Người thầy trong thế giới trí tuệ nhân tạo: Kết nối tri thức, phát huy tính chủ động
Kết nối robot trí tuệ nhân tạo (AI) với học liệu và bài luyện tập, hệ sinh thái Lily Educare của cô và trò Trường THCS Phúc Yên (Phú Thọ), mở ra cách tiếp cận kiến thức mới cho học sinh.

Ban tổ chức trao giải Đặc biệt ở lĩnh vực Đồ dùng dành cho học tập cho nhóm tác giả dự án.
Đằng sau dự án đạt giải Đặc biệt cấp tỉnh là hành trình thầy cô đồng hành cùng học trò tìm tòi, thử nghiệm, khơi dậy niềm say mê sáng tạo và bồi dưỡng năng lực tự học.
Từ nhu cầu tự học đến ý tưởng sáng tạo
Trong những giờ tự học, việc tìm lời giải thích cho nội dung chưa hiểu đôi khi khiến học sinh xao nhãng bài học đang cần hoàn thành. Chiếc điện thoại vừa mở để tra cứu cũng liên tục thu hút sự chú ý bằng tin nhắn, mạng xã hội và trò chơi.
Với học sinh lớp 9, khi khối lượng kiến thức cần hệ thống hóa ngày càng nhiều và kỳ thi chuyển cấp đến gần, việc duy trì sự tập trung, nhận diện những phần kiến thức còn yếu để ôn luyện trở thành nhu cầu thiết thực.
Từ những quan sát trong quá trình hướng dẫn học sinh, cô Nguyễn Thị Thu Phương, Trường THCS Phúc Yên, mong muốn cùng các em tìm ra cách học vừa tận dụng được công nghệ, vừa hạn chế sự phân tâm khi sử dụng điện thoại.
Ý tưởng về một robot có thể trò chuyện, giải thích bài học dần được kết nối với cẩm nang kiến thức và bài luyện tập. Qua đó, sau mỗi câu hỏi, học sinh có thể xem lại kiến thức, thực hành và nhận ra những nội dung mình chưa nắm vững. Từ ý tưởng ấy, cô trò bắt tay xây dựng Lily Educare, biến mong muốn hỗ trợ việc học hằng ngày thành một dự án sáng tạo chung.
Mang tên đầy đủ “Hệ sinh thái Lily Educare - Robot AI đồng hành cùng học sinh trung học trong chinh phục kiến thức Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội 9”, dự án được thực hiện tại Trường THCS Phúc Yên. Nhóm gồm 5 thành viên, cùng đảm nhiệm các công việc từ tổng hợp kiến thức, thiết kế học liệu, số hóa dữ liệu đến lập trình và lắp ráp robot.
Đảm nhiệm vai trò nhóm trưởng, Đỗ Kim Thư, lớp 8A5, phải tìm cách kết nối sở trường của từng thành viên. Cùng tham gia nhóm có Trần Tuấn Kiệt, lớp 8A4; Nguyễn Vĩnh Thái, lớp 8A1 và Nguyễn Tiến Vũ Thành, lớp 9A1, đều là học sinh Trường THCS Phúc Yên. Riêng Lê Trung Hiếu, phó nhóm phụ trách kỹ thuật, hiện học lớp 10A2, Trường THPT Hai Bà Trưng (Phú Thọ).
Với Kim Thư, khó khăn đầu tiên là phân chia công việc sao cho mỗi thành viên phát huy được sở trường, đồng thời bảo đảm các phần của sản phẩm kết nối với nhau. Do học ở các khối lớp khác nhau và lịch học chính khóa bận rộn, ban đầu, các thành viên còn lúng túng khi thống nhất nhiệm vụ. Thư chọn cách lắng nghe nguyện vọng của từng người, sau đó cùng cả nhóm điều chỉnh phần việc cho phù hợp.
“Em để các bạn lựa chọn công việc mình mong muốn, sau đó sắp xếp theo thế mạnh của từng người. Bạn giỏi kỹ thuật, bạn mạnh về tổng hợp kiến thức, bạn khéo số hóa dữ liệu. Khi được làm phần việc phù hợp, các bạn hào hứng hơn và cả nhóm tìm được tiếng nói chung”, Kim Thư chia sẻ.
Cách phân công này giúp ý tưởng từng bước thành hình. Bên cạnh việc chế tạo robot có thể trò chuyện, nhóm còn dành nhiều công sức xây dựng các trang kiến thức và bài tập đi kèm. Để công cụ thực sự hỗ trợ người học, các em bắt đầu từ việc tìm hiểu nhu cầu của học sinh, xác định những nội dung cần làm rõ và lựa chọn cách trình bày dễ tiếp nhận.

