Người mở 'đường băng' cho cà phê đặc sản Gia Lai 'cất cánh'

Không chỉ dừng lại ở việc sản xuất, ông Nguyễn Tấn Công, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang (tỉnh Gia Lai) còn là người kiên trì “cầm tay chỉ việc”, truyền lại kinh nghiệm cho nhiều nông hộ, từng bước hình thành cộng đồng làm cà phê Fine Robusta (cà phê đặc sản) tại Gia Lai. Từ những vườn cà phê nhỏ lẻ, manh mún, một hướng đi mới đang dần được mở ra, nơi người nông dân không chỉ bán sản phẩm, mà còn hiểu và tự hào về giá trị mình tạo ra.

Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Tấn Công về câu chuyện kết nối nông dân với thị trường, cùng tư duy mới và cách làm bài bản hơn để nâng tầm cà phê đặc sản.

Đi tìm “chất riêng” cho hạt cà phê

- Thưa ông, để tạo nên một sản phẩm cà phê đặc sản, đâu là những công đoạn then chốt?

- Ông Nguyễn Tấn Công: Mỗi công đoạn trong chuỗi giá trị cà phê đều quan trọng, không có khâu nào là phụ. Tuy nhiên, mỗi người sẽ đảm nhiệm một phần việc khác nhau và phải làm tốt nhất phần của mình.

Ông Nguyễn Tấn Công, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang (tỉnh Gia Lai) trả lời phỏng vấn Báo Công Thương.

Thực tế, để có một ly cà phê đặc sản, không chỉ là những công đoạn cuối như sơ chế hay rang xay. Quan trọng nhất vẫn là khâu chăm sóc vườn cây. Người nông dân phải làm tốt ngay từ đầu: đất đai, dinh dưỡng, độ che phủ, cách chăm sóc… Khi có được quả cà phê đạt chất lượng tốt, chín đồng đều, những công đoạn sau mới có thể phát huy tối đa.

Ở các bước tiếp theo, từ thu hái, sơ chế đến phân loại, tất cả đều nhằm mục tiêu giữ được những hạt tốt nhất, sạch nhất, thể hiện rõ nhất phẩm chất của vùng nguyên liệu.

- Nhiều người cho rằng, làm cà phê đặc sản là “cái mới”. Quan điểm của ông thế nào?

- Ông Nguyễn Tấn Công: Thực ra, chúng tôi không làm điều gì quá mới. Trên thế giới, đặc biệt ở các nước phát triển, họ đã làm từ lâu rồi. Chúng tôi chỉ đang học lại những gì đã được kiểm chứng là hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng cà phê.

Điều chúng tôi tập trung là tìm ra “điểm riêng”, bản sắc của vùng đất này, cái mà nơi khác không có. Ví dụ như chúng tôi đang thử nghiệm, đánh giá qua các mùa vụ, từng năm một, để xem sự khác biệt của thổ nhưỡng, khí hậu ở đây thể hiện trong hạt cà phê như thế nào.

Khi xác định được “cá tính” đó, chúng tôi có thể kể câu chuyện rõ ràng hơn với người tiêu dùng: đây là cà phê của vùng này, có đặc trưng riêng. Đó mới là giá trị bền vững.

Dòng cà phê đặc sản của Gia Lai. Ảnh: Hiền Mai

- Theo ông, điều khó nhất khi làm cà phê đặc sản hiện nay là gì?

- Ông Nguyễn Tấn Công: Khó nhất không phải là kỹ thuật, mà là thay đổi tư duy. Làm cà phê đặc sản đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỷ luật. Không thể làm theo kiểu “được mùa thì vui, mất mùa thì bỏ”. Người làm phải chấp nhận làm kỹ hơn, tốn công hơn, nhưng chưa chắc thấy kết quả ngay.

