Người Iran kiệt quệ giữa chiến sự và 'bóng tối Internet'

Xung đột kéo dài đẩy Iran vào khủng hoảng kép. Ảnh: Reuters.

Khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bước sang tuần thứ tư, người dân nước này không chỉ đối mặt với nguy cơ an ninh mà còn chật vật xoay xở trong một nền kinh tế suy kiệt và tình trạng mất kết nối Internet kéo dài chưa từng có.

Một bộ phận mất nguồn thu nhập, số khác buộc phải rời bỏ nơi sinh sống tạm thời, trong khi hầu như không ai biết khi nào Internet - huyết mạch của đời sống hiện đại - có thể được khôi phục.

Kinh tế suy kiệt, người dân vật lộn

Thời điểm hiện tại lẽ ra là mùa cao điểm mua sắm khi Iran bước vào kỳ nghỉ Nowruz - Tết Ba Tư. Tuy nhiên, không khí lễ hội năm nay bị phủ bóng bởi chiến sự và suy thoái kinh tế, theo Al Jazeera.

Thực tế, nền kinh tế Iran đã liên tục chịu các cú sốc trong năm qua: từ cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Mỹ và Israel hồi tháng 6, các cuộc biểu tình mạnh mẽ trên toàn quốc hồi tháng 1, đến tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng bắt nguồn từ khủng hoảng năng lượng.

Đối với nhiều tiểu thương, đặc biệt tại các khu chợ truyền thống, doanh thu đã sụt giảm mạnh. Một người bán hàng dệt may tại khu chợ Grand Bazaar ở Tehran cho biết lượng bán chỉ đạt khoảng 1/3 so với cùng kỳ các năm - vốn là thời điểm “hái ra tiền” trong năm.

“Có chút khởi sắc vào những ngày cuối, nhưng nhìn chung doanh thu giảm mạnh. Không ai biết sau kỳ nghỉ, khi mở cửa trở lại, tình hình sẽ ra sao. Mọi thứ chỉ tệ hơn trong vài năm gần đây”, người này nói, đề nghị giấu tên vì lo ngại an ninh.

Người dân mua sắm tại chợ Tajrish ở Tehran (Iran) ngày 24/3. Ảnh: WANA.

Trong nhiều năm qua, sức mua của người dân Iran liên tục suy giảm. Việc làm có thu nhập tốt ngày càng khan hiếm do sự kết hợp giữa tham nhũng, quản lý yếu kém trong nước và các lệnh trừng phạt toàn diện từ bên ngoài, đặc biệt là chiến dịch “gây áp lực tối đa” được khởi động từ năm 2018.

Ngay trước khi chiến sự bùng phát, lạm phát hàng năm đã ở mức khoảng 70%, trong khi giá thực phẩm tăng trên 100% - một tín hiệu đáng báo động đối với các hộ gia đình thu nhập thấp. Thị trường chứng khoán lao dốc, dòng vốn rút ra mạnh, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ siêu lạm phát và xu hướng “đô la hóa” nền kinh tế.

Chính phủ Iran cho biết đang cắt giảm chi tiêu, đồng thời tăng lương tối thiểu 60% và cung cấp trợ cấp tiền mặt. Tuy nhiên, mức tăng giá chóng mặt đã “nuốt chửng” phần lớn lợi ích này, đặc biệt sau cuộc chiến ngắn nhưng khốc liệt hồi tháng 6. Thuế cũng được điều chỉnh tăng đáng kể trong năm nay.

Tại một cửa hàng tạp hóa nhỏ ở phía tây Tehran, chủ cửa hàng cho biết nguồn cung hàng hóa cơ bản vẫn được duy trì kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2. Tuy nhiên, giá cả leo thang khiến hành vi tiêu dùng thay đổi rõ rệt.

“Giờ đây, khách hàng thường xuyên phải kiểm tra giá kỹ hơn hoặc tính toán rất lâu trước khi mua. Đó là cảnh quen thuộc mỗi ngày”, ông nói.

