Người đại biểu dân cử trong kỷ nguyên mới

Trong đời sống chính trị của mỗi quốc gia, các cơ quan dân cử luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Tại Việt Nam, Quốc hội và HĐND các cấp là thiết chế quyền lực nhà nước của nhân dân, nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của cử tri. Bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước với những mục tiêu lớn về tăng trưởng, hội nhập và đổi mới mô hình phát triển, yêu cầu đối với đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp ngày càng cao.

Không chỉ tiêu biểu về phẩm chất chính trị, uy tín và trách nhiệm trước nhân dân, người đại biểu dân cử còn cần có bản lĩnh, trí tuệ và năng lực tham gia hoạch định chính sách; đồng thời luôn giữ mối liên hệ chặt chẽ với cử tri, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của nhân dân và kiên trì bảo vệ những quyền lợi chính đáng của cử tri.

Với chủ đề “Hướng tới ngày hội toàn dân: Người đại biểu dân cử trong kỷ nguyên mới”, độc giả sẽ nhìn nhận rõ hơn những yêu cầu mới đặt ra đối với người đại biểu dân cử; những kỳ vọng của cử tri; cũng như vai trò của Quốc hội và HĐND thành phố Hà Nội trong việc kiến tạo các chính sách phát triển cho đất nước và Thủ đô, qua thảo luận của hai vị khách mời: PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công; PGS.TS Vũ Hào Quang, Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Tổng hợp và Phân tích dư luận xã hội, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội.

Trong hệ thống chính trị của nước ta, nghị trường không chỉ là nơi thảo luận các vấn đề của quốc gia, mà còn là nơi định hình những quyết sách có ý nghĩa lâu dài đối với sự phát triển của đất nước. Bối cảnh hiện nay, khi Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu lớn về tăng trưởng, hội nhập và đổi mới mô hình quản trị, tiêu chuẩn đối với người đại biểu dân cử cũng được đặt ra ngày càng cao hơn.

Video:

Yêu cầu cao hơn đối với đại biểu dân cử nhiệm kỳ mới

Trao đổi tại chương trình, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, yêu cầu đối với đại biểu dân cử hiện nay toàn diện hơn so với trước đây. Nếu như trước kia tiêu chuẩn đại biểu chủ yếu nhấn mạnh đến uy tín, phẩm chất và trách nhiệm, thì trong bối cảnh hiện nay, người đại biểu còn cần có tư duy chính sách, khả năng phân tích và đánh giá chính sách dựa trên dữ liệu và bằng chứng, đặc biệt là dữ liệu số. Bên cạnh đó, đại biểu dân cử cần có sự hiểu biết sâu sắc về pháp luật, bám sát thực tiễn đời sống xã hội, đồng thời có kỹ năng giám sát và phản biện để tham gia hiệu quả vào quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách.

Cũng theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, để thực hiện tốt vai trò đại diện cho nhân dân, đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND cần hội tụ đồng thời cả phẩm chất chính trị và năng lực thực tiễn. Trước hết, về phẩm chất, đại biểu cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, giữ được sự liêm chính, công tâm và đặt tinh thần phụng sự nhân dân lên hàng đầu. Đây là những giá trị cốt lõi để đại biểu thực hiện đúng vai trò là người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của cử tri.

Bên cạnh đó, về năng lực, đại biểu cần trang bị nhiều kỹ năng quan trọng, trong đó trước hết là năng lực lắng nghe. Khi hiểu rõ tâm tư, nguyện vọng của người dân, đại biểu mới có thể phản ánh đúng và trúng những vấn đề đặt ra trong đời sống xã hội. Cùng với đó là năng lực phân tích và tư duy chính sách, giúp đại biểu đánh giá chính xác các vấn đề thực tiễn, nắm vững quy định của pháp luật và tham gia hiệu quả vào quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách.

Ngoài ra, đại biểu dân cử cũng cần có kỹ năng giám sát và phản biện xã hội, cùng với khả năng chất vấn và theo dõi việc thực hiện các cam kết, để tiếng nói của cử tri được chuyển tải đầy đủ tới các cơ quan có thẩm quyền. “Trong bối cảnh hiện nay, đại biểu dân cử không chỉ cần nói đúng, mà còn phải nói trúng, đồng thời phải góp phần tạo ra những chuyển biến thực chất trong đời sống xã hội”, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh nhấn mạnh.

