Nguồn thu ngoài lãi tiếp sức cho lợi nhuận ngân hàng

Diễn biến này đang tạo thêm động lực cho lợi nhuận, đồng thời cho thấy sự dịch chuyển trong cơ cấu nguồn thu của ngành ngân hàng.

Giao dịch tại Hội sở chính Vietcombank 198 Trần Quang Khải, Hà Nội. Ảnh: Trần Việt/TTXVN

Nguồn thu ngoài lãi tăng tốc

Trong bức tranh kinh doanh ngân hàng, bên cạnh thu nhập lãi thuần từ hoạt động tín dụng, các nguồn thu từ dịch vụ, kinh doanh ngoại hối và chứng khoán đang ghi nhận mức tăng trưởng đáng chú ý. Tại một số ngân hàng, tốc độ tăng của nhóm thu nhập này vượt xa nguồn thu từ lãi, góp phần tạo thêm động lực cho lợi nhuận.

Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) là một trong những trường hợp thể hiện rõ xu hướng này. Trong 9 tháng năm 2026, lãi thuần từ hoạt động dịch vụ của ngân hàng tăng 76,3% so với cùng kỳ, trong khi thu nhập lãi thuần tăng 26,7%. Tổng thu nhập hoạt động đạt gần 65.500 tỷ đồng, tăng 25,3%; lợi nhuận trước thuế hợp nhất đạt gần 30.000 tỷ đồng, tăng gần 47%.

Xu hướng tương tự cũng xuất hiện tại Ngân hàng TMCP Phương Đông (OCB), khi thu nhập ngoài lãi trong 9 tháng tăng 43%, cao hơn đáng kể mức tăng 13,4% của thu thuần từ lãi. Trong đó, thu thuần dịch vụ tăng 39,6%, cùng với sự cải thiện của hoạt động kinh doanh ngoại hối và chứng khoán. Lợi nhuận trước thuế của ngân hàng đạt 4.123 tỷ đồng, tăng hơn 20% so với cùng kỳ.

Ở nhóm ngân hàng có quy mô nhỏ hơn, nguồn thu ngoài lãi cũng đóng góp tích cực vào kết quả kinh doanh. Ngân hàng TMCP Thịnh vượng và Phát triển (PGBank) ghi nhận thu nhập ngoài lãi từ dịch vụ và kinh doanh ngoại hối tăng hơn gấp đôi. Tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thương Tín (Vietbank), lãi từ chứng khoán đầu tư đạt 79 tỷ đồng, cao gấp khoảng 3,7 lần cùng kỳ; lãi từ kinh doanh ngoại hối tăng 30%, trong khi lãi thuần từ dịch vụ tăng 7%.

Điểm chung ở những trường hợp này là nguồn thu ngoài lãi không chỉ bổ sung cho thu nhập từ tín dụng mà còn mở rộng các nguồn đóng góp vào lợi nhuận. Tuy nhiên, mức tăng trưởng giữa các mảng có sự khác biệt, cho thấy hiệu quả khai thác từng hoạt động vẫn phụ thuộc vào đặc điểm kinh doanh của mỗi ngân hàng.

Sự cải thiện của nguồn thu ngoài lãi vì thế là một điểm đáng chú ý trong kết quả kinh doanh kỳ này. Song, với nhiều ngân hàng, thu nhập lãi thuần vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu nhập hoạt động.

Tín dụng vẫn là nền tảng tạo thu nhập

Dù nguồn thu ngoài lãi tăng nhanh ở một số ngân hàng, hoạt động tín dụng vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc tạo doanh thu và thúc đẩy lợi nhuận. Tại những ngân hàng có quy mô lớn, tăng trưởng dư nợ tiếp tục đi cùng sự gia tăng của thu nhập lãi thuần.

Tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank), lợi nhuận trước thuế 9 tháng đạt 28.900 tỷ đồng, tăng 23,7% so với cùng kỳ; tổng thu nhập hoạt động đạt 45.200 tỷ đồng, tăng 17,1%. Dư nợ tín dụng doanh nghiệp đạt 542.400 tỷ đồng, tăng 20% so với đầu năm, chủ yếu nhờ giải ngân cho các dự án hạ tầng quy mô lớn. Kết quả này cho thấy tín dụng tiếp tục là một trụ cột quan trọng trong việc mở rộng quy mô hoạt động và tạo thu nhập cho ngân hàng.

