Nguồn lực chiến lược quan trọng

Theo Arab News, các xu hướng dân số không chỉ là vấn đề xã hội hay kinh tế mà còn là vấn đề an ninh quốc gia. Hồ sơ nhân khẩu học của một quốc gia bao gồm mức sinh, cơ cấu tuổi, xu hướng di cư, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động và tình trạng sức khỏe của dân số góp phần quyết định liệu quốc gia đó có đủ năng lực duy trì tăng trưởng kinh tế, bảo đảm nguồn lực cho hệ thống an sinh xã hội, duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội và giữ vững năng lực cạnh tranh trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng hay không.

Dân số trẻ tạo lợi thế để Ấn Độ thúc đẩy phát triển kinh tế. Ảnh: scmp.com

Tiến sĩ Kristian Alexander, nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện An ninh và Quốc phòng Rabdan có trụ sở ở Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nhận định rằng nhân khẩu học không phải là yếu tố quyết định tất cả, nhưng có vai trò định hình các lựa chọn mà các nhà hoạch định chính sách có thể đưa ra. Theo ông Alexander, trên toàn thế giới, chính phủ các nước ngày càng phải đối mặt với thực tế rằng suy giảm dân số và già hóa dân số không còn là mối lo ngại xa vời, mà đã trở thành thách thức hiện hữu, tác động sâu rộng đến tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và an ninh quốc gia.

Nhật Bản là một trong những ví dụ điển hình nhất về thách thức nhân khẩu học. Nhiều năm qua, quốc gia này phải đối mặt với tình trạng già hóa dân số thuộc hàng cao nhất thế giới, đồng thời có tỷ lệ sinh thấp nhất trong nhóm các nền kinh tế phát triển. Hàn Quốc cũng đang phải đối mặt với bức tranh nhân khẩu học ảm đạm hơn. Dù Chính phủ Hàn Quốc đã triển khai nhiều biện pháp như hỗ trợ tài chính, mở rộng dịch vụ chăm sóc trẻ em và thực hiện các chính sách về nhà ở nhằm khuyến khích người dân kết hôn, sinh con, nhưng tỷ lệ sinh vẫn ở mức thấp. Châu Âu cũng không nằm ngoài xu hướng này. Các dự báo gần đây cho thấy nhiều quốc gia trong khu vực sẽ chứng kiến dân số suy giảm đáng kể vào cuối thế kỷ này. Thách thức không chỉ nằm ở sự suy giảm quy mô dân số mà còn ở việc duy trì sức sống của nền kinh tế khi tỷ lệ người trong độ tuổi lao động so với người nghỉ hưu liên tục thu hẹp.

Nhân khẩu học không chỉ là câu chuyện về sự suy giảm dân số. Ở nhiều khu vực trên thế giới, tăng trưởng dân số lại mở ra những cơ hội và thách thức mới. Ấn Độ hiện đã vượt Trung Quốc để trở thành quốc gia đông dân nhất thế giới. Quan trọng hơn, nước này sở hữu cơ cấu dân số tương đối trẻ trong bối cảnh nhiều nền kinh tế phát triển đang bước vào giai đoạn già hóa nhanh chóng. Đây được xem là một lợi thế chiến lược quan trọng, tạo nền tảng để mở rộng quy mô nền kinh tế, thúc đẩy phát triển công nghiệp, đổi mới sáng tạo và gia tăng ảnh hưởng địa chính trị. Nếu hàng triệu người trẻ không được tạo điều kiện để phát huy năng lực thông qua việc làm phù hợp, lợi thế của cơ cấu dân số trẻ sẽ không thể chuyển thành động lực phát triển. Điều đó cho thấy, quy mô dân số chỉ tạo ra tiềm năng, còn chất lượng nguồn nhân lực mới là yếu tố quyết định sức mạnh và năng lực cạnh tranh của quốc gia.

Trên thực tế, các xu hướng dân số tác động trực tiếp đến năng lực quốc phòng và khả năng duy trì sức mạnh quân sự của mỗi quốc gia. Những xã hội già hóa thường phải đối mặt với tình trạng nguồn tuyển quân ngày càng thu hẹp. Nhân khẩu học cũng là yếu tố quan trọng quyết định khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc. Những quốc gia có lực lượng dân số trong độ tuổi lao động dồi dào, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động cao và hệ thống an sinh xã hội vận hành hiệu quả thường có điều kiện thuận lợi hơn để duy trì tăng trưởng bền vững. Trong khi đó, các quốc gia có dân số suy giảm và tỷ lệ người phụ thuộc gia tăng sẽ phải đối mặt với áp lực tài chính ngày càng lớn, khiến việc bảo đảm nguồn lực cho hệ thống an sinh xã hội cũng như các ưu tiên chiến lược trở nên khó khăn hơn.

Thế giới đang bước vào một giai đoạn mà các xu hướng nhân khẩu học sẽ ngày càng định hình cục diện cạnh tranh toàn cầu. Những quốc gia chủ động ứng phó với quá trình già hóa dân số, nỗ lực thu hút nhân tài, phát triển nguồn nhân lực và tạo điều kiện để thế hệ trẻ phát huy khả năng sẽ nắm giữ lợi thế cạnh tranh trong dài hạn. Ngược lại, những quốc gia không giải quyết hiệu quả các thách thức về nhân khẩu học sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì đà tăng trưởng kinh tế và củng cố sức mạnh chiến lược.