Từ góc nhìn khác, PGS.TS Vũ Hào Quang, Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn tổng hợp và Phân tích dư luận xã hội (Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội) cho rằng, trong giai đoạn hiện nay, vai trò của đại biểu dân cử đặt ra những yêu cầu cao hơn so với trước đây. Bên cạnh phẩm chất và trình độ chuyên môn, đại biểu cần có sự nhạy bén chính trị để nắm bắt kịp thời những chuyển động của đời sống xã hội. Đại biểu dân cử cần hiểu rõ dòng chảy của dư luận xã hội, nhận diện được tâm tư, tình cảm và xu hướng của người dân. Trên cơ sở đó, đại biểu phải biết chuyển tải ý chí của cử tri thành các nghị quyết, chính sách cụ thể trong cơ quan dân cử.

Trong tiến trình của mỗi cuộc bầu cử, các hội nghị tiếp xúc cử tri để vận động bầu cử không chỉ là một bước trong quy trình pháp lý, mà còn là không gian dân chủ quan trọng, nơi cử tri trực tiếp lắng nghe và đánh giá những người ứng cử. Tại các cuộc tiếp xúc này, các ứng viên trình bày chương trình hành động của mình, đề cập nhiều vấn đề lớn liên quan đến sự phát triển của đất nước và Thủ đô, từ hoàn thiện thể chế, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đến các vấn đề thiết thực như hạ tầng đô thị, môi trường, an sinh xã hội và chất lượng dịch vụ công.

Theo PGS.TS Vũ Hào Quang, điều mà cử tri mong đợi không chỉ là những cam kết trong quá trình vận động bầu cử, mà quan trọng hơn là việc hiện thực hóa các cam kết đó bằng hành động cụ thể trong suốt nhiệm kỳ. Những trao đổi thẳng thắn giữa cử tri và các ứng viên cho thấy một yêu cầu rất rõ ràng: Mỗi lời hứa đưa ra trước cử tri đều phải gắn với trách nhiệm thực hiện. Bởi đối với người đại biểu dân cử, cam kết trước cử tri không chỉ là một chương trình hành động, mà còn là lời hứa danh dự trước nhân dân.

Qua quan sát và tổng hợp, phân tích dư luận xã hội, PGS.TS Vũ Hào Quang cho biết, cử tri trên địa bàn thành phố Hà Nội đánh giá cao chương trình hành động của các ứng cử viên trong nhiệm kỳ này. So với các nhiệm kỳ trước, nhiều chương trình hành động đã được xây dựng với mục tiêu, con số và giải pháp cụ thể hơn, thể hiện rõ tính khả thi. Tuy nhiên, cử tri cũng mong muốn những cam kết đó không dừng lại ở lời hứa, mà phải được chuyển hóa thành hành động cụ thể khi các ứng viên trúng cử, trở thành đại biểu Quốc hội hoặc đại biểu HĐND.

Theo PGS.TS Vũ Hào Quang, có ba yếu tố quan trọng để đánh giá chất lượng chương trình hành động của các ứng viên: Mức độ chân thực và tính thực tiễn của các cam kết; khả năng đưa những cam kết đó vào chương trình nghị sự của Quốc hội và HĐND và kết quả thực hiện các cam kết thông qua hoạt động của đại biểu trong suốt nhiệm kỳ. Một chương trình hành động chỉ thực sự có giá trị khi nó trở thành động lực để biến lời hứa thành hành động cụ thể. Người dân không chấp nhận những lời hứa suông, mà mong muốn có cơ chế giám sát hiệu quả để theo dõi việc thực hiện các cam kết của đại biểu.

Video:

Lời hứa chính trị trước cử tri

Xã hội càng phát triển, cử tri càng quan tâm nhiều hơn đến các quyết sách công. Vì vậy, yêu cầu về tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của các cơ quan dân cử ngày càng trở nên cấp thiết. Theo PGS.TS Vũ Hào Quang, minh bạch và trách nhiệm giải trình là hai yếu tố then chốt để củng cố niềm tin của người dân đối với đại biểu dân cử. Nếu hoạt động của đại biểu không minh bạch, cử tri sẽ khó có thể đồng hành cùng các chính sách xã hội. Ngược lại, nếu đại biểu thiếu tinh thần trách nhiệm, né tránh hoặc không dám chịu trách nhiệm về các quyết định của mình thì niềm tin mà cử tri gửi gắm sẽ bị ảnh hưởng.

