Ngư dân Lâm Đồng giữ hồn biển qua các lễ hội truyền thống

Lễ hội Cầu ngư ở các vạn chài ven biển luôn được ngư dân xem trọng và gìn giữ qua nhiều thế hệ

Cầu ngư, cầu quốc thái dân an

Các lễ hội không chỉ phản ánh đời sống tinh thần của cộng đồng mà còn lưu giữ những tri thức dân gian quý giá. Trong đó, Lễ hội Cầu ngư tại các vạn chài ven biển luôn được ngư dân xem trọng và gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Lễ hội Cầu ngư là một trong những di sản tiêu biểu phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cộng đồng cư dân ven biển. Mới đây, lễ hội Cầu ngư diễn ra tại Vạn Thủy Tú (phường Phan Thiết), thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách đến tham quan, chiêm ngưỡng.

Những nghi thức trang trọng cùng các hoạt động diễn xướng dân gian tạo nên sắc màu văn hóa đặc sắc, mang đậm dấu ấn đời sống ngư dân miền biển.

Nghi thức rước ông Sanh thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và khát vọng về những chuyến biển bình an, tôm cá đầy khoang

Đặc biệt, nghi thức rước Ông Sanh từ ngoài biển vào đất liền tượng trưng cho sự gắn kết giữa con người và đại dương, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và khát vọng về những chuyến biển bình an, tôm cá đầy khoang.

Ngoài phần lễ trang nghiêm thì phần hội với các hoạt động như hát Bả trạo, hô bài chòi… luôn tạo không khí sôi nổi, là dịp để cộng đồng ngư dân gặp gỡ, gắn kết và cùng nhau gìn giữ những giá trị văn hóa riêng biệt.

Chủ tịch UBND phường Phan Thiết Trần Nguyên Lộc chia sẻ: “Lễ hội Cầu ngư là lễ hội truyền thống, là di sản văn hóa thiêng liêng của bà con ngư dân khu vực Phan Thiết nói riêng và vùng ven biển Lâm Đồng nói chung. Là sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng đặc sắc được hình thành rất sớm từ những làng chài được giữ gìn, phát huy giá trị trong nhiều thế kỷ.

Tại Dinh Vạn Thủy Tú, nơi lưu giữ bộ xương Cá Ông lớn nhất Đông Nam Á, mỗi mùa lễ hội là một lần con cháu tề tựu, bày tỏ lòng thành kính với thần Nam Hải, tri ân biển cả bao dung, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cho những chuyến vươn khơi của ngư dân luôn bình an, thắng lợi”.

Hội bài chòi thu hút đông đảo người dân địa phương tham gia

Thực hiện nghi thức hò Bả trạo tại Tại Dinh Vạn Thủy Tú, nơi lưu giữ bộ xương Cá Ông lớn nhất Đông Nam Á

Không riêng Phan Thiết, mà ở hầu hết các lăng, đình, vạn tại các địa phương có biển như xã Liên Hương, phường Phước Hội, La Gi… đều tổ chức lễ hội Cầu ngư, góp phần tôn vinh bản sắc văn hóa biển và thắt chặt tình đoàn kết trong cộng đồng.

Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức nghinh rước thần Nam Hải

Lễ hội Cầu ngư ở các làng chài ven biển phía Đông Lâm Đồng không chỉ là di sản văn hóa quý báu của địa phương, mà còn là niềm tự hào của người dân vùng biển, góp phần gìn giữ và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của quê hương.

Lễ hội Cầu ngư ở các làng chài ven biển phía Đông Lâm Đồng không chỉ là di sản văn hóa quý báu của địa phương mà còn là niềm tự hào của người dân vùng biển

Độc đáo lễ hội Thanh Minh

Bên cạnh lễ hội Cầu ngư, lễ hội Thanh Minh cũng mang đậm nét văn hóa đặc trưng của ngư dân vùng biển Lâm Đồng nói chung và xã Phan Rí Cửa nói riêng.

Lễ hội Thanh Minh được xem là ngày hội cộng đồng, gắn kết tình làng nghĩa xóm của đông đảo ngư dân xứ Duồng (xã Phan Rí Cửa).

Lễ hội được tổ chức vào những ngày đầu tháng 4 dương lịch hằng năm, không chỉ với mục đích cầu an, tưởng nhớ công ơn các bậc tiền nhân khai khẩn đất đai mà còn được xem là ngày hội cộng đồng, gắn kết tình làng nghĩa xóm của đông đảo ngư dân xứ Duồng (xã Phan Rí Cửa).

Làng chài Duồng là một trong những làng chài độc đáo. Nhìn từ xa, ngôi làng nằm trải dài trên một gành biển, trong đó có gành Son. Khác với nhiều địa phương, những khu gành ở đây còn gắn với đời sống sinh hoạt và hoạt động của cư dân làng biển.

