Nguyễn Thùy Trang - Một tâm hồn xanh giữa văn chương

Nhà văn Nguyễn Thùy Trang (hàng thứ hai, thứ tư từ trái qua) 

Các nhà văn Văn nghệ Quân đội từ rất lâu đã gắn bó sâu sắc với vùng đất Cố đô, nhất là đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức các thời kỳ, dường như Huế càng trở nên thân thương và thân thuộc. Văn nghệ Quân đội có hai nhà văn được đặt tên đường phố tại Huế, nhà thơ Thanh Tịnh và nhà thơ Phùng Quán. Đó cũng là văn chất của xứ Huế đã ngấm rất sâu, đã lan tỏa và hiện ra trong sắc tươi non của tên phố, tên đường.

Viết về Thanh Tịnh, TS Nguyễn Thùy Trang đã có những dòng văn như dòng sông Hương xanh mát: “Nhắc đến Thanh Tịnh, độc giả thường nhớ đến Tôi đi học - thiên truyện ngắn đã trở thành một phần ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt. Đó là thế giới với ‘những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trường’ và cảm giác ‘lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng’ khi thu sang. Chỉ từ buổi sáng đi học đầu tiên, Thanh Tịnh đã chạm đến một quy luật tâm thức: Có những khoảnh khắc tưởng nhỏ bé mà đeo đẳng suốt đời người. Với hai tập truyện ngắn tiêu biểu gồm Quê mẹ và Ngậm ngải tìm trầm, Thanh Tịnh đã mở ra những cung bậc của tình quê, tình người. Ở đó, quê hương không chỉ là nơi để nhớ về mà còn là một không gian văn hóa, điểm tựa tinh thần; con người hiện lên với những lát cắt mang số phận bé nhỏ, côi cút, thiện lương, được nhà văn nâng niu, sẻ chia”.

Cá nhân tôi may mắn có sự quen biết và được làm việc với các tiến sĩ trẻ trung, sâu sắc và mạnh mẽ hàng đầu của vùng đất Kinh thành Huế. Đó là các TS Phan Thanh Hải, TS Phan Tuấn Anh, TS  Nguyễn Văn Hùng, TS Nguyễn Anh Dân và đặc biệt là TS Nguyễn Thùy Trang. Tôi vô cùng biết ơn các anh chị kể trên mà mãi sau này (1/10/2026) mới được biết TS Nguyễn Thùy Trang và tôi đều học chung một người thầy đáng kính - PGS.TS Đỗ Lai Thúy.

Tôi vô cùng khâm phục và nhận được nhiều kiến thức thú vị từ cuốn sách mới xuất bản của TS Nguyễn Thùy Trang: Văn học và y học: Bắt mạch nỗi đau - Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2025. Đây là một cuốn sách rất đáng đọc, đúng như thầy PGS.TS Đỗ Lai Thúy nhận định trong lời giới thiệu: “Đích cuối cùng của văn học chính là con người với hai phạm trù tưởng như đối lập nhau là thân và tâm. Hướng nghiên cứu của Nguyễn Thùy Trang không chỉ dừng lại ở những trường hợp bệnh lý của thân hay tâm, mà quan trọng hơn là ở cả thân và tâm, đặc biệt là ở chỗ thân tâm là một. Đây là nỗi đau lớn nhất của con người, không chỉ với tư cách là một cá thể, mà cả với tư cách là một chủng loại, mà tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỷ XXI đã đụng chạm tới. Và cũng nhờ đó mà tiểu thuyết đã có nhiều những thủ pháp nghệ thuật mới, một cái nhìn nghệ thuật mới vào con người và cuộc sống xã hội”.

Càng đọc Văn học và y học: Bắt mạch nỗi đau của TS Nguyễn Thùy Trang, ta càng cảm thấy sự công phu, tâm huyết, nhất là độ dấn thân của người làm nghiên cứu khoa học lĩnh vực phê bình văn học. Ở đó, không chỉ là sự sâu sắc mà còn là sự tươi xanh của tâm hồn. Đó dường như luôn là thế mạnh của Nguyễn Thùy Trang. Những chuyến đi khắp các vùng miền trên toàn quốc, trên toàn cầu; những cuộc đi thăm thẳm trên các trang sách đông tây kim cổ và nhất là các chuyến đồng hành với các thế hệ học trò của chính mình đã cho Nguyễn Thùy Trang không chỉ tư duy mạch lạc, vốn sống phong phú mà cái chính yếu hơn, toàn diện hơn chính là niềm đam mê văn bút để thể hiện ra những tác phẩm yêu thích của mình. Không yêu thích và đớn đau đến tận cùng, rất khó có được một công trình chất lượng cao như Văn học và y học: Bắt mạch nỗi đau.

Trong Văn học và y học: Bắt mạch nỗi đau, Nguyễn Thùy Trang dày công nghiên cứu và trích dẫn về tác phẩm và hành trang một số nhà văn nổi tiếng xuất thân là bác sĩ như: Anton Chekhov (Nga), Arthur Conan Doyle (Scotland), William Somerset Maugham (Anh), Friedrich Schiller (Đức), Cronin (Scotland), Nawal El Saadawi (Ả Rập), Khaled Hosseini (Mỹ)... Ở Việt Nam, thời trung đại, danh y Hải Thượng Lãn Ông được biết đến là một người thầy vĩ đại của nền y học cổ truyền, đồng thời là một ngòi bút tài hoa, hiểu sâu rộng về văn học và nghệ thuật. Thời hiện đại, nhiều bác sĩ, y sĩ, như Vũ Quần Phương, Thái Bá Lợi, Nguyễn Khắc Viện, Đỗ Hồng Ngọc, Nguyễn Lam Thủy, Trần Hữu Nghiệp...

Từ thực tiễn tác phẩm và tác giả, Nguyễn Thùy Trang đã thực hành các nghiên cứu văn bản, soi chiếu và so sánh, đồng hành và chỉ ra những đóng góp thiết thực của văn chương và y học. Đến đây, tôi có sự liên tưởng khi thực hiện tái bản Thượng kinh ký sự của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác đã cho thấy văn học và y học như hai nhánh chi lưu lớn hợp thành dòng chủ lưu mạnh mẽ, như hai bờ của một con sông, như hai mặt của một tờ giấy, như hai bàn tay tạo nên tiếng vỗ tay. Điều đó chính là sự kỳ diệu của văn học và y học. Đó cũng là sức nặng đáng kể của Văn học và y học: Bắt mạch nỗi đau.