Lễ hội Ariêu Piing: Tiếng chiêng gọi hồn di sản văn hóa Tà Ôi

Đồng bào Tà Ôi nô nức về dự Lễ hội Ariêu Piing

Ariêu Piing: Nơi gửi gắm đạo hiếu và cội nguồn
Cuối tháng 7 vừa qua, xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị trở thành điểm hội tụ của đồng bào Tà Ôi khi Lễ hội Ariêu Piing được tổ chức sau nhiều năm gián đoạn.

Đây là lễ nhà mồ, lễ cải táng hay lễ bốc mả theo quan niệm truyền thống của người Tà Ôi, được xem là một trong những nghi lễ lớn và quan trọng nhất trong đời sống tinh thần của cộng đồng.

Theo quan niệm của người Tà Ôi, người đã khuất có một thế giới riêng. Ariêu Piing là dịp để cộng đồng đưa hài cốt người thân từ những ngôi mộ tạm về cải táng tại những ngôi nhà mồ kiên cố, được trang trí công phu, thường gọi là Ân Trạp. Nghi lễ thể hiện sự tôn kính với người đã khuất, đồng thời gửi gắm mong ước về sự bình an, no đủ cho con cháu.

Điều làm nên chiều sâu của Ariêu Piing không chỉ nằm ở các nghi thức tâm linh mà còn ở cách cộng đồng thể hiện đạo lý, tình thân và sự gắn kết giữa các thế hệ. Với người Tà Ôi, đây là dịp để tưởng nhớ tổ tiên, tri ân người đã khuất, gặp gỡ họ hàng và cùng nhau củng cố những mối quan hệ cộng đồng.

Trong những ngày diễn ra Lễ hội Ariêu Piing, tiếng chiêng, tiếng trống vang lên rộn rã giữa núi rừng

Già làng Kôn Kêng, dòng họ A Đeng, xã Tà Rụt chia sẻ, đã nhiều năm nay, người Tà Ôi mới lại có một mùa Ariêu Piing đông vui như vậy. Bởi lễ hội không được tổ chức định kỳ hằng năm mà tùy thuộc vào điều kiện và sự thống nhất của từng cộng đồng, có thể cách nhau nhiều năm mới tổ chức một lần. Vì thế với nhiều người, được tham dự Lễ hội Ariêu Piing trong đời là một ký ức đặc biệt.

Trong những ngày hội, tiếng chiêng, tiếng trống vang lên rộn rã giữa núi rừng. Các đoàn người trong trang phục truyền thống nối nhau diễu hành, những vòng múa Rzook mở ra quanh nhà mồ. Già trẻ, trai gái cùng hòa vào điệu múa, tiếng hát dân ca Xiêng, Klơi, Cha Chấp, Ra Doác... Những đống lửa được đốt lên, tạo nên không gian vừa linh thiêng vừa náo nhiệt.

Các thiếu nữ Tà Ôi về dự hội Ariêu Piing

Cồng chiêng giữ vị trí đặc biệt trong Ariêu Piing. Theo quan niệm truyền thống, tiếng chiêng không chỉ tạo nên không khí lễ hội mà còn là sợi dây kết nối giữa con người với thế giới tâm linh, gửi gắm lời tiễn biệt, lòng biết ơn và những ước vọng của người sống đối với người đã khuất.

Nghệ nhân Kray Sức, người Tà Ôi cho biết, để chuẩn bị cho lễ hội, các bản làng cùng góp sức sửa sang nhà mồ, chuẩn bị lễ vật, dựng cây nêu Tar tong và tạc tượng gỗ. Những hình tượng con người, muông thú, cây cỏ được thể hiện trên các công trình nhà mồ không chỉ tạo nên vẻ đẹp riêng mà còn phản ánh thế giới quan, quan niệm về sự sống và mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên của cộng đồng.

Lễ hội Ariêu Piing năm 2026 được tổ chức tại xã Tà Rụt với các nghi lễ, hoạt động văn hóa truyền thống đặc sắc

Ariêu Piing vì thế không đơn thuần là một lễ thức dành cho người đã khuất. Trong từng tiếng chiêng, nhịp trống, điệu múa và nghi lễ còn có ký ức cộng đồng, đạo lý uống nước nhớ nguồn và sự gắn bó giữa con người với quê hương, núi rừng.

Tiếp nối mạch nguồn di sản

Lễ hội Ariêu Piing năm 2026 thu hút đông đảo người dân, nghệ nhân, già làng người Tà Ôi tại các xã Tà Rụt, La Lay, A Dơi và Lìa tham gia.

Điểm nhấn của mùa Ariêu Piing năm nay là đón nhận quyết định công nhận Lễ hội Ariêu Piing của người Tà Ôi là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự kiện này đánh dấu thêm một dấu mốc trong hành trình bảo tồn, trao truyền và phát huy giá trị văn hóa của cộng đồng.

Thực tế thì Lễ hội Ariêu Piing của người Tà Ôi đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2023. Việc tổ chức lễ hội và đón nhận quyết định công nhận trong năm 2026 vì thế càng có ý nghĩa trong việc đưa danh hiệu di sản trở lại với chính cộng đồng đã gìn giữ di sản qua nhiều thế hệ.

Không gian lễ hội cho thấy, di sản không nằm trong những hiện vật được trưng bày mà hiện diện trong chính đời sống cộng đồng. Từ những ngôi nhà mồ được trang trí công phu đến cây nêu, tượng gỗ; từ tiếng chiêng, tiếng trống đến các làn điệu dân ca, dân vũ, mỗi thành tố đều góp phần kể câu chuyện về nguồn cội và cách người Tà Ôi ứng xử với thiên nhiên, tổ tiên và cộng đồng.

Đồng bào Tà Ôi múa hát tưng bừng trong Lễ hội Ariêu Piing

Trong những đêm diễn ra nghi lễ, bên những ngôi nhà mồ, tiếng chiêng khi dồn dập, khi khoan thai hòa cùng tiếng trò chuyện, tiếng hát. Những người già kể chuyện về phong tục, về tổ tiên; lớp trẻ hòa vào các vòng múa. Có những đứa trẻ ngủ trên lưng mẹ giữa không gian lễ hội. Những hình ảnh ấy cho thấy sự trao truyền văn hóa không diễn ra trong sách vở mà ngay trong những sinh hoạt cộng đồng.

Đàn ông Tà Ôi trang trí những ngôi nhà mồ kiên cố, phục vụ nghi lễ Ariêu Piing

Theo ông Nguyễn Sỹ Huấn, Chủ tịch UBND xã Tà Rụt, bảo tồn Ariêu Piing trong đời sống hiện đại không chỉ là gìn giữ các nghi lễ truyền thống mà còn phải bảo đảm sự trao truyền giữa các thế hệ.

Sự tham gia của già làng, nghệ nhân và cộng đồng vì thế có ý nghĩa quan trọng, góp phần đưa di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống và phát huy giá trị gắn với quảng bá văn hóa, phát triển du lịch.