Nguồn lực carbon xanh dương với phát triển kinh tế biển bền vững

Các hệ sinh thái carbon xanh dương như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và vùng đất ngập nước ven biển đang ngày càng được cộng đồng quốc tế nhìn nhận là một trong những giải pháp dựa vào thiên nhiên hiệu quả nhất để ứng phó với biến đổi khí hậu. Ảnh minh họa

Ngày 28/5, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), Đại sứ quán Anh và Diễn đàn Kinh tế Thế giới đã khởi động Chương trình Đối tác hành động carbon xanh dương (NBCAP) và Họp Nhóm công tác triển khai Chương trình NBCAP Việt Nam lần thứ nhất. Sự kiện khẳng định cam kết của Việt Nam trong thúc đẩy hợp tác về carbon xanh dương, hướng tới phát triển kinh tế biển bền vững, bao trùm và thích ứng biến đổi khí hậu.

Tại cuộc họp, các chuyên gia tập trung thảo luận về cơ chế phối hợp liên ngành và xác định các định hướng ưu tiên cho quá trình triển khai NBCAP. Các chuyên gia cũng nhấn mạnh tới vai trò của các giải pháp khí hậu dựa vào thiên nhiên trong bảo tồn, phục hồi các hệ sinh thái carbon xanh dương và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển.

TIỀM NĂNG, GIÁ TRỊ LỚN TỪ HỆ SINH THÁI CARBON XANH DƯƠNG

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, biến đổi khí hậu không còn là thách thức của tương lai mà đã và đang tác động trực tiếp tới mọi mặt phát triển kinh tế xã hội của các quốc gia. Chúng ta đang chứng kiến những tác động của nước biển dâng, xâm nhập mặn, suy giảm đa dạng sinh học biển, xói lở bờ biển và các hiện tượng thời tiết cực đoan”.

Ông Thành cho rằng những tác động đó không chỉ ảnh hưởng tới môi trường tự nhiên mà còn trực tiếp đe dọa đến sinh kế, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước và sự phát triển bền vững của hàng triệu người, đặc biệt là những người dân ven biển.

Khởi động Chương trình Đối tác hành động carbon xanh dương (NBCAP)

Trong bối cảnh đó, các hệ sinh thái carbon xanh dương như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và vùng đất ngập nước ven biển đang ngày càng được cộng đồng quốc tế nhìn nhận là một trong những giải pháp dựa vào thiên nhiên hiệu quả nhất để ứng phó với biến đổi khí hậu;

Các hệ sinh thái này được ghi nhận là nguồn lực chiến lược, đóng vai trò như lá chắn tự nhiên, giúp bảo vệ cộng đồng ven biển trước các rủi ro khí hậu như lũ lụt, nước biển dâng và xói lở bờ biển. Việc gìn giữ, phục hồi hệ sinh thái còn hỗ trợ phát triển kinh tế, đảm bảo an ninh lương thực, bảo tồn đa dạng sinh học và góp phần thực hiện các mục tiêu khí hậu của Việt Nam.

Carbon xanh dương là carbon được hấp thụ và lưu trữ trong các hệ sinh thái biển và ven biển như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và bãi triều ven biển. Nghiên cứu khoa học cho thấy các hệ sinh thái này có thể hấp thụ carbon trung bình cao gấp 2-4 lần và khả năng lưu trữ tổng thể có thể gấp tới 10 lần so với rừng trên cạn, giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, bảo vệ bờ biển, bảo tồn đa dạng sinh học và duy trì sinh kế cho cộng đồng ven biển.

Thứ trưởng Lê Công Thành: “Đối với Việt Nam, một quốc gia ven biển, việc bảo vệ, phát triển hệ sinh thái carbon xanh dương không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là định hướng chiến lược để thực hiện mục tiêu phát triển bền vững kinh tế biển, tăng cường khả năng chống chịu khí hậu và thực hiện các cam kết quốc tế”.

Chia sẻ điều này, bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam chỉ rõ “carbon xanh dương đã và đang thu hút sự chú ý ngày càng tăng trên toàn cầu. Trên thực tế, nhiều quốc gia ở trong đó có Việt Nam mới đang ở trong giai đoạn khởi đầu để tìm hiểu cách có thể biến những ý tưởng trở thành hoạt động thực tiễn trong hệ thống quản trị, hoạt động đầu tư cũng như những mô hình thực tiễn.

Việt Nam với đường bờ biển dài, hệ sinh thái carbon xanh dương của Việt Nam, trong đó có rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và vùng ngập nước ven biển đóng vai trò rất quan trọng trong sinh kế cũng như là bảo vệ vùng bờ biển cho đất nước, đồng thời có tiềm năng thu hút đầu tư môi trường, đóng góp cho mục tiêu phát triển kinh tế bền vững. Không những thế, điều này còn đem lại khả năng chống chịu bền bỉ trước những cú sốc về môi trường.