Nhóm tác giả dự án cùng sản phẩm robot Lily.
Kết nối tri thức bằng công nghệ
Trong Lily Educare, robot AI được kết nối với bộ học liệu và không gian tự luyện, hỏi đáp trực tuyến, tạo thành chuỗi hoạt động từ đọc hiểu, đặt câu hỏi đến luyện tập. Robot mở ra hình thức tương tác bằng giọng nói, trong khi cẩm nang và sổ tay giúp học sinh theo dõi, hệ thống hóa kiến thức. Mỗi thành phần đảm nhiệm một chức năng riêng, cùng hỗ trợ quá trình tự học.
Robot Lily có thiết kế nhỏ gọn, vỏ được tạo bằng công nghệ in 3D. Thiết bị gồm micro tiếp nhận câu hỏi, loa phát lời giải thích, màn hình hiển thị biểu cảm và 6 động cơ servo tạo chuyển động. Thông qua kết nối Wi-Fi với các mô hình AI trên nền tảng đám mây, robot có thể phản hồi bằng giọng nói, giúp học sinh trao đổi những điều còn băn khoăn ngay tại góc học tập.
Để nội dung hỏi đáp bám sát bài học, cô Phương và nhóm dành nhiều công sức xây dựng cẩm nang kiến thức, kết hợp với sổ tay gắn mã QR dẫn đến các bài luyện tập tương ứng. Nhờ đó, học sinh có thể tra cứu kiến thức, làm bài và tiếp tục đặt câu hỏi khi chưa hiểu, từng bước hình thành phương pháp học tập chủ động.
Trong cuốn cẩm nang “Hack não kiến thức Khoa học Tự nhiên & Khoa học Xã hội 9”, kiến thức được hệ thống thành các nhánh, làm rõ nội dung trọng tâm và mối liên hệ giữa các ý. Với Kim Thư, việc chuyển kiến thức trong sách giáo khoa thành những sơ đồ trực quan là phần việc vừa khó, vừa khiến em tự hào. Sau khi tổng hợp, em gửi học liệu nhờ các thầy cô có chuyên môn thẩm định.
Một số sơ đồ sau khi hoàn thành vẫn chứa quá nhiều chữ. Thư cùng các bạn phải rà soát, điều chỉnh cách chọn ý và bố trí nội dung để người học dễ theo dõi hơn. Muốn rút gọn mà vẫn bảo đảm đầy đủ kiến thức cần thiết, các em phải đọc kỹ, hiểu bài rồi mới xác định nội dung nào cần nhấn mạnh, nội dung nào có thể diễn đạt ngắn gọn hơn.
Tiếp nối cẩm nang là cuốn “Sổ tay Nhật ký học tập”. Mã QR được gắn theo từng bài, giúp học sinh truy cập phần luyện tập trên nền tảng Wayground/Quizizz. Kết quả trả lời giúp các em nhận diện những nội dung cần ôn tập. Những điều còn băn khoăn trong quá trình làm bài cũng trở thành cơ sở để tiếp tục tìm hiểu.
Nhờ đó, giờ tự học có thể bắt đầu bằng việc xem sơ đồ kiến thức, tiếp đến là luyện tập và quay lại những phần chưa hiểu. Việc quét mã, làm bài trực tuyến vẫn cần thiết bị phù hợp, nhưng được định hướng vào những nội dung học tập cụ thể. Đây cũng là cách nhóm hướng tới hạn chế sự phân tâm khi học sinh sử dụng công nghệ.
Nguyễn Tiến Vũ Thành vừa tham gia biên soạn câu hỏi, dữ liệu, vừa trực tiếp sử dụng sản phẩm trong quá trình học lớp 9. Theo Thành, bộ học liệu giúp em ôn bài thuận tiện hơn và xác định rõ trọng tâm kiến thức. Em cũng ít bị cuốn vào các thông báo trên điện thoại hơn khi việc tra cứu, luyện tập đã có nội dung cụ thể để theo dõi.

Hiệu trưởng nhà trường chúc mừng giáo viên hướng dẫn (bên trái) và nhóm học sinh tham gia dự án.
Trưởng thành qua những lần thử
Để các thành phần của Lily Educare vận hành đồng bộ, nhóm phải giải quyết nhiều vấn đề vượt ra ngoài những bài học quen thuộc. Với Trung Hiếu, đó là lập trình mã nguồn, cài đặt vi điều khiển ESP32-S3 và lắp ráp robot. Trong một lần chạy thử, khi robot kết hợp giọng nói với chuyển động, em phải kiểm tra lại từng bộ phận của hệ thống.