Tương tự tại Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), dư nợ cho vay khách hàng đạt khoảng 765.000 tỷ đồng, tăng 11,5% so với đầu năm. Thu nhập lãi thuần đạt hơn 23.000 tỷ đồng, tăng hơn 16%, góp phần đưa lợi nhuận trước thuế 9 tháng lên hơn 16.600 tỷ đồng, tăng hơn 3% so với cùng kỳ. Diễn biến này cho thấy tăng trưởng tín dụng không chỉ mở rộng quy mô tài sản sinh lãi mà còn có tác động trực tiếp đến nguồn thu chủ lực của ngân hàng.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng tín dụng không đồng nghĩa với mức tăng lợi nhuận tương ứng. Trường hợp Ngân hàng TMCP Lộc Phát (LPBank) cho thấy rõ hơn sự khác biệt này. Dư nợ cho vay khách hàng tăng 23% so với cuối năm 2025, trong khi lợi nhuận trước thuế tăng gần 9%. Cùng thời gian, tổng thu nhập hoạt động tăng 29%, còn thu thuần ngoài lãi đạt 7.489 tỷ đồng, chiếm 39% tổng thu nhập hoạt động.

Điều này cho thấy tín dụng vẫn giữ vai trò nền tảng, nhưng hiệu quả kinh doanh của ngân hàng phụ thuộc vào khả năng chuyển tăng trưởng dư nợ thành thu nhập, đồng thời mở rộng các nguồn thu khác.

Kiểm soát chi phí quyết định hiệu quả chuyển hóa lợi nhuận

Bên cạnh tăng trưởng tín dụng và nguồn thu ngoài lãi, khả năng kiểm soát chi phí tiếp tục tạo ra sự khác biệt giữa các ngân hàng. Thu nhập tăng nhanh có thể hỗ trợ lợi nhuận, nhưng hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào mức độ gia tăng của chi phí hoạt động và các yếu tố liên quan.

Trong 9 tháng năm 2026, Ngân hàng TMCP An Bình (ABBank) ghi nhận tổng thu nhập hoạt động khoảng 7.803 tỷ đồng, tăng 48% so với cùng kỳ, trong khi chi phí hoạt động tăng 21%. Nhờ tốc độ tăng chi phí thấp hơn tăng trưởng thu nhập, tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) giảm từ 33% xuống 27%. Lợi nhuận trước thuế đạt 4.301 tỷ đồng, hoàn thành gần 96% kế hoạch năm.

Ở chiều ngược lại, Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương (Saigonbank) ghi nhận lợi nhuận trước thuế gần 66 tỷ đồng, giảm gần 75% so với cùng kỳ và mới hoàn thành 21% kế hoạch năm. Kết quả này chịu tác động từ sự suy giảm của các mảng dịch vụ, ngoại hối, trong khi chi phí hoạt động tăng mạnh. Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh giảm khoảng một phần ba so với cùng kỳ.

Sự trái chiều này cho thấy tăng trưởng nguồn thu, dù đến từ tín dụng hay các hoạt động ngoài lãi, đều cần đi cùng khả năng kiểm soát chi phí để tạo ra lợi nhuận. Việc phát triển thêm nguồn thu ngoài lãi có thể giúp đa dạng hóa hoạt động kinh doanh, nhưng không tự động bảo đảm lợi nhuận tăng tương ứng nếu chi phí gia tăng mạnh hoặc các mảng kinh doanh khác suy giảm.

Nhìn chung, nguồn thu ngoài lãi đang trở thành một động lực đáng chú ý trong cuộc đua lợi nhuận ngân hàng, đặc biệt tại những ngân hàng ghi nhận tăng trưởng mạnh từ dịch vụ, ngoại hối và chứng khoán. Tuy nhiên, tín dụng vẫn là nền tảng tạo thu nhập chủ lực. Sự kết hợp giữa tăng trưởng tín dụng, mở rộng nguồn thu ngoài lãi và kiểm soát chi phí sẽ tiếp tục quyết định khả năng duy trì đà tăng trưởng lợi nhuận của từng ngân hàng.