Nguồn cung xăng dầu căng thẳng, ethanol có thể là 'cứu cánh' nhờ biên độ tăng giá thấp

Trong bối cảnh xung đột địa chính trị trên thế giới vẫn diễn biến phức tạp, Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân đã chỉ đạo đẩy nhanh lộ trình triển khai xăng sinh học E10, với yêu cầu thực hiện "càng sớm càng tốt".

Vậy, việc triển khai E10 liệu có khả thi trong điều kiện hiện nay? Việt Nam cần chuẩn bị những gì và làm thế nào để bảo đảm nguồn cung ethanol phục vụ pha trộn?

Khẳng định việc sớm triển khai xăng E10 có thể trở thành "cứu cánh" cho bài toán giá xăng dầu nếu được thúc đẩy mạnh mẽ, ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, đã phân tích hàng loạt lý do cho nhận định này.

Ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam (Ảnh: Hồng Hạnh).

Brazil, Ấn Độ hay Thái Lan đã tự chủ năng lượng rất tốt nhờ nhiên liệu sinh học

Điểm đầu tiên, theo ông Tuấn là thách thức về tự chủ năng lượng và vai trò của nhiên liệu sinh học. Hiện nay, Việt Nam chỉ mới chủ động được nguồn cung xăng dầu khoảng 68%. Điều đáng nói, việc chủ động này lại phụ thuộc vào nguồn dầu thô đầu vào từ hai nhà máy lọc dầu. Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn phụ thuộc khoảng 70-80% nguồn dầu thô từ Kuwait, thậm chí có thời điểm gần như hoàn toàn nhập khẩu. Trong khi đó, Nhà máy lọc dầu Dung Quất sử dụng khoảng 30-35% dầu thô nhập từ các khu vực như Tây Phi, Địa Trung Hải, Mỹ và một phần từ Trung Đông.

"Như vậy, thực tế chúng ta chỉ chủ động được khoảng 50% nguồn cung. Trong bối cảnh nguồn dầu thô trong nước suy giảm, sự phụ thuộc vào năng lượng bên ngoài trở thành thách thức lớn, đòi hỏi chúng ta phải hướng đến sự tự chủ năng lượng", ông Tuấn nói.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, các quốc gia như Brazil, Ấn Độ hay Thái Lan đã tự chủ năng lượng rất tốt nhờ nhiên liệu sinh học. Đây không chỉ là bài toán môi trường mà là bài toán tổng thể: vừa tự chủ năng lượng, tránh phụ thuộc vào các khu vực bất ổn như Trung Đông, Nga, Mỹ, vừa giải quyết đầu ra cho nông nghiệp.

Việt Nam là nước nông nghiệp có tiềm năng lớn về nguyên liệu như ngô, sắn, mía đường, theo ông Tuấn, nếu phát triển lên xăng E20, chúng ta có thể tự chủ được 20% nguồn cung xăng dầu nội địa từ nguồn nguyên liệu nông nghiệp này.

Xăng E10 được thí điểm từ ngày 1/8/2025 (Ảnh: Hồng Hạnh).

Biên độ giá tăng thấp, tuyến vận tải ít bị ảnh hưởng bởi xung đột

Vấn đề khác, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam đề cập đến chính là giá ethanol đang có những thuận lợi hơn so với xăng khoáng.

Vị này phân tích, 60% ethanol toàn cầu đến từ Mỹ và Brazil. Nhờ vậy, hiện nay việc mua ethanol đang có lợi thế vận chuyển.

"Ethanol từ Mỹ không bị ảnh hưởng bởi các tuyến vận tải đang khủng hoảng tại Trung Đông. Nếu chuẩn bị sớm và có các gói thầu (tender) từ Mỹ kịp thời, nguồn hàng sẽ về Việt Nam đúng lộ trình", ông Tuấn nói.

Cũng nhờ lợi thế về vận chuyển, giá ethanol không biến động cùng nhịp với xăng dầu. Ông Tuấn ví dụ, thời điểm này, khi giá dầu thô và giá Platts xăng dầu tại Singapore tăng hơn 50%, nhưng giá Ethanol trên sàn Chicago chỉ tăng khoảng 4%.

Ông Tuấn cũng thông tin, các doanh nghiệp đầu mối lớn như Petrolimex, PVOIL đã chủ động đấu thầu mua ethanol với số lượng lớn để bắt đầu bán rộng rãi từ đầu tháng 4 thay vì chờ đến 1/6 theo quy định.