Không ít gia đình đã rời Tehran và các đô thị lớn ngay sau khi chiến sự bắt đầu, do lo ngại an toàn. Nhiều người sống dựa vào khoản tiết kiệm ít ỏi, trong khi tương lai vẫn hết sức bất định.

Dù có những tín hiệu ngoại giao le lói, triển vọng ngắn hạn vẫn ảm đạm. Trong khi đó, các hoạt động quân sự tiếp diễn, bao gồm việc Iran phóng tên lửa vào khu vực, tiếp tục đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao, gián tiếp gây thêm áp lực lên nền kinh tế trong nước.

Người Iran trải qua một kỷ nghỉ Nowruz - ngày lễ được coi là Tết Nguyên đán của Iran - đầy ảm đạm. Ảnh: Reuters.

“Bóng tối Internet” phủ lên đời sống

Tình hình càng trở nên u ám khi hơn 90 triệu người dân Iran đã bị chặn truy cập Internet toàn cầu suốt 25 ngày liên tiếp - đợt gián đoạn dài nhất trong lịch sử nước này.

Việc mất kết nối không chỉ khiến người dân khó tiếp cận thông tin độc lập, mà còn bóp nghẹt hoạt động kinh doanh và gây tổn thương tâm lý sâu sắc.

“Mọi người thậm chí không biết khi nào Internet sẽ trở lại. Điều đó không chỉ gây bức xúc mà còn buộc nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa, khiến lạm phát thêm trầm trọng”, một phụ nữ trẻ điều hành cửa hàng trang sức trực tuyến chia sẻ.

Cô cho biết đã không có thu nhập ổn định trong nhiều tháng, kể từ khi một đợt ngắt mạng kéo dài 20 ngày xảy ra hồi tháng 1 - thời điểm các cuộc biểu tình lan rộng và hàng nghìn người thiệt mạng.

Trong bối cảnh đó, nhiều cửa hàng trực tuyến buộc phải dừng quảng cáo hoặc ngừng hoạt động hoàn toàn, vừa vì khó khăn kỹ thuật, vừa để tập trung chia sẻ thông tin về các sự kiện trong nước.

Doanh nghiệp bị kiểm soát, tài sản bị tịch thu

Không chỉ chịu tác động từ kinh tế và chiến sự, khu vực tư nhân tại Iran còn đối mặt với các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt. Nhiều doanh nghiệp bị đóng cửa hoặc bị đình chỉ hoạt động trực tuyến vì các lệnh kiểm soát an ninh nghiêm ngặt.

Cơ quan tư pháp cũng đã tịch thu tài sản của một số cá nhân, bao gồm cả những doanh nhân nổi tiếng trong lĩnh vực ẩm thực và dịch vụ, với cáo buộc liên quan đến hoạt động phản đối chính quyền.

Các tiểu thương lao đao, doanh nghiệp kiệt quệ bởi kinh tế suy yếu và các lệnh kiểm soát an ninh tại Iran. Ảnh: Reuters.

Động thái mới nhất được công bố khi một số cá nhân bị tịch thu tài sản với lý do “cấu kết với các thế lực thù địch và các chế độ Mỹ - Israel”.

Trong bối cảnh chiến sự chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, kinh tế suy yếu và môi trường thông tin bị kiểm soát chặt chẽ, người dân Iran đang phải đối mặt với một tương lai đầy bất định.

Cuộc sống thường nhật, từ mua sắm, kinh doanh đến liên lạc, đều bị gián đoạn. Những khó khăn chồng chất không chỉ phản ánh tác động trực tiếp của chiến tranh, mà còn cho thấy những điểm yếu sâu xa của nền kinh tế và hệ thống quản trị.

Khi các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn và các giải pháp ngoại giao chưa rõ ràng, hàng triệu người Iran tiếp tục phải thích nghi với thực tế khắc nghiệt: sinh tồn trong một nền kinh tế suy kiệt, dưới “bóng tối” của chiến tranh và mất kết nối.

Phương Linh