Ngoài ra, thị trường cũng là một thách thức. Làm ra sản phẩm tốt rồi nhưng làm sao để kết nối được với người mua, để họ hiểu và chấp nhận giá trị đó, cũng không đơn giản. Nhưng tôi nghĩ, khi mình đi đúng hướng, làm thật, dần dần sẽ có chỗ đứng. Quan trọng là không bỏ cuộc giữa chừng.

Nâng tầm cà phê đặc sản bằng giá trị thật

- Việc kết nối nông dân trong hành trình này đang được thực hiện ra sao, thưa ông?

- Ông Nguyễn Tấn Công: Điều khiến chúng tôi trăn trở nhất là làm sao để nông dân không bị đứng ngoài cuộc. Trước đây, nhiều người chỉ sản xuất rồi bán, không biết sản phẩm của mình đang ở mức chất lượng nào, giá trị ra sao.

Lãnh đạo Sở Công Thương Gia Lai cùng các đại biểu trải nghiệm cà phê đặc sản trong khuôn khổ chương trình trưng bày cà phê đặc sản, sản phẩm OCOP. Ảnh: Hiền Mai

Nhưng thông qua các hoạt động kết nối, các sự kiện, các nhóm làm cà phê, bà con đã bắt đầu hiểu: mình đang bán cái gì, chất lượng đến đâu, cần cải thiện điều gì.

Chúng tôi cũng đang hướng tới việc hình thành các nhóm, các cộng đồng để cùng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau. Đặc biệt với bà con đồng bào dân tộc thiểu số, việc này càng quan trọng để không ai bị bỏ lại phía sau.

Khi người nông dân hiểu sản phẩm của mình, họ sẽ tự tin hơn. Dù giá cao hay thấp, họ vẫn cảm thấy xứng đáng, vì biết rõ giá trị mình tạo ra.

- Hợp tác xã đang hướng đến những tiêu chuẩn nào cho cà phê đặc sản, thưa ông?

- Ông Nguyễn Tấn Công: Chúng tôi không đặt ra một tiêu chuẩn cứng cho tất cả, bởi mỗi nông hộ có điều kiện và mức độ sẵn sàng khác nhau. Tuy nhiên, đích đến chung là sản phẩm chất lượng cao và bền vững.

Trước hết là yếu tố bền vững: canh tác không xâm lấn môi trường, hạn chế tối đa hóa chất, đặc biệt là các chất bị cấm. Chúng tôi khuyến khích, thậm chí nói không với việc sử dụng những loại thuốc không an toàn.

Sau đó là các tiêu chí về chất lượng hạt, quy trình thu hái, sơ chế… Tất cả đều hướng đến việc tạo ra sản phẩm không chỉ ngon mà còn minh bạch, có thể truy xuất và có câu chuyện riêng.

5 bước trải nghiệm cà phê đặc sản. Ảnh: Hiền Mai

- Thưa ông, điều gì khiến ông gắn bó và theo đuổi con đường cà phê đặc sản đến cùng?

- Ông Nguyễn Tấn Công: Với tôi, cà phê không chỉ là một loại cây trồng hay một sản phẩm để bán. Đó là câu chuyện của vùng đất, con người và cả niềm tự hào của người Gia Lai.

Khi làm cà phê đặc sản, mình cảm nhận rõ hơn giá trị của từng hạt cà phê, từ cách chăm sóc, thu hái đến chế biến. Điều khiến tôi hạnh phúc nhất là khi người nông dân hiểu được điều đó, họ làm ra sản phẩm bằng sự tự tin, bằng trách nhiệm và cả tình yêu.

Tôi tin rằng, khi đã thực sự yêu cà phê, người ta sẽ không làm qua loa và khi làm bằng tâm huyết, hạt cà phê sẽ tự “cất tiếng nói” của nó. Đó cũng là lý do tôi muốn đi cùng bà con trên hành trình này, để cà phê không chỉ là sinh kế, mà còn là niềm tự hào của mỗi người.