Tuy nhiên, ông lưu ý rằng nguồn xăng dầu từ Mỹ có giá cạnh tranh nhưng chủ yếu phù hợp với các doanh nghiệp lớn có tiềm lực tài chính mạnh - ước tính chỉ khoảng dưới 10 thương nhân đầu mối có khả năng tiếp cận. Với các doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn, việc tìm kiếm nguồn hàng từ các trung tâm cung ứng trong khu vực như Singapore hoặc Hàn Quốc sẽ khả thi hơn.

Giảm áp lực mua xăng khoáng

Theo tính toán, nhu cầu xăng dầu của cả nước hiện khoảng 1 triệu m³ mỗi tháng, tương ứng cần từ 92.000-100.000 m³ ethanol để pha chế (tính cả tỷ lệ xăng E5 hiện chiếm khoảng 15% thị phần).

Hiện trong nước có 5 nhà máy ethanol đang hoạt động cầm chừng, với khả năng cung ứng ngay tối thiểu khoảng 25.000 m³, tương đương gần 30% nhu cầu. Tuy nhiên, theo kiến nghị của ông Tuấn, thời gian tới các nhà máy này cần được quản lý, giám sát chặt chẽ tương tự các nhà máy lọc dầu nhằm bảo đảm nguồn cung nhiên liệu sinh học ổn định và thông suốt.

Đại diện Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) - đơn vị thành viên của Petrovietnam cũng cho biết, đến thời điểm này, nhà máy nhiên liệu sinh học dầu khí miền Trung đã sẵn sàng sản xuất khoảng 60 nghìn tấn Ethanol nguyên liệu phục vụ pha chế xăng sinh học E10.

Dự kiến cuối tháng 3 này, nhà máy lọc dầu Dung Quất do BSR quản lý vận hành sẽ tiếp nhận ethanol nhiên liệu từ nhà máy nhiên liệu sinh học dầu khí Miền Trung (BSR – BF) để pha chế xăng E10, góp phần gia tăng sản lượng xăng dầu trong nước trong bối cảnh các kênh nhập khẩu bị hạn chế do xung đột tại Trung Đông hiện nay.

Ông Trịnh Quang Khanh, Phó chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam.

Ông Trịnh Quang Khanh, Phó chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho rằng, việc thúc đẩy sớm triển khai xăng E10 trong bối cảnh hiện nay là bước đi mang tính chiến lược, góp phần giảm áp lực nhập khẩu và tiêu thụ xăng khoáng. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý không nên kỳ vọng xăng E10 sẽ giúp hạ nhiệt đáng kể giá xăng trên thị trường.

Từ thực tế đó, ông Khanh kiến nghị cần xem xét giảm một số loại thuế, phí và tính toán lại các yếu tố chi phí trong cơ cấu giá. Theo ông, kinh doanh xăng E10 đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư thêm hệ thống thiết bị pha chế, phối trộn, vì vậy chi phí kinh doanh định mức đối với xăng E10 cần cao hơn khoảng 200 đồng/lít so với mức áp dụng cho xăng khoáng hiện nay.

Bên cạnh đó, ông đề xuất giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với phần xăng khoáng dùng để pha chế xăng sinh học. Hiện thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng khoáng đầu vào là 10%, trong khi đầu ra của xăng sinh học chỉ ở mức 7%, do đó cần điều chỉnh mức thuế đối với xăng khoáng dùng để pha chế xuống còn 7% để bảo đảm sự hợp lý.

Đối với thuế bảo vệ môi trường (BVMT), ông cho rằng nên áp dụng cùng một mức thuế đối với xăng sinh học E5 và E10. Hiện thuế BVMT của E5 là 1.900 đồng/lít, trong khi E10 là 1.800 đồng/lít. Việc thống nhất một mức thuế thấp sẽ giúp đơn giản hóa việc tính toán, báo cáo, đồng thời góp phần giảm giá bán và tăng sức hấp dẫn đối với người tiêu dùng.

Ngoài ra, ông Khanh cũng đề xuất xem xét bãi bỏ thuế nhà thầu đối với hoạt động kho ngoại quan liên quan đến xăng dầu và ethanol.

Hồng Hạnh