Video:

Những lá phiếu của niềm tin và sự kỳ vọng

Ở góc độ khác, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, cử tri không chỉ thực hiện quyền lựa chọn đại biểu trong ngày bầu cử, mà còn đồng hành giám sát đại biểu trong suốt nhiệm kỳ. Sự giám sát đó thể hiện thông qua các cuộc tiếp xúc cử tri, các phát biểu tại nghị trường, hoạt động chất vấn cũng như kết quả cụ thể mà đại biểu mang lại. Kỳ vọng của cử tri hiện nay rất rõ ràng: Đại biểu dân cử phải gần dân hơn, trách nhiệm hơn và hiệu quả hơn. “Gần dân” là hiểu dân và lắng nghe dân; “trách nhiệm hơn” là theo đuổi các vấn đề mà cử tri phản ánh đến cùng; còn “hiệu quả hơn” là biến những vướng mắc trong thực tiễn thành các chính sách cụ thể. Khi những yêu cầu đó được thực hiện một cách thực chất, khoảng cách giữa nghị trường và đời sống sẽ được thu hẹp, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân đối với các cơ quan dân cử.

Video:

Dấu ấn Quốc hội khóa XV, kỷ lục lập pháp và đột phá giám sát

Nếu lá phiếu của cử tri là khởi đầu của niềm tin, thì nghị trường chính là nơi niềm tin ấy được chuyển hóa thành những quyết sách quan trọng cho sự phát triển của đất nước. Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV đã để lại nhiều dấu ấn đậm nét trong hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của quốc gia.

Theo PGS.TS Vũ Hào Quang, nhiều đạo luật quan trọng đã được ban hành nhằm hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia. Trong đó có thể kể đến các luật như Luật Đất đai năm 2024, Luật Nhà ở năm 2023, Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023, Luật Giao dịch điện tử năm 2023, Luật Căn cước năm 2023, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024 và Luật Tài nguyên nước năm 2023… Những đạo luật này đã góp phần tháo gỡ nhiều vướng mắc trong thực tiễn, tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Đánh giá về hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, trong những năm qua, đoàn đại biểu đã thể hiện rõ vai trò cầu nối giữa cử tri Thủ đô với nghị trường. Nhiều vấn đề thiết thực của Hà Nội như quản trị đô thị, môi trường, an sinh xã hội và cơ chế phát triển đặc thù của Thủ đô đã được chuyển tải kịp thời tới Quốc hội. Với vị thế là Thủ đô, yêu cầu đặt ra đối với Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội không chỉ dừng lại ở việc phản ánh tiếng nói của địa phương, mà còn phải góp phần gợi mở những chính sách có ý nghĩa đối với cả nước.

Video:

HĐND Thành phố Hà Nội - Quyết sách vì sự phát triển Thủ đô

Nhìn từ những trao đổi của các chuyên gia có thể thấy, yêu cầu đặt ra đối với người đại biểu dân cử trong giai đoạn phát triển mới của đất nước đang ngày càng toàn diện hơn. Đó không chỉ là phẩm chất chính trị vững vàng, tinh thần phụng sự nhân dân, mà còn là năng lực tư duy chính sách, khả năng lắng nghe, phản biện và chuyển tải kịp thời những vấn đề của thực tiễn vào nghị trường. Thực tiễn hoạt động của Quốc hội khóa XV cùng sự tham gia tích cực của các đoàn đại biểu Quốc hội địa phương, trong đó có Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, cho thấy sự gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa nghị trường với đời sống xã hội.

Trong chặng đường phía trước, cùng với lá phiếu của cử tri, trách nhiệm của mỗi đại biểu dân cử sẽ tiếp tục được khẳng định bằng hành động cụ thể, bằng những đóng góp thiết thực vào quá trình hoàn thiện thể chế và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước và Thủ đô.

Nhóm phóng viên