Nguồn nhân lực xanh - nền tảng của chuyển dịch mô hình tăng trưởng

Nguồn nhân lực xanh - nền tảng của chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Các nghị quyết quan trọng như Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế hay Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, đã định hướng phát triển giáo dục - đào tạo theo hướng hiện đại tiếp tục được củng cố, đóng vai trò nền tảng cho việc hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao. Qua đó cho thấy, phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là lực lượng lao động sở hữu “kỹ năng xanh”, đang trở thành yếu tố then chốt, quyết định hiệu quả của tiến trình tăng trưởng xanh và chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam.

Lao động xanh tại Việt Nam hiện chỉ chiếm khoảng 3,6% tổng số việc làm (Ảnh: Nguồn Internet)

Theo TS. Vũ Văn Doanh, Phó trưởng khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, trong tiến trình thúc đẩy tăng trưởng xanh, việc phát triển nguồn nhân lực môi trường đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Dẫn định nghĩa của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), “việc làm xanh” được hiểu là những công việc bền vững trong mọi lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ hay hành chính, góp phần bảo tồn, phục hồi và nâng cao chất lượng môi trường. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn nhân lực xanh không còn là khái niệm mang tính chuyên biệt mà đang dần trở thành yêu cầu phổ quát của toàn bộ nền kinh tế.

Các số liệu cũng phản ánh rõ xu hướng này. Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, hiện tỷ lệ việc làm xanh tại Việt Nam mới chiếm khoảng 3,6% tổng số việc làm trong 39 ngành nghề, nhưng dự báo có thể tăng lên 41% trong 88 ngành nghề trong tương lai. Trong khi đó, thống kê của ManpowerGroup Việt Nam giai đoạn 2023 -2024 cho thấy xu hướng việc làm xanh đang tăng nhanh, tập trung nhiều nhất ở lĩnh vực sản xuất (33%), cùng với các ngành năng lượng, công nghệ thông tin và khoa học đời sống. Động lực của xu hướng này đến từ các cam kết ESG và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, buộc doanh nghiệp phải chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng bền vững hơn.

Tuy nhiên, thực tế lại phản ánh một khoảng cách đáng kể giữa nhu cầu và năng lực đáp ứng. Ông Vũ Văn Doanh cho rằng, nguồn nhân lực hiện nay vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Hệ thống đào tạo còn thiếu giáo trình về phát triển bền vững; sinh viên ra trường dư về số lượng nhưng thiếu kỹ năng xanh. Đồng thời, tỷ lệ lao động được đào tạo, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức còn thấp; nguồn nhân lực chưa bao phủ đầy đủ các lĩnh vực của kinh tế xanh.

“Thực tế cũng cho thấy nghịch lý khi nhiều doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng nhưng không tìm được người, trong khi sinh viên ra trường lại không làm đúng chuyên môn”, ông Doanh nhấn mạnh.

PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, Phó chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam thừa nhận rằng sau 5 năm thực hiện cam kết COP26, tiến trình tăng trưởng xanh của Việt Nam đang diễn ra chậm hơn kỳ vọng. Dù đã có chiến lược, có kế hoạch hành động quốc gia, thậm chí có cả các đề án thí điểm về kinh tế tuần hoàn, nhưng việc triển khai vẫn thiếu hụt các điều kiện thực hiện. Một trong số đó là hạn chế chế về nguồn nhân lực.

“Chúng ta chưa có sự đào tạo phù hợp để đội ngũ thực hiện có nhận thức đúng đắn. Hiện nay việc triển khai vẫn còn mang tính đối phó. Đặc biệt thiếu sự phối hợp và tính cộng hưởng. Các tổ chức hiện nay đang thiếu sự kết nối để tạo ra sự cộng hưởng”, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn chia sẻ.

Hoàn thiện hệ sinh thái đào tạo và chính sách để phát triển nhân lực xanh

Để thu hẹp khoảng cách giữa cung và cầu lao động xanh, TS. Vũ Văn Doanh đề xuất triển khai hiệu quả Quyết định 176/QĐ-TTg về Chương trình hỗ trợ phát triển thị trường lao động đến năm 2030 và định hướng tới 2050. Đồng thời, tiếp tục cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển nguồn nhân lực như các nghị quyết Trung ương liên quan đến đổi mới mô hình tăng trưởng và phát triển bền vững.

Một trong những giải pháp quan trọng là gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu và nhu cầu doanh nghiệp thông qua cơ chế “đặt hàng” đào tạo, tăng cường hợp tác viện trường - doanh nghiệp và xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi xanh.

Cùng với đó, TS. Vũ Văn Doanh nhấn mạnh cần thúc đẩy các xu hướng phát triển nhân lực mới như chuyển dịch sang nhân lực tri thức, phát triển đa kỹ năng, tăng cường liên kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp và quốc tế hóa kỹ năng nghề. Việc nâng cao tỷ lệ lao động được đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên cũng là yếu tố then chốt để đảm bảo lực lượng lao động có thể thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và yêu cầu sản xuất xanh.

Ở góc độ rộng hơn, ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam cho rằng, khả năng đổi mới sáng tạo và thích ứng nhanh với công nghệ xanh sẽ là chìa khóa giúp các quốc gia bắt kịp xu hướng toàn cầu. Theo đó, cần đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục và đào tạo, phát triển các chương trình giảng dạy "xanh" ở mọi cấp học, từ phổ thông đến đào tạo nghề, với nội dung thực hành gắn sát thực tiễn sản xuất-kinh doanh, tạo lập môi trường học tập suốt đời và phát triển chuyên môn liên tục, nhằm cập nhật kịp thời với tốc độ tiến bộ của ngành xanh.

Đặc biệt, việc hoàn thiện khung chính sách và cơ chế hỗ trợ giữ vai trò then chốt. Các chính sách ưu đãi như hỗ trợ cơ sở đào tạo, miễn giảm thuế, tài trợ nghiên cứu và phát triển, cùng với việc xây dựng khung kỹ năng và trình độ quốc gia về chuyển đổi xanh sẽ tạo nền tảng cho việc chuẩn hóa và lan tỏa các chương trình đào tạo chất lượng. Đồng thời, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước là điều kiện cần thiết để thu hẹp khoảng cách kỹ năng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh một cách hiệu quả.