Hầu hết trong các lễ hội đều có tiết mục diễn tuồng (hát bội) luôn thu hút đông đảo bà con trong làng

Lễ hội mang đậm nét văn hóa truyền thống, thu hút không chỉ người dân địa phương mà cả du khách gần xa đến trải nghiệm. Lễ hội thường diễn ra từ 3 - 5 ngày, với nhiều hoạt động như khai kinh, thỉnh sanh, cúng tế thành hoàng, thỉnh cỗ bánh, cúng đại lễ, cúng xí thực, xô cộ bánh, lễ khai diên, hát bội…

Dân địa phương đợi nghi thức xô cộ (hè bánh), tạo nên không khí nhộn nhịp, phấn khởi và đầy ắp tiếng cười của bà con địa phương

Sau Tết Nguyên đán, lễ hội Thanh Minh là ngày lễ lớn thứ 2 của ngư dân vùng biển nơi đây. Theo ngư dân Nguyễn Hùng Cường (thôn Hà Thủy), lễ hội Thanh Minh thường diễn ra ở 2 địa điểm là miếu Hùng Vương và miếu Quan Thánh, trong đó, miếu Hùng Vương tập trung đông đúc bà con và quy mô tổ chức lễ lớn hơn.

Điểm đặc biệt của lễ hội Thanh Minh là nghi thức xô cộ (hè bánh), tạo nên không khí nhộn nhịp, phấn khởi và đầy ắp tiếng cười của người dân địa phương.

Sau khi cúng xong, hàng trăm cộ bánh do người dân tự nguyện đem đến, sẽ được bê lên tầng 2 được ban nghi lễ rải bánh cho mọi người. Đây là giây phút được mọi người mong đợi nhất, với quan niệm, nhận được nhiều bánh sẽ gặp nhiều may mắn.

Sau Tết Nguyên đán, lễ hội Thanh Minh là ngày lễ lớn thứ 2 của ngư dân vùng biển xứ Duồng

Những ngày này, hầu hết bà con ngư dân đều neo thuyền, gác lưới, ai đi làm ăn xa cũng tranh thủ về sum họp gia đình, tảo mộ và nô nức kéo về miếu dự lễ cúng Thanh Minh, cầu cho mưa thuận gió hòa, các chuyến biển đầy ắp cá tôm, đời sống ngư dân khấm khá.

Hấp dẫn Lễ hội Dinh Thầy Thím

Trong nhịp sống hiện đại, các lễ hội vẫn được gìn giữ như một di sản văn hóa cộng đồng, thể hiện lòng biết ơn biển khơi, nguồn sống của bao thế hệ. Và mỗi mùa lễ hội, tiếng trống, tiếng kèn, tiếng hò bả trạo lại vang lên như lời nhắc về truyền thống, niềm tin và khát vọng vươn khơi của người dân vùng biển Lâm Đồng.

Hơn 130 năm qua, lễ hội Dinh Thầy Thím (xã Tân Hải) này vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn với các nghi lễ truyền thống

Mặc dù chịu ảnh hưởng của quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa, nhưng hơn 130 năm qua, lễ hội Dinh Thầy Thím (xã Tân Hải) này vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn với các nghi lễ truyền thống trang nghiêm cùng nhiều hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian mang đậm hơi thở của cư dân miền biển.

Lễ hội không đơn thuần là lễ hội văn hóa truyền thống, mà còn mang ý nghĩa lịch sử, khắc ghi công đức của các bậc tiền nhân. Chính sự kết hợp giữa yếu tố tín ngưỡng, lịch sử và văn hóa đã tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt, giúp Dinh Thầy Thím trở thành điểm đến quen thuộc của đông đảo du khách vào tháng 9 âm lịch hàng năm.

Hội thi đan lưới mang đậm dấu ấn văn hóa miền biển

Bên cạnh các nghi thức truyền thống thể hiện lòng tri ân công đức Thầy Thím - 2 vị tiền nhân được người dân ghi nhớ với công lao khai hoang, bốc thuốc chữa bệnh, giúp đỡ dân nghèo và hỗ trợ ngư dân vươn khơi bình an; phần hội cũng được tái hiện với nhiều trò chơi dân gian mang đậm dấu ấn văn hóa miền biển.

Các hoạt động như thi làm bánh, bịt mắt đập niêu, thi gánh cá, khiêng thúng ra khơi, đan lưới… cùng các chương trình văn nghệ, đờn ca tài tử tạo không khí vui tươi, hấp dẫn cho lễ hội.

Hội thi gánh cá tại lễ hội Dinh Thầy Thím

Ông Nguyễn Văn Hai, Trưởng Ban Quản lý Khu di tích Dinh Thầy Thím, xã Tân Hải cho biết, Lễ hội này không chỉ là điểm nhấn văn hóa - tín ngưỡng đặc sắc của người dân vùng biển, mà còn là một trong những lễ hội phi vật thể tiêu biểu được tỉnh chọn bảo tồn, phát huy phục vụ phát triển du lịch địa phương.

Lễ hội Dinh Thầy Thím được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia từ năm 1997 và được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2022.

Có thể thấy, các lễ hội truyền thống của ngư dân ven biển ra đời như một điểm tựa tinh thần vững chắc, kết tinh các giá trị lịch sử, tín ngưỡng và tính cộng đồng sâu sắc. Việc bảo tồn và phát huy chiều sâu văn hóa từ các lễ hội miền biển không chỉ giữ gìn di sản phi vật thể quý báu, mà còn góp phần phát triển du lịch bền vững và củng cố tình yêu biển đảo quê hương.

Lễ hội Dinh Thầy Thím là điểm nhấn văn hóa - tín ngưỡng đặc sắc của người dân vùng biển