Thanh niên vùng cao học Bác vượt khó thoát nghèo

Từ khát vọng thoát nghèo đến ý chí tự lực của người trẻ vùng cao

Tại xóm biên giới đặc biệt khó khăn Lũng Piao, xã Khánh Xuân, anh Hứa Văn Dèn, dân tộc Nùng là một trong những gương tiêu biểu. Sinh ra trong gia đình nghèo, anh chỉ học hết lớp 10 rồi phải nghỉ học vì từ nhà đi đến trường THCS cách hơn 20 km đường núi. Phải nghỉ học giữa chừng là điều anh nuối tiếc, nhưng thay vì chấp nhận cuộc sống nghèo khó, anh luôn đau đáu tìm cách vươn lên thoát nghèo.

Năm 2014, nhận thấy mô hình trồng dâu nuôi tằm là sinh kế ổn định cho nhiều hộ dân ở các xã biên giới Khánh Xuân, Cô Ba…, anh tìm đến tận nơi học hỏi kỹ thuật trồng dâu, chăm sóc tằm, xây dựng nhà nuôi tằm và tìm đầu ra cho sản phẩm. Khởi đầu chỉ với hơn 3.000 m² cây dâu tằm, vừa làm vừa tích lũy kinh nghiệm, anh từng bước mở rộng quy mô sản xuất khi nhận thấy kén tằm có đầu ra ổn định và giá bán cao. Đến nay, gia đình anh đã phát triển gần 6 ha cây dâu tằm cùng hệ thống nhà nuôi tằm khang trang, cho thu nhập trên 100 triệu đồng/năm.

Từ hộ nghèo, anh trở thành thanh niên làm kinh tế giỏi của địa phương, tích cực hướng dẫn, vận động gần 30 hộ dân xóm Lũng Piao trồng dâu nuôi tằm, từng bước tạo sinh kế ổn định. Ngoài ra, anh Dèn còn vận động anh Chảo A Nảy, dân tộc Dao Đỏ, Bí thư Chi bộ xóm biên giới Mác Nẻng, xã Khánh Xuân phát triển mô hình trồng dâu nuôi tằm. Anh Nảy chia sẻ: Trước đây gia đình tôi chủ yếu trồng ngô nhưng thường xuyên mất mùa, không đủ ăn. Năm 2023, được anh Dèn hướng dẫn kỹ thuật trồng dâu nuôi tằm, tôi mạnh dạn chuyển đổi diện tích trồng ngô sang cây dâu tằm. Ban đầu còn nhiều bỡ ngỡ, nhưng vừa làm vừa học hỏi nên dần nắm vững quy trình kỹ thuật. Hiện gia đình phát triển hơn 2 ha dâu tằm, có thêm nguồn thu nhập ổn định trên 40 triệu đồng/năm. Tôi cũng vận động hơn 10 hộ xóm Nác Nẻng phát triển mô hình trồng dâu nuôi tằm.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Khánh Xuân Tô Thị Kiều, từ phong trào thanh niên vượt khó thoát nghèo, xã phát triển trồng dâu nuôi tằm, chăn nuôi bò vỗ béo, phát triển cây dược liệu, kinh tế rừng tại các xóm vùng cao, biên giới… tạo sinh kế ổn định, làm thay đổi diện mạo nông thôn miền núi.

Nếu thế hệ cha anh thoát nghèo chủ yếu bằng sức lao động thủ công, thì Gen Z vùng cao hôm nay có thêm lợi thế của tri thức và công nghệ. Theo anh Hứa Văn Dèn, chỉ cần có một chiếc điện thoại thông minh đã trở thành “lớp học không biên giới”, giúp người trẻ tiếp cận kỹ thuật sản xuất mới, tìm kiếm thị trường và quảng bá sản phẩm. Nhưng trên hết vẫn là ý chí tự lực vươn lên, thế hệ thanh niên dân tộc thiểu số hôm nay đang chứng minh học Bác không chỉ ở lời nói, mà ở khả năng biến khát vọng thành hành động, biến nương đồi thành nguồn sinh kế và góp phần xây dựng những bản làng ngày càng ấm no, đổi mới.

Anh Chảo A Nảy, thanh niên dân tộc Dao Đỏ, Bí thư Chi bộ xóm Mác Nẻng, xã Khánh Xuân phát triển mô hình trồng dâu nuôi tằm.

Học để làm giàu trên quê hương

Muốn thoát nghèo bền vững, người trẻ vùng cao hôm nay không chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền đời mà chủ động thay đổi tư duy, học hỏi và tiếp cận khoa học - kỹ thuật để phát triển kinh tế. Trong bối cảnh sản xuất hàng hóa, biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, Gen Z vùng cao từng bước trang bị kiến thức quản lý, tư duy kinh doanh và khả năng ứng dụng công nghệ vào sản xuất. Đây cũng là hướng đi được tỉnh tập trung triển khai thông qua nhiều chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ khởi nghiệp, giải quyết việc làm và phát triển nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Những năm qua, từ nguồn lực Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, các cấp, sở, ngành đã tổ chức nhiều lớp đào tạo nghề ngay tại các xóm, bản vùng sâu, vùng xa, biên giới. Nội dung đào tạo gắn với nhu cầu thực tế của người dân như phát triển cây dược liệu, chăn nuôi gia súc, gia cầm, làm hương, giấy bản, làm ngói máng, dệt thổ cẩm, sản xuất miến dong, thạch đen… Nhiều thanh niên sau đào tạo mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, mở rộng sản xuất và tạo việc làm tại chỗ. Năm 2025, tỷ lệ lao động qua đào tạo của tỉnh đạt 50%, trong đó lao động qua đào tạo nghề đạt 38%.

