Người nhạy cảm, cầu toàn quá mức vào diện theo dõi nguy cơ rối loạn tâm thần

Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), ngày 5/3 cơ quan này đã đăng tải dự thảo Thông tư trên Cổng thông tin điện tử của Chính phủ và Bộ Y tế để xin ý kiến từ các cơ quan, tổ chức, đơn vị chuyên môn cũng như người dân. Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là quy định về đối tượng và nội dung giám sát trong phòng, chống rối loạn tâm thần.

Ba nhóm đối tượng được đưa vào giám sát

Dự thảo xác định ba nhóm đối tượng chính cần được theo dõi trong hệ thống giám sát sức khỏe tâm thần.

Nhóm thứ nhất là người mắc rối loạn tâm thần, bao gồm các bệnh lý phổ biến như tâm thần phân liệt, động kinh, trầm cảm, rối loạn lo âu, sa sút trí tuệ cùng các rối loạn khác theo danh mục chuyên môn.

Bác sĩ tư vấn sức khỏe tâm thần.

Nhóm thứ hai là các trường hợp tử vong liên quan đến rối loạn tâm thần. Theo cơ quan soạn thảo, đây là hoạt động theo dõi có hệ thống những ca tử vong mà rối loạn tâm thần được xác định là nguyên nhân chính, dựa trên phân loại bệnh quốc tế và các tiêu chuẩn chẩn đoán. Việc thu thập, phân tích các dữ liệu này giúp ngành y tế nhận diện những bệnh lý tâm thần có nguy cơ gây tử vong, từ đó đưa ra biện pháp can thiệp và dự phòng phù hợp.

Nhóm thứ ba là người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần. Theo dự thảo, đây là những người từng có tiền sử mắc rối loạn tâm thần hoặc có ít nhất một yếu tố nguy cơ liên quan đến sinh học, tâm lý, xã hội hay các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần.

Bốn nhóm yếu tố nguy cơ

Dự thảo cũng chỉ rõ bốn nhóm yếu tố nguy cơ có thể làm gia tăng khả năng mắc rối loạn tâm thần.

Thứ nhất là yếu tố sinh học và di truyền. Những người có tiền sử gia đình mắc rối loạn tâm thần, từng bị chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não hoặc mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, ung thư, HIV/AIDS, động kinh… được xem là nhóm có nguy cơ cao. Bên cạnh đó, một số giai đoạn sinh lý đặc biệt như dậy thì, sau sinh, tiền mãn kinh – mãn kinh và tuổi già cũng được nhắc đến như yếu tố cần lưu ý.

Thứ hai là yếu tố tâm lý. Các tình huống stress kéo dài, sang chấn tâm lý do mất người thân, ly hôn, thất nghiệp, bạo lực gia đình, xâm hại, tai nạn hay thảm họa có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần. Ngoài ra, những người có đặc điểm nhân cách nhạy cảm, dễ lo âu, tự ti, cầu toàn quá mức hoặc có khả năng thích ứng kém với stress và cảm xúc tiêu cực cũng được xem là nhóm dễ gặp rủi ro. Tiền sử từng có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát cũng được đưa vào danh sách yếu tố cần giám sát.

Thứ ba là yếu tố xã hội, bao gồm tình trạng cô lập, thiếu sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng; sự kỳ thị, phân biệt đối xử, đặc biệt với các nhóm yếu thế; môi trường sống không an toàn, nhiều bạo lực hoặc tội phạm. Ngoài ra, việc lạm dụng các chất kích thích như rượu, bia, ma túy hay thuốc an thần cũng được xem là yếu tố có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần.

Thứ tư là các yếu tố khác, trong đó đáng chú ý là áp lực kéo dài trong học tập, công việc và gánh nặng kinh tế.

Xây dựng công cụ để người dân tự đánh giá nguy cơ

Theo Bộ Y tế, quy định về giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần là nội dung mới của Luật Phòng bệnh và hiện đang được các nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực tâm thần học thảo luận, góp ý để hoàn thiện.

Ngay sau khi dự thảo được công bố để lấy ý kiến, Cục Phòng bệnh đã nhận được một số phản hồi từ cơ quan báo chí và người dân. Cơ quan này cho biết đã tiếp thu các ý kiến và đang tiếp tục làm việc với các đơn vị chuyên môn về tâm thần cũng như các cơ quan quản lý liên quan để hoàn thiện dự thảo.

Mục tiêu của việc xây dựng văn bản hướng dẫn là bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thực tiễn và không tạo thêm gánh nặng trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, ngành y tế cũng hướng tới xây dựng các bộ công cụ giúp cơ sở y tế và người dân có thể tự đánh giá các yếu tố nguy cơ về sức khỏe tâm thần, qua đó chủ động phòng ngừa và can thiệp sớm.

Cục Phòng bệnh cho biết cơ quan này mong tiếp tục nhận được ý kiến đóng góp từ các tổ chức, đơn vị và người dân đối với dự thảo hướng dẫn Luật Phòng bệnh cũng như các văn bản chuyên môn liên quan. Việc hoàn thiện quy định được kỳ vọng sẽ tạo sự đồng thuận trong xã hội và góp phần bảo vệ tốt hơn sức khỏe tâm thần của cộng đồng trong thời gian tới.

Hà Minh