Micro thu âm bị nhiễu, loa phát tiếng hú. Khi cả 6 động cơ cùng hoạt động, điện áp nguồn sụt khiến vi điều khiển liên tục khởi động lại. Robot chưa thể vừa nói vừa cử động ổn định như mong muốn. Hiếu lần theo sơ đồ mạch, dùng đồng hồ đo điện áp để xác định nguyên nhân.
“Em bổ sung tụ điện lọc nguồn, tách riêng nguồn cấp cho động cơ và điều chỉnh phần xử lý nhiễu âm thanh trong chương trình. Sau khi sửa, robot phát tiếng rõ hơn và chuyển động đồng bộ”, Hiếu kể. Từ sự cố này, em phải vận dụng kiến thức lập trình, đồng thời tìm hiểu cách cấp nguồn và hoạt động thực tế của các linh kiện.
Trong khi Hiếu xử lý các bộ phận bên trong, Kim Thư cùng các bạn căn chỉnh lớp vỏ bên ngoài. Thư học thêm phần mềm thiết kế, dựng tệp 3D rồi in thử để kiểm tra độ vừa vặn với mạch điện. Có lần vỏ bị chật, nhóm phải điều chỉnh lại kích thước. Công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ bởi thiết kế đẹp trên màn hình vẫn phải bảo đảm phù hợp với các bộ phận khi lắp ráp.
“Có lúc vỏ in ra chưa vừa, sơ đồ tư duy lại quá nhiều chữ, em và các bạn phải tiếp tục sửa. Khi cầm cuốn cẩm nang hoàn chỉnh và nhìn robot hoạt động, em thấy rất vui vì công sức của cả nhóm”, Thư nói. Niềm vui ấy đến từ những phần việc cụ thể mà em kiên trì thực hiện bên cạnh lịch học chính khóa.
Việc thử nghiệm và điều chỉnh cũng diễn ra với nội dung do AI phản hồi. Nguyễn Vĩnh Thái, phụ trách số hóa và mã QR, đặt câu hỏi về những kiến thức nhóm đã tổng hợp, sau đó đối chiếu câu trả lời với học liệu được thẩm định. Trong một lần hỏi về Sinh học 9, em phát hiện AI nhầm lẫn về tỉ lệ phân ly.
Thái cùng các bạn điều chỉnh câu lệnh hướng dẫn AI. Qua trải nghiệm này, em nhận ra câu trả lời nhanh chưa đồng nghĩa với thông tin có thể sử dụng ngay. “AI hỗ trợ rất nhanh, nhưng chúng em vẫn phải đối chiếu với sách giáo khoa và nhờ thầy cô kiểm tra khi cần”, Thái chia sẻ.
Trong quá trình ấy, vai trò của giáo viên thể hiện rõ ở những khâu đòi hỏi sự cẩn trọng. Cô Phương định hướng chuyên môn, các thầy cô hỗ trợ thẩm định học liệu để nhóm có căn cứ rà soát nội dung. Cô và học sinh cũng phải cân nhắc cách diễn đạt của robot, bảo đảm lời giải thích phù hợp với lứa tuổi.
Đồng hành cùng học trò, cô Phương hướng dẫn các em phối hợp nhiều yêu cầu trong một sản phẩm, từ thu âm, phản hồi đến chuyển động, đồng thời chú trọng chất lượng nội dung học tập. Các thành viên còn phải phân bổ thời gian cho việc xây dựng học liệu, lắp mạch và lập trình. Sự tạo điều kiện của nhà trường và phụ huynh giúp các em có thêm động lực theo đuổi dự án.
Qua từng phần việc, học sinh có cơ hội rèn luyện cách chia nhỏ vấn đề, tìm nguyên nhân và phối hợp giải quyết khó khăn. Sơ đồ cần rút gọn, vỏ robot cần điều chỉnh kích thước hay câu trả lời của AI cần được kiểm chứng đều trở thành những bài học cụ thể. Sản phẩm từng bước hoàn thiện, đồng thời giúp các em tích lũy kinh nghiệm học tập và giải quyết vấn đề.
Những nỗ lực của nhóm được ghi nhận bằng giải Đặc biệt tại Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh Phú Thọ năm 2026, lĩnh vực Đồ dùng dành cho học tập. Cuộc thi tiếp nhận 618 dự án cấp tỉnh, lựa chọn 100 dự án vào chung khảo và trao giải cho 93 dự án. Lily Educare là một trong 3 dự án đoạt giải Đặc biệt.