Từ nền tảng ấy, nhiều thanh niên vùng cao đã thay đổi cách nghĩ, cách làm; áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm trên môi trường số và khai thác giá trị văn hóa bản địa để phát triển kinh tế. Anh Lương Minh Tiến, xóm Nhương Hoan, xã Vinh Quý phát triển chăn nuôi dê hàng hóa, từng bước mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao thu nhập cho gia đình. Anh Nông Thanh Chuyền, xóm Kỳ Lạc, xã Hạ Lang phát triển mô hình trồng cam kết hợp trải nghiệm nông nghiệp, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và tạo thêm nguồn thu nhập.

Tại xóm Phja Thắp, xã Quảng Uyên, anh Hoàng Văn Mạo, dân tộc Nùng An, là một trong những thanh niên tiêu biểu chọn trở về quê khởi nghiệp. Anh Mạo chia sẻ: Năm 2023, tôi nghỉ việc tại khu công nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh để trở về quê lập nghiệp vì nhận thấy nghề làm hương thơm truyền thống và văn hóa của người Nùng An là lợi thế riêng để phát triển du lịch cộng đồng. Được tập huấn kỹ năng làm du lịch, tôi mạnh dạn mở Homestay Nùng An, sử dụng Facebook để quảng bá hình ảnh, làm video chân thực về từng công đoạn làm hương, không gian nhà sàn truyền thống và đời sống sinh hoạt của người Nùng An. Những hình ảnh mộc mạc, chân thực ấy đã thu hút nhiều du khách tìm đến trải nghiệm văn hóa đặc sắc bản Phja Thắp.

Nếu trước đây người trẻ vùng cao tìm thị trường qua thương lái thì nay sử dụng mạng xã hội Facebook, Zalo, livestream quảng bá, bán sản phẩm OCOP, nông sản địa phương trên các nền tảng số. Nhiều thanh niên kể câu chuyện sản phẩm của quê hương bằng hình ảnh chân thực trên mạng xã hội, từng bước xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Việc làm chủ công nghệ số đang giúp khoảng cách giữa bản làng vùng cao với thị trường bên ngoài được rút ngắn.

Xây dựng bản làng đổi mới từ khát vọng cống hiến

Thoát nghèo là mục tiêu trước mắt, nhưng xây dựng bản làng đổi mới bền vững mới là hành trình lâu dài của thanh niên vùng cao hôm nay. Với Gen Z vùng cao, học tập và làm theo Bác không chỉ là chăm chỉ lao động, vươn lên làm giàu chính đáng mà còn phải chủ động tiếp cận tri thức, làm chủ khoa học công nghệ, bắt nhịp chuyển đổi số, giữ gìn văn hóa là trách nhiệm cống hiến xây dựng cho cộng đồng phát triển.

Tại xóm Phjêng Mòn, xã biên giới Cô Ba, anh Hoàng Văn Cảnh, dân tộc Nùng, thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng xóm chia sẻ: Những năm gần đây, Phjêng Mòn được Nhà nước đầu tư đường bê tông, điện lưới quốc gia, việc đi lại và trao đổi hàng hóa thuận lợi hơn trước. Có điện thoại thông minh và Internet, thanh niên chúng tôi dễ dàng học hỏi kỹ thuật sản xuất mới, tìm kiếm thông tin thị trường và kết nối tiêu thụ sản phẩm.

Theo anh Cảnh, phát triển kinh tế là trách nhiệm của tuổi trẻ, nhưng điều quan trọng hơn thực hiện lời Bác là cùng nhau xây dựng cộng đồng dân cư đoàn kết, văn minh và phát triển bền vững. Thanh niên xóm tích cực tham gia vệ sinh môi trường, giữ gìn cảnh quan nông thôn, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, giúp đỡ các gia đình khó khăn và vận động người dân thực hiện tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Nhiều đoàn viên tham gia Tổ công nghệ số cộng đồng, hỗ trợ bà con tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến, đồng thời tham gia bảo vệ đường biên, cột mốc, giữ gìn an ninh trật tự và xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.

Không chỉ ở Phiêng Mòn, tinh thần ấy còn hiện diện ở nhiều bản làng như: làng nghề hương thơm Phja Thắp, giấy bản thủ công Dìa Trên, rèn dao Phúc Sen… Nhiều thanh niên lựa chọn trở về quê để tiếp nối nghề truyền thống của quê hương, ứng dụng công nghệ số để quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ để phát triển du lịch cộng đồng. Họ không chỉ giữ nghề, làm kinh tế mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.