Với nhà nông, đó là một vườn ươm để phát triển và thu hoạch thủy sản, là một nguồn thu nhập quan trọng. Với chính quyền địa phương, đây là một lá chắn, tấm khiên sống, một vùng đệm để bảo vệ các công trình giao thông, hạ tầng, nhà cửa khỏi những cơn bão, gió lớn tàn phá. Đối với nhà đầu tư tư nhân, nơi đây mở ra tiềm năng thu giữ carbon rất tốt. Với Việt Nam, đây là một cái bước rất quan trọng để hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

NỀN TẢNG PHỐI HỢP, HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC CHO BẢO TỒN, PHỤC HỒI HỆ SINH THÁI CARBON XANH DƯƠNG

Việt Nam đang đứng trước một cơ hội quan trọng để xây dựng mô hình hành động về carbon xanh dương dựa trên những ưu tiên quốc gia. Trong thời gian qua, Việt Nam đã xây dựng nhiều chính sách triển khai các chương trình, sáng kiến liên quan đến bảo tồn biển, phục hồi rừng ngập mặn, phát triển kinh tế xanh và thúc đẩy tăng trưởng carbon thấp.

Tuy nhiên, các sáng kiến liên quan đến carbon xanh dương tại Việt Nam hiện vẫn còn phân tán giữa nhiều chương trình, lĩnh vực và cơ quan quản lý khác nhau, trong khi việc huy động nguồn lực tài chính và kỹ thuật còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, chương trình NBCAP được triển khai dựa trên Ý định thư ký kết giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường và WEF vào tháng 10/2025, cùng Quyết định số 1706/QĐ-BNNMT ngày 12/5/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường về thành lập Nhóm công tác triển khai Chương trình NBCAP Việt Nam. Chương trình được triển khai với sự tài trợ của Chính phủ Vương quốc Anh thông qua WEF và Ban Thư ký do UNDP chủ trì.

Bà Ramla Khalidi: "Dựa trên nền tảng hợp tác chặt chẽ với Chính phủ Việt Nam, UNDP đảm nhiệm vai trò chủ trì Ban Thư ký NBCAP và cam kết đồng hành cùng Việt Nam xây dựng các giải pháp dựa trên ưu tiên quốc gia và thực tiễn tại địa phương".

NBCAP Việt Nam là nền tảng phối hợp liên ngành, đa bên nhằm huy động tri thức, tài chính và đổi mới sáng tạo cho công tác bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái carbon xanh dương, quản lý bền vững tài nguyên biển, ven biển. Nền tảng này hướng tới thúc đẩy các giải pháp dựa vào thiên nhiên, tăng cường khả năng chống chịu của hệ sinh thái và cộng đồng trước tác động của biến đổi khí hậu.

Thứ trưởng Lê Công Thành hy vọng trong thời gian tới, nhóm công tác NBCAP sẽ làm đầu mối điều phối và kết nối các sáng kiến có liên quan đến carbon xanh dương tại Việt Nam, thúc đẩy sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, các đối tác phát triển. Cùng với đó hỗ trợ nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách và các giải pháp thúc đẩy bảo vệ, phục hồi và phát triển các hệ sinh thái carbon xanh dương, đồng thời thúc đẩy lồng ghép nội dung này vào các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển quốc gia.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của NBCAP trong tăng cường huy động nguồn lực tài chính xanh, thúc đẩy hợp tác công tư và tiếp cận các cơ chế tài chính, khí hậu, thị trường carbon và đầu tư bền vững, kết nối tri thức, chia sẻ dữ liệu, kinh nghiệm quốc tế và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong quản lý tài nguyên biển và hệ sinh thái ven biển.

Cùng với đó thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội nhằm bảo đảm các sáng kiến mang lại lợi ích hài hòa giữa môi trường, kinh tế và xã hội.

Theo Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam, NBCAP không đơn thuần là một sáng kiến mới, mà là nền tảng điều phối giữa cơ quan Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng để cùng tháo gỡ những thách thức hiện nay.

Còn ông Alfredo Giron, Giám đốc Chương trình Đại dương, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cho rằng Chương trình Đối tác hành động carbon xanh dương tại Việt Nam được thành lập là cột mốc thể hiện vai trò dẫn dắt của quốc gia trong thúc đẩy hành động khí hậu và ghi nhận các hệ sinh thái ven biển như một hạ tầng tự nhiên cốt lõi nhằm nâng cao khả năng thích ứng, duy trì sinh kế và tăng trưởng bền vững.

WEF mong muốn tiếp tục hỗ trợ chia sẻ tri thức, thúc đẩy hợp tác công- tư và tăng cường liên kết quốc tế nhằm nhân rộng các giải pháp và tạo điều kiện thuận lợi cho các sáng kiến carbon xanh dương tại Việt Nam.