Người có uy tín góp sức xóa bỏ hủ tục

Tết Khu Cù Tê gắn với Lễ hội Đền Hoàng Vần Thùng ở Xín Mần nay không còn tổ chức dài ngày như trước.

Nêu gương để bà con làm theo

Dòng họ Nông là một trong những dòng họ có đông thành viên của đồng bào La Chí ở Xín Mần. Ông Nông Văn Mìn, sinh năm 1962, Trưởng dòng họ Nông, đồng thời là người có uy tín ở thôn Bản Díu. Thôn Bản Díu có gần 140 hộ dân, chủ yếu là đồng bào La Chí. Trước đây, cưới hỏi, ma chay thường kéo dài từ 5 - 7 ngày, giết mổ nhiều gia súc, gia cầm. Tết Khu Cù Tê - Tết truyền thống của đồng bào La Chí, có thời gian tổ chức tới 12 ngày. Một số hộ còn duy trì việc nuôi nhốt gia súc dưới gầm nhà sàn, ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường.

Hiểu rằng vận động bà con thay đổi phải bắt đầu từ sự gương mẫu, ông Mìn cùng gia đình đi đầu thực hiện nếp sống văn minh, di chuyển chuồng nuôi gia súc ra xa nhà ở, giữ gìn vệ sinh môi trường, tích cực phát triển kinh tế. Ông Mìn chia sẻ: “Hằng ngày, tôi thường xuyên nhắc nhở con cháu, giúp mọi người phân biệt, nhận rõ đúng, sai trong phong tục, tập quán; những gì lạc hậu thì phải từng bước thay đổi”.

Từ sự gương mẫu của gia đình ông Mìn, các hộ trong dòng họ Nông dần đồng thuận. Trong cưới hỏi, các gia đình thực hiện đăng ký kết hôn trước khi tổ chức đám cưới, không thách cưới, thời gian tổ chức không quá 1,5 ngày. Các thành viên trong dòng họ cùng vận động con cháu không tảo hôn, không kết hôn cận huyết thống. Trong việc tang, người chết không để trong nhà quá 48 giờ; sau khi qua đời từ 4 đến 6 giờ được đưa vào áo quan; hạn chế giết mổ nhiều gia súc, gia cầm, giảm các lễ vật không cần thiết. Tết Khu Cù Tê cũng được rút ngắn từ 12 ngày xuống còn 7 ngày. Những giá trị văn hóa truyền thống vẫn được duy trì, song những hoạt động không còn phù hợp từng bước được điều chỉnh.

Tại thôn Na Lũng, ông Vương Văn Phảng, người có uy tín, Trưởng dòng họ Vương, cũng tích cực vận động bà con xóa bỏ hủ tục. Am hiểu phong tục, gần gũi và được người dân tin tưởng, ông thường xuyên giải thích để bà con hiểu những giá trị cần gìn giữ, những tập quán không còn phù hợp cần thay đổi; vận động tổ chức cưới hỏi, ma chay, lễ hội gọn nhẹ, tiết kiệm. Trong đó, thôn xây dựng, thực hiện quy ước về mức trả công cho thầy cúng trong đám tang là 2,4 triệu đồng/đám, góp phần giảm 50% chi phí cho các gia đình.

Từ dòng họ tự quản đến sức mạnh cộng đồng

Vai trò của người có uy tín không chỉ thể hiện trong vận động xóa bỏ hủ tục mà còn được phát huy trong phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới, giữ gìn an ninh trật tự và bảo vệ môi trường. Từ năm 2024 đến nay, nhân dân thôn Bản Díu đã đóng góp gần 300 triệu đồng và hơn 1.200 ngày công lao động làm 2 km đường bê tông; vận động 100% hộ di chuyển chuồng trại ra xa nhà ở, hơn 80% số hộ xây dựng nhà tắm, nhà vệ sinh.

Năm 2019, mô hình “Dòng họ tự quản” được ra mắt tại các thôn Ngam Lin, Díu Hạ, Bản Díu và Na Lũng. Qua thời gian hoạt động, mô hình ngày càng phát huy hiệu quả, trở thành mô hình “Dân vận khéo” tiêu biểu của địa phương. Thông qua mô hình, các thành viên trong dòng họ cùng nhắc nhở, giúp đỡ nhau chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thực hiện quy ước, hương ước, xây dựng đời sống văn hóa, từng bước loại bỏ những tập quán lạc hậu.

Đồng chí Tải Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND xã Xín Mần, cho biết: Ở 4 thôn tập trung nhiều đồng bào La Chí đều có người có uy tín; một số người có uy tín đồng thời là trưởng các dòng họ. Trong cộng đồng người La Chí, người có uy tín giữ vai trò rất quan trọng trong tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Do am hiểu phong tục, tập quán, gần gũi với bà con và có tiếng nói trong cộng đồng nên khi người có uy tín gương mẫu đi đầu, việc tuyên truyền, vận động thuận lợi hơn, tạo sự đồng thuận từ mỗi gia đình, dòng họ.

Khi người có uy tín phát huy tốt vai trò “đầu tàu”, mỗi gia đình, mỗi dòng họ cùng đồng thuận, những hủ tục từng tồn tại lâu đời đang từng bước được thay thế bằng nếp sống văn minh, tiến bộ, góp phần xây dựng cộng đồng La Chí đoàn kết, giữ gìn bản sắc và phát triển bền vững.