, bánh sữa đậu đỏ, bánh sữa sôcôla, bánh sữa đặc biệt, sữa chua sấy thăng hoa...

“Đặc biệt, sữa chua sấy thăng hoa sử dụng công nghệ sấy lạnh ở nhiệt độ âm 40 độ C, giúp giữ nguyên hàm lượng dinh dưỡng trong sữa. Quan trọng hơn là có thể bảo quản ở nhiệt độ thường tới 12 tháng, thuận tiện cho việc vận chuyển đến các thị trường xa”, ông Đào Công Trường chia sẻ.

Mới đây, Hà Nội có 9 sản phẩm được Trung ương công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia thì riêng Công ty cổ phần sữa Con bò vàng Ba Vì có tới 5 sản phẩm đạt chuẩn. Ngoài ra, doanh nghiệp còn có 15 sản phẩm đạt OCOP 4 sao cấp thành phố. Theo ông Đào Công Trường, để xây dựng được thương hiệu bền vững, điều quan trọng nhất là bảo vệ chất lượng và sự khác biệt của sản phẩm. Ba Vì có khí hậu, thổ nhưỡng riêng, có Trung tâm Nghiên cứu bò và đồng cỏ Ba Vì hỗ trợ giống bò năng suất cao. Chính điều đó tạo nên hương vị khác biệt của sữa Ba Vì.

Hiện nay, Công ty cổ phần sữa Con bò vàng Ba Vì đang liên kết với 45 hộ dân, quy mô gần 300 con bò sữa, chủ yếu tại xã Suối Hai. Mỗi ngày, công ty thu mua khoảng 5,3 tấn sữa tươi với giá ổn định khoảng 14.500 đồng/kg. Để bảo đảm chất lượng, sữa trước khi nhập đều được kiểm tra nghiêm ngặt từ cảm quan, độ béo, chất khô đến vi sinh, tồn dư kháng sinh… Chị Đào Thị Yến, phụ trách kiểm định chất lượng sữa của Công ty cổ phần sữa Con bò vàng Ba Vì cho biết: “Khi xuống hộ dân, chúng tôi kiểm tra từng mẫu sữa trước khi cân nhập. Sữa đạt yêu cầu mới được đưa vào sản xuất. Công ty cũng thường xuyên tập huấn kỹ thuật cho bà con”.

Không chỉ thu mua, doanh nghiệp còn hỗ trợ người dân phát triển đàn bò bằng hình thức cho vay không lãi suất. Có thời điểm này, công ty đã hỗ trợ bà con mua khoảng 70 con bò, tổng giá trị gần 1,4 tỷ đồng. Khi bò cho sữa thì công ty thu mua và trừ dần vào tiền vay.

Chia tay Suối Hai trong nắng chiều rải vàng trên đồng cỏ xanh mướt, đàn bò vẫn nhẩn nha gặm cỏ để gạn thành những giọt sữa mát lành. Vượt qua nhu cầu tiêu dùng vùng miền, sản phẩm sữa Ba Vì đã có mặt ở nhiều tỉnh, thành phố và trở thành sản phẩm OCOP 5 sao quốc gia. Đó là hành trình của những người nông dân cần cù, của những doanh nghiệp dám đổi mới, của vùng đất biến lợi thế thành thương hiệu trứ danh.

“Sữa trắng Ba Vì” giờ đây không chỉ là câu hát gợi nhớ miền quê xứ Đoài mà đã trở thành biểu tượng của nền nông nghiệp hiện đại, chăn nuôi giỏi, chế biến tốt, chinh phục khách hàng bằng chính giá trị đặc